Η έκθεση που παρουσιάζεται στη Royal Academy of Arts του Λονδίνου είναι η πρώτη στο Ηνωμένο Βασίλειο που αφιερώνεται σε τέσσερις σημαίνουσες πρωτοπόρες δημιουργούς του μοντερνισμού. Συμβαίνει σε μια εποχή όπου ακραίες νεοφιλελεύθερες και ακροδεξιές κυβερνήσεις πνίγουν τους ανθρώπους στον κλοιό της πτώχευσης ή της φτώχειας του ωμού, απροκάλυπτου καπιταλισμού και της αγοραίας εκμετάλλευσης του αδύναμου από τον δυνατό. Οδηγούν, όπως όλα τα στατιστικά στοιχεία δείχνουν, τις γυναίκες ξανά στον οίκο και στα οικιακά, επιχειρώντας, με τις ευλογίες της Εκκλησίας, να αποφασίζουν αυτές για τη μητρότητα και το σώμα τους ως αφέντες τους.
Η συγκεκριμένη έκθεση προβάλλει μέσα από το έργο τους τέσσερις καλλιτέχνιδες του γερμανικού εξπρεσιονισμού που διέρρηξαν στις πρώτες δεκαετίες του 20ού αιώνα τα στεγανά του ακαδημαϊσμού, άνοιξαν νέους δρόμους στην τέχνη και αναφέρονται, οι τρεις εξ αυτών, μέχρι σήμερα πάντα υπό τη σκιά των ισότιμων ή και υποδεέστερων ανδρών συντρόφων τους.
Γκαμπριέλε Μίντερ, Πάουλα Μόντερσον-Μπέκερ, Μαριάνε Φον Βέρεφκιν, Κέτε Κόλβιτς
Γεννήθηκαν όλες στα τέλη του 19ου αιώνα. Μπόρεσαν με την οικονομική βοήθεια των ανοιχτόμυαλων μακρινών ή κοντινών συγγενών τους να αγνοήσουν το άβατο των γυναικών στις καθιερωμένες ακαδημίες των τεχνών, να μυηθούν στην τέχνη σε ιδιωτικά μαθήματα και στις αποκαλούμενες Σχολές Ζωγραφικής των Κυριών και Ακαδημίες των Κυριών Συλλόγων Καλλιτέχνιδων του Μονάχου ή του Βερολίνου. Ταξίδεψαν στις αρχές του 20ού αιώνα στο Παρίσι και ήρθαν σε επαφή με την τέχνη των συμβολιστών Ναμπί και του Γκογκέν, του Ματίς και του Σεζάν.
Τις βοήθησε η επαφή αυτή να σπάσουν τα δεσμά από τη νεοϊμπρεσιονιστική, ρεαλιστική ζωγραφική, χαρακτική, γλυπτική. Να εφαρμόσουν μια καλλιτεχνική πράξη απελευθερωμένη από τα στοιχεία του περιβάλλοντος χώρου και την προοπτική τους, την ψευδαίσθηση των όγκων, γραμμένη επίπεδα ανάμεσα σε μαύρα, έντονα περιγράμματα με μεγάλες, αντιθετικές, χρωματικές κηλίδες, που δήλωναν τη σύγχυση του ανθρώπου μέσα στον Α΄ Μεγάλο Πόλεμο, την ανάδυση του ολοκληρωτικού καθεστώτος του ναζισμού και τη βαρβαρότητα του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου.
Η Γκαμπριέλε Μίντερ υπήρξε μαθήτρια του κατοπινού συζύγου της Βασίλι Καντίνσκι στην τεχνική της ζωγραφικής με παχιά χρώματα, με τη σπάτουλα που αυτή εξέλιξε στη διάρκεια της ζωγραφικής της πράξης σε ρευστές, απλωμένες με το πινέλο επιφάνειες, πνεόμενες από μια λυρική τρυφερότητα. Ήταν εκείνη που με την κληρονομιά της έστησε στο Μόρναου της Γερμανίας το λεγόμενο «Σπίτι Μίντερ» ή το «Σπίτι των Ρώσων», όπου καλλιτέχνες, κριτικοί της τέχνης, συλλέκτες, συνθέτες ίδρυσαν τη Νέα Ένωση Καλλιτεχνών, μέσα από την οποία πλάστηκε, με την αποχώρηση από αυτήν των Μίντερ, Καντίνσκι και Μαρκ, το «προζύμι» για την ομάδα και την έκθεση του 1911 στη Moderne Gallerie Thannhauser του Μονάχου με τον τίτλο «Η πρώτη έκθεση της σύνταξης Ο Γαλάζιος Καβαλάρης». Που αποκαλέστηκε αργότερα «Η γέννηση του μοντέρνου στη Γερμανία». Ήταν εκείνη που έστησε, διόρθωσε και διακίνησε το ομώνυμο ημερολόγιο-μανιφέστο του κινήματος και διέσωσε από την «Κατάσχεση της εκφυλισμένης τέχνης» των ναζί στο κελάρι του σπιτιού, στο Μόρναου, έργα του Καντίνσκι, του Μαρκ και δικά της, και όμως ξεχάστηκε.
Η σχεδόν άγνωστη συνοδοιπόρος της στον «Γαλάζιο Καβαλάρη» Μαριάνε Φον Βέρεφκιν υπήρξε γόνος ευγενούς της τσαρικής Ρωσίας, που αποτύπωσε στο έργο της με τη λιτή τεχνική της ιαπωνικής τέχνης τις «Μαύρες γυναίκες» με τους άσπρους μπόγους σαν σύγχρονες προσφυγοπούλες. Στήριξε το γνωστό μέλος του «Γαλάζιου Καβαλάρη» Αλεξέι Γιαβλένσκι όχι μόνο οικονομικά, αλλά και κρύβοντας μέχρι τον χωρισμό τους την τέχνη της «για να μην ζηλέψει ως καλλιτέχνης».
Η Πάουλα Μόντερσον-Μπέκερ, μέλος της κοινότητας καλλιτεχνών Βορπσβέντε, κατάφερε μέσα στα 31 μόλις χρόνια της ζωής της να αποτυπώσει με απλές φόρμες την αθωότητα της παιδικής ηλικίας, να πλάσει πορτρέτα ενηλίκων ως μάσκες υποκρισίας. Η μόνη γνωστή παγκοσμίως γλύπτρια και χαράκτρια Κέτε Κόλβιτς, η εκδιωχθείσα το 1933 από την Πρωσική Ακαδημία των Τεχνών λόγω της υποστήριξης των σοσιαλιστών και του Κινήματος του Ειρηνισμού, πύκνωσε την αγωνία της μάνας υφάντρας για το παιδί της μέσα σε λίγες ανορθόδοξες οπτικές των αργαλειών. Αγκάλιασε την προσωπική οδύνη της απώλειας του γιου της στα πεδία των μαχών μέσα στους ασπρόμαυρους, κλειστούς, λιτούς όγκους και στις πτυχώσεις των μορφών της. Έδειξε το αληθινό στην τέχνη.
Info: «Making modernism», Paula Modersohn-Becker,Kaethe Kollwitz, Gabrielle Muenter, Marianne Von Werefkin Royal Academy of Arts, Λονδίνο Διάρκεια έκθεσης:12 Νοεμβρίου 2022-12 Φεβρουαρίου 2023 Ώρες λειτουργίας: Τρ.-Κυρ., 10 π.μ.-6 μ.μ.
