Η Ζ´ Επιστολή του Πλάτωνα είναι ένα κείμενο μέγιστης πυκνότητας και ένα από τα λίγα έργα του που δεν έχουν γραφτεί σε μορφή διαλόγου. Αποτελεί έναν απολογισμό της πολιτικής του δραστηριότητας στα τρία ταξίδια του στη Σικελία, όπου πήγε για να συμβουλεύει και να προστατεύει τον πολύ νεότερό του αγαπημένο του μαθητή και φίλο Δίωνα στη διαμάχη του με τον τύραννο Διονύσιο, που κατέληξε στη δολοφονία του Δίωνα. Ο Πλάτων στέλνει αυτήν την επιστολή στους συγγενείς και φίλους του μαθητή του θέλοντας να ξεκαθαρίσει τη θέση του σε ό,τι αφορά τις ευθύνες του για τον χαμό του. Ο βασικός ισχυρισμός του είναι ότι ο Δίων διέθετε όλη τη γνώση για να γίνει ο ιδανικός φιλόσοφος-βασιλιάς, προδόθηκε όμως από τον πιο στενό σύμμαχό του και ανιψιό του Ιππαρίνο. Ταυτόχρονα εκφράζει την απογοήτευση και πικρία του για την έκβαση του πράγματος, έχοντας αφομοιώσει το δίδαγμα του Θουκυδίδη, ότι ο κόσμος δεν αλλάζει επειδή η φύση του ανθρώπου είναι αναλλοίωτη.
Αλλά δεν είναι μόνο αυτό. Η Ζ´ Επιστολή συνοψίζει όλη τη φιλοσοφία του Πλάτωνα όπως εξελίχθηκε και διαμορφώθηκε σε ολόκληρη τη διάρκεια του βίου του, και μας δίνει έναν αυθεντικό Πλάτωνα, ζωντανό και ανθρώπινο, πέρα από αυτό που δεν κατάλαβαν οι σοφοί της Δύσης. Στον συνεχή κόσμο της σκέψης του Πλάτωνα μπορούμε να εντοπίσουμε μόνο μία βασική «ασυνέχεια»: τη ρήξη του με τον Παρμενίδη στον διάλογο «Σοφιστής». Το παρμενίδειο «μη ον», σε αυτόν τον διάλογο, παύει να ταυτίζεται με το μηδέν ή το τίποτε. Επειδή, ως μη ον, εξ ορισμού δεν μπορεί να είναι κάτι, ιδιαίτερα το τίποτε. Εντάσσεται, άρα, υποχρεωτικά, στην κλίμακα του όντος ως η αρνητική του βαθμίδα. Γίνεται εφεξής αυτό που δεν υπάρχει αλλά οφείλουμε να το βρούμε: η πύλη της μίας αλήθειας και συνάμα η οδός επιστροφής της εξόριστης ποίησης στην Πλατωνική Πολιτεία. Αν το εννοήσουμε αυτό, τότε μας ανοίγεται μεμιάς ο δρόμος για να γνωρίσουμε τον αυθεντικό Πλάτωνα σε όλη τη λάμψη του.
Πουθενά δεν μας διδάσκει ο Πλάτων ότι ο κόσμος διαιρείται σε δύο επίπεδα, το κάτω και το άνω, στο οποίο ενοικούν οι ασάλευτες, αμετακίνητες ιδέες. Μέσα μας ενοικούν οι ιδέες και δεν είναι σχήματα νεκρά, είναι ζωντανές, αναπνέουν, κινούνται, αλλάζουν όπως η ζωή. Είναι το καθαυτό όμορφο και αγαθό και αποτελούν την πραγματική αιτία κάθε ομορφιάς και δικαίου, γράφει ο Πλάτων στον «Φαίδωνα». Για να μας θυμίσει εκείνη την παλαιότατη ορφική δοξασία, ότι ένας ερωτευμένος θεός κοιτούσε μέσα του τις ιδέες και έφτιαχνε τον κόσμο. Έρωτας είναι η ομορφιά του κόσμου ακέραιη, που κάθεται μέσα μας και γελάει...
Εδώ θα σταματήσω τη θεωρία, για να μπω στην παράσταση της «Ζ´ Επιστολής» στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Αθηνών, στον χώρο Ε´ της Πειραιώς 260.
Ένα συγκλονιστικό «πανοπτικό» της Επιστολής
Ο πολύ νέος Αλέξανδρος Μιστριώτης, με λαμπρές εικαστικές σπουδές αλλά επίσης με πλουσιότατη φιλολογική και φιλοσοφική παιδεία, λάτρης του θεάτρου με την ουσιαστική σημασία του όρου, σκηνοθέτης-δημιουργός, ηθοποιός και βαθύς γνώστης των πλατωνικών κειμένων, μας δίνει ένα συγκλονιστικό «πανοπτικό» της περιώνυμης Ζ´ Επιστολής, απαλλαγμένης από τον λύθρο των συνεχών επικαλύψεων, μέσα στη βουή των ταραγμένων αιώνων. Με το κείμενο να βγαίνει καθαρότατο, σαν αγνό νεράκι της πηγής για κάθε οδοιπόρο διψασμένο για την αλήθεια. Με τους ηθοποιούς θαυμάσια διδαγμένους: τον εξαίρετο Θωμά Βελισσάρη, τον άξιο Οδυσσέα Ζήκα και τον ίδιο τον σκηνοθέτη στον τρίτο ρόλο να κερδίζουν το παιχνίδι, παραιτούμενοι από την άκαιρη δραματοποίηση -όχι από την έγκαιρη ποίηση- μπρεχτικά.
Ο σχεδιασμός του σκηνικού χώρου από τον Βασίλη Ντόβρο ιδανικός, η ζωγραφική των σκηνικών και οι μάσκες (Δημήτρης Μιστριώτης) ισάξιες, τα κοστούμια και τα σκηνικά αντικείμενα της Δήμητρας Λιάκουρα ευρηματικά. Οι φωτισμοί του Σίμου Σαρκετζή επιβλητικοί όσο έπρεπε και η μουσική του Χρήστου Παραπαγκίδη επίσης όσο έπρεπε υποβλητική.
