Στο Μουσείο Ελληνικής Λαϊκής Τέχνης, στην ιστορική γειτονιά της Πλάκας (Κυδαθηναίων 17), η θεατρική παράσταση Η μυλωνού από την ομάδα «Μικρός Νότος» προσφέρει για λίγες Κυριακές πολλή χαρά στους μικρούς θεατές της. Η παράσταση έχει ως πρώτη ύλη παραμύθια από τη Νάξο, την Κύπρο και την Αττική, τα οποία και παρουσιάζει με ποικίλες παραστασιακές τεχνικές.
Οι γεμάτοι ενέργεια ηθοποιοί (Λ. Αγγελάκης, Χρ. Διαμαντοπούλου, Γ. Μηλίτση, Στ. Παπατρέχας), χρησιμοποιώντας τη δραματοποιημένη αφήγηση, το τραγούδι, την παντομίμα και το ευρηματικό, ως προς τα υλικά του, κουκλοθέατρο, με συνοδεία μουσικής ζωντανεύουν ψήγματα της λαϊκής μας παράδοσης και προσκαλούν τα παιδιά να συμμετέχουν ενεργά, συνδιαμορφώνοντας όλοι μαζί τη ροή της παράστασης.
Παράλληλα, μικροί και μεγάλοι έχουν την ευκαιρία όχι μόνο να παρακολουθήσουν τα δρώμενα αλλά και να περιηγηθούν σε ένα μουσείο γεμάτο από θησαυρούς του νεοελληνικού λαϊκού πολιτισμού, από το 18ο αιώνα μέχρι σήμερα. Ανάμεσα σε αυτά βρίσκονται και οι τοιχογραφίες του λαϊκού ζωγράφου Θεόφιλου, που αποτελούν έτοιμο σκηνικό από μόνες τους. Στο μουσείο εκτίθενται επίσης συλλογές από φιγούρες του θεάτρου σκιών, λαϊκές φορεσιές, αποκριάτικες μεταμφιέσεις, είδη αργυροχοΐας και κεραμικής, που περιμένουν τον επισκέπτη να τα ανακαλύψει. Όπως μάλιστα τονίζει η δραστήρια διευθύντρια του μουσείου Έλενα Μελίδη, οι συλλογές είναι πολύ περισσότερες και θα αναδειχθούν πλήρως μετά τη μετεγκατάσταση του μουσείου στην καρδιά της Πλάκας και την εντατική προσπάθεια επικοινωνίας με το κοινό μέσω ποικίλων εκπαιδευτικών προγραμμάτων.
Πράγματι, τα μουσεία έχουν εισέλθει εδώ και καιρό σε μια νέα εποχή. Στην προσπάθεια να έρθουν κοντά στο κοινό, μια σειρά από εξωστρεφείς ενέργειες λαμβάνουν χώρα. Η επίσκεψη συνδυάζεται με την ψυχαγωγία, στοχεύοντας στην κινητοποίηση του επισκέπτη-θεατή και στην ενεργό συμμετοχή του. Με απλά λόγια η νέα χιλιετία και ο νέος πολυ-αισθητηριακός τρόπος πρόσληψης του πραγματικού επιτάσσουν καινοτόμες πρακτικές, ώστε τα μουσεία να μην είναι στατικές δομές που εγκιβωτίζουν την ιστορία αλλά χώροι διάδρασης και ανακάλυψης. Οι πολιτισμικές, πολιτικές και οικονομικές συνθήκες επιβάλλουν σχεδόν τη μετεξέλιξη του μουσείου από αρχείο σε μηχανή παραγωγής αναμνήσεων, από σταθερό τόπο έκθεσης τεκμηρίων του παρελθόντος σε τόποο αναπαράστασης της βιωμένης εμπειρίας. Φυσικά, οι προκλήσεις είναι πολλές, όπως και οι δυσκολίες, μια και χρειάζεται τόσο η αλλαγή πολιτιστικής πολιτικής όσο και η εκπαίδευση του ίδιου του κοινού σε νέους τρόπους μουσειακής «ανάγνωσης».
Χρειάζεται ενδελεχής προγραμματισμός, σαφής στρατηγική, αλλά και συνεργασία πολλών ειδικοτήτων. Τα τελευταία χρόνια πράγματι γίνονται προσπάθειες, ώστε κυρίως τα παιδιά και οι έφηβοι να αποκτήσουν επαφή με τα μουσεία, μέσω ποικίλων εκπαιδευτικών προγραμμάτων. Στο πλαίσιο αυτής της στρατηγικής (που ακόμα είναι μάλλον αποσπασματική) το θεατρικό παιχνίδι, η δραματοποιημένη αφήγηση και φυσικά οι θεατρικές παραστάσεις στους χώρους των μουσείων αποτελούν δημοφιλή και αποτελεσματικά εργαλεία, όχι μόνο ψυχαγωγίας και εκπαίδευσης αλλά και αύξησης της επισκεψιμότητας του εκάστοτε μουσείου. Στο μουσείο, το θέατρο τελεσφορεί, βρίσκοντας όχι μόνο έμπνευση αλλά και σκηνοθετημένες εκδοχές της ζωής, που περιμένουν την ερμηνευτική και δι-υποκειμενική πρόσκτησή τους.
Χρειάζεται όμως και προσοχή, ώστε να μην επαληθευτεί ο Warhol που επισημαίνει ήδη από 1960 τον «ευχάριστο» κίνδυνο τα μουσεία να καταλήξουν σε εμπορικά καταστήματα...
* Η Ελευθερία Ράπτου είναι θεατρολόγος - ΜΑ Αρχιτεκτονικής ΕΜΠ
