Την τήβεννο του ιστορικού καλείται να ενδυθεί, την Τρίτη 22 Μαρτίου, η Αποκεντρωμένη Διοίκηση Αιγαίου, καθώς επιτροπή της στη Ρόδο καλείται να αποφανθεί για το εάν νομίμως ή όχι ο Δήμος Πάτμου, έπειτα από ομόφωνη απόφαση του Δημοτικού του Συμβουλίου, αφαίρεσε, στις 22 Ιανουαρίου, τιμητική πινακίδα από το κέντρο της Σκάλας, η οποία απέδιδε την απελευθέρωση του νησιού, στις 10.2.1944 (!), στον Βρετανό λοχαγό των Ειδικών Δυνάμεων Terence Bruce Mitford.
Η παραπομπή του θέματος στην Επιτροπή του άρθρου 151 του Ν. 3463/2006 έγινε έπειτα από ένσταση ενός δημότη, πίσω όμως από αυτήν στοιχίζονται (τουλάχιστον) τόσο η βρετανική πρεσβεία της Αθήνας όσο και η προϊσταμένη του Ιστορικού Αρχείου του υπουργείου Εξωτερικών Φωτεινή Τομαή.
Στο ιστορικό της υπόθεσης και τις μαρτυρίες που (δεν) τεκμηριώνουν την απόδοση της απελευθέρωσης της Πάτμου (έξι μήνες πριν από την αποχώρηση των Γερμανών!) στον αξιωματικό της Special Boat Service, των πλωτών καταδρομικών δυνάμεων του SOE, έχει αναφερθεί εκτενώς η Αυγή στις 16.10.2015 (Γιάννα Μέμου, «Οι περιπέτειες μιας πινακίδας») και 15.11.2015 (Σπύρος Κακουριώτης, «Ποιος απελευθέρωσε την Πάτμο;»).
Θυμίζουμε απλώς ότι η πινακίδα αναρτήθηκε τον Μάρτιο του 2006, έπειτα από πρόταση του γιου του τιμώμενου, Timothy B. Mitford. Αρχαιολόγος και αξιωματικός του βρετανικού Ναυτικού, όπως ο πατέρας του, είναι συχνός επισκέπτης της Πάτμου.
Όταν άρχισαν να δημιουργούνται ερωτήματα σε αρκετούς πολίτες του νησιού για την τεκμηρίωση της «απελευθέρωσης» από τον Βρετανό (καθώς, όπως θυμούνταν και οι γεροντότεροι, η γερμανική φρουρά εγκατέλειψε το νησί τον Σεπτέμβριο του 1944), ο Δήμος απευθύνθηκε, μεταξύ άλλων ιστορικών, στην προϊσταμένη της ΥΔΙΑ/ΥΠΕΞ, ζητώντας την εμπειρογνωμοσύνη της. Αν και από την έρευνα της κ. Τομαή δεν προέκυψε οποιαδήποτε αναφορά στον συγκεκριμένο αξιωματικό στα αρχεία, φορτικώς και με αλλεπάλληλες επιστολές της προς τον Δήμο Πάτμου απέρριπτε κάθε σκέψη για καθαίρεση της πινακίδας υπερβαίνοντας έτσι τον ρόλο του πραγματογνώμονα.
Η κ. Τομαή, όμως, δεν έμεινε εκεί. Μετά την αφαίρεση της πινακίδας, επανήλθε, στις 11.2.2016, με επιστολή της προς τον Δήμο Πάτμου (αρ. πρωτ. Φ.7000ΓΕΝ/10/ΑΣ/67), «προς αποκατάσταση της ιστορικής αλήθειας που αμφισβητήθηκε δριμύτατα από ενίους κύκλους τοπικών παραγόντων» (σ.σ.: εννοεί το Δημοτικό Συμβούλιο!).
Σε αυτήν παραθέτει «ρηματική διακοίνωση της ενταύθα βρετανικής πρεσβείας», με ημερομηνία 4.2.2016, μαζί με «επίσημα έγγραφα των Κρατικών Βρετανικών Αρχείων», που πιστοποιούν τη «δράση του συγκεκριμένου αξιωματικού αναφορικώς με την απελευθέρωση της νήσου Πάτμου και τον επισιτισμό του λιμοκτονούντος πληθυσμού της».
