Οι καύσωνες συχνά περιγράφονται ως ακραία καιρικά φαινόμενα, απόρροια της κλιματικής κρίσης. Η ένταση και η αυξανόμενη συχνότητά τους φέρνουν στο προσκήνιο την κλιματική αδικία, τις βαθιές κοινωνικές ανισότητες υπό τις οποίες βιώνονται. Οι πιο ευάλωτοι υποφέρουν περισσότερο. Η πρόσφατη περίπτωση καύσωνα που έπληξε την Αγγλία επιβεβαιώνει τη διαπίστωση αυτή... Κατά τον καύσωνα του Μαΐου στη Βρετανία έχασαν τη ζωή τους 15 άτομα, κυρίως νέοι και παιδιά. Πέρα από τις δημόσιες εκκλήσεις προς τους γονείς να προειδοποιούν τα παιδιά τους για τους κινδύνους που ελλοχεύουν σε ποτάμια, λίμνες και κανάλια, η εξέλιξη αυτή σηματοδοτεί μια πιο σύνθετη κατάσταση που σχετίζεται με το γεγονός ότι τέτοιου είδους τραγωδίες αυξάνονται όσο αυξάνονται οι θερμοκρασίες.
Βρετανική μελέτη του 2024 σε εθνικό επίπεδο, με τίτλο «Συσχέτιση της θερμοκρασίας του αέρα και του κινδύνου πνιγμών στο Ηνωμένο Βασίλειο», η οποία ερεύνησε 2.000 ακούσιους πνιγμούς την περίοδο 2012-2019 στη χώρα, έδειξε ότι ο κίνδυνος ακούσιου πνιγμού αυξάνεται κατά 7% για κάθε άνοδο ενός βαθμού Κελσίου της μέγιστης ημερήσιας θερμοκρασίας, με τον μεγαλύτερο κίνδυνο να καταγράφεται στις πιο ζεστές ημέρες. Σύμφωνα με τις προβλέψεις της Μετεωρολογικής Υπηρεσίας της Βρετανίας ως το 2070 -στα νότια τμήματα- μπορεί να υπάρξουν δύο ή περισσότερες ημέρες με θερμοκρασίες άνω των 30°C έως και 16 φορές συχνότερα! «Η κλιματική δικαιοσύνη δεν έχει να κάνει μόνο με το ποιος προκαλεί την κλιματική αλλαγή. Έχει επίσης να κάνει με το ποιος είναι περισσότερο εκτεθειμένος στις συνέπειές της, ποιος έχει τους λιγότερους πόρους για να προσαρμοστεί σε αυτήν, και ποιων η καθημερινότητα απουσιάζει από τον σχεδιασμό της κλιματικής προσαρμογής» γράφει σε άρθρο της η Κέιτ Πάρσονς, ερευνήτρια στη Σχολή Κοινωνικών Επιστημών στο Πανεπιστήμιο Loughborough της Βρετανίας. «Η θερμότητα δεν βιώνεται ισότιμα. Μερικά παιδιά μπορεί να βρουν καταφύγιο σε δροσερά σπίτια, ιδιωτικούς κήπους, αυτοκίνητα, διακοπές, κέντρα αναψυχής ή πισίνες με επίβλεψη. Άλλα ζουν σε θερμότερα σπίτια, πολυπληθείς γειτονιές ή χώρους με λιγότερα δένδρα, πάρκα, σκιερούς χώρους και ασφαλείς υδάτινους χώρους. Ορισμένες οικογένειες μπορούν να πληρώνουν για μαθήματα κολύμβησης ή για ταξίδια σε ασφαλείς χώρους. Άλλες όχι»... Σύμφωνα με την ανάλυση των δεδομένων της παιδικής θνησιμότητας από πνιγμούς στη χώρα, ο κίνδυνος υπερδιπλασιάζεται για παιδιά που ζουν σε «δύσκολες» περιοχές και αναζητούν δροσιά σε εξωτερικούς χώρους λόγω τεράστιου ελλείμματος σε κλιματιστικά.
Πλέον στη Βρετανία επιστήμονες και ερευνητές κάνουν λόγο για το «χάσμα του κλιματισμού», περιγράφοντας έτσι μια νέα κατάσταση κλιματικής αδικίας, της οποίας η πρόσβαση σε ασφαλή ύδατα δεν είναι παρά ένα τμήμα της. Σύμφωνα με τον Ρόρι Τζόουνς, καθηγητή στο Πανεπιστήμιο του Reading, μόνο το 4,3% των νοικοκυριών διαθέτει κλιματισμό, με τα πιο εύπορα νοικοκυριά και ιδιοκτήτες στο Λονδίνο και στο νοτιοανατολικό τμήμα της χώρας να κατέχουν συστήματα κλιματισμού. Ο ίδιος εκφράζει την ανησυχία του για ευάλωτες ομάδες που βρίσκονται στη λάθος πλευρά του χάσματος: «Ηλικιωμένοι, μονογονεϊκές οικογένειες και πολλές οικογένειες με χαμηλά εισοδήματα ανήκουν στην κατηγορία που δύσκολα έχει τη δυνατότητα χρήσης κλιματιστικού, παρότι αντιμετωπίζουν μεγαλύτερους κινδύνους υγείας σε περιόδους ακραίας ζέστης». Ένα πρόβλημα που επιτείνεται καθώς, σύμφωνα με την 4η έκθεση της Επιτροπής Κλιματικής Αλλαγής της Βρετανίας, η οποία μάλιστα δημοσιοποιήθηκε εν μέσω καύσωνα στις 20 Μαΐου φέτος, «οι εντονότεροι καύσωνες θα οδηγήσουν στην υπερθέρμανση του 92% των υφιστάμενων κατοικιών, δημιουργώντας επικίνδυνες συνθήκες για ευάλωτους ανθρώπους»... Γιατί, όπως παρατηρεί ο Ρ. Τζόουνς, «το κρίσιμο είναι αν θα δράσουμε τώρα, ώστε η προστασία από την επικίνδυνη θερμότητα να είναι προσιτή σε όλους και ιδίως στους πιο ευάλωτους, ή αν θα περιμένουμε μέχρις ότου ένα δροσερό σπίτι εξελιχθεί σε προνόμιο».
* Η Ρένα Δούρου είναι μέλος της Π.Γ. του ΣΥΡΙΖΑ-Π.Σ., υπεύθυνη για θέματα Διεθνών Σχέσεων, Εξωτερικής Πολιτικής, Ευρωπαϊκής Ενέργειας και Περιβάλλοντος, βουλεύτρια Β2 Δυτικής Αθήνας