Η προϊσταμένη της ΥΔΙΑ, στη σπουδή της για την αναστήλωση της πινακίδας, εμφανίζεται βασιλικότερη της... βασιλικής πρεσβείας, καθώς οι κατά πολύ προσεκτικότεροι Βρετανοί διπλωμάτες δεν σπεύδουν να αποδώσουν στον Terence Bruce Mitford την «απελευθέρωση», αλλά, πληροφορούν ότι τα αρχειακά τεκμήρια που συνοδεύουν τη διακοίνωση μαρτυρούν ότι «εξόντωσε τη [γερμανική] φρουρά στις 18/19 Φεβρουαρίου 1944» και ότι «τρόφιμα εστάλησαν επειγόντως στον πληθυσμό της Πάτμου». Οι Βρετανοί διπλωμάτες χαρακτηρίζουν έτσι τη δράση του «εμπλοκή» (involvement) σε «γεγονότα σχετικά με το νησί» (in events in relation to that island), αποφεύγοντας κάθε περαιτέρω ερμηνεία.
Τα έγγραφα που συνοδεύουν τη ρηματική διακοίνωση της βρετανικής πρεσβείας προέρχονται από τον φάκελο WO 201/802 και αφορούν επιχειρησιακές διαταγές και εκθέσεις της περιόδου Ιανουαρίου - Αυγούστου 1944. Σε αυτά, μεταξύ άλλων, γίνεται αναφορά σε επιχειρήσεις με επικεφαλής τον Mitford (κοπή καλωδίων, 16.2.44, επίθεση στη Σκάλα με έναν Γερμανό νεκρό και 6 Ιταλούς αιχμαλώτους, 19.2.44 και μεταφορά τροφίμων στο νησί, 5.3.44). Συνεπώς, τίποτε δεν προστίθεται που να τεκμηριώνει την «απελευθέρωση», πέραν της μετάθεσής της κατά δέκα ημέρες.
Αντιδρώντας σε αυτές τις εξελίξεις, ο Σύλλογος των Απανταχού Πατμίων «Εμμ. Ξάνθος ο Φιλικός», σε υπόμνημά του προς τη Γ.Γ. Αποκεντρωμένης Διοίκησης Αιγαίου (16.3.2016), αφού αναρωτηθεί για τη νομιμοποίηση των σχετικών παρεμβάσεων, υπενθυμίζει ότι οι τελευταίοι 60 Γερμανοί αποχώρησαν από την Πάτμο στις 22.9.1944 και από τα Δωδεκάνησα μόλις στις 8.5.1945, με τη συνθηκολόγησή τους στη Σύμη. Ακολούθησε η «βρετανική στρατιωτική διοίκηση και κατοχή για δυο ακόμα χρόνια» και, όπως αναφέρει, αποτελεί κοινή πεποίθηση των Δωδεκανησίων «ότι οι προθέσεις των Βρετανών για την τύχη των νησιών μας ήταν κακόβουλες, γι' αυτό και δεν υπάρχει κανένα μνημείο απόδοσης τιμών σε Βρετανούς στα Δωδεκάνησα! Πώς άλλωστε, όταν υπήρχε ακόμα και απαγόρευση ανάρτησης της ελληνικής σημαίας;».
Τέλος, επισημαίνει ότι «επιδιώκουμε επίμονα να αποδοθεί δικαιοσύνη και τιμή στους αγνούς αγωνιστές της ελευθερίας, παιδιά του νησιού μας, που ταπεινά επί 71 χρόνια περιμένουν, αλλά παραμένουν αδικαίωτοι».
Δεδομένου ότι ο νομοθέτης θεωρεί επαρκή τον μηχανισμό της Αποκεντρωμένης Διοίκησης προκειμένου να αποφανθεί σε ζητήματα δημόσιας ιστορίας, γεννάται το ερώτημα: προς τι η κ. Τομαή σπεύδει να "μεταφράσει" τα βρετανικά τεκμήρια που θέτει στη διάθεση της επιτροπής, διαβάζοντας μάλιστα την "εμπλοκή" ως "απελευθέρωση";
Επιχειρεί, άραγε, χρησιμοποιώντας το κύρος της και αυτό του υπουργείου Εξωτερικών, να εκμαιεύσει μια απόφαση αρεστή στους ενδιαφερόμενους απογόνους του Τ.Β. Mitford και στη βρετανική πρεσβεία;
Άραγε αυτή η τελευταία συνεχίζει να εμφορείται από το αποικιοκρατικό πνεύμα, επιδιώκοντας να θυμίσει με κάθε τρόπο ότι "η Βρετανική Αυτοκρατορία πέρασε (και) από εδώ";
Σπύρος Κακουριώτης
