Με την ξέφρενη τροχιά που έχει πάρει η λεγόμενη anti-woke ρητορική του συντηρητικού τόξου, δεν θα πρέπει να μας εκπλήσσει ότι ο Ίλον Μασκ άνοιξε μέτωπο με την «Οδύσσεια» του Κρίστοφερ Νόλαν, λέγοντας ότι η διανομή ρόλων «προσβάλλει την Ελλάδα». Η επιλογή της μαύρης ηθοποιού Λουπίτα Νιόνγκο στον ρόλο της Ωραίας Ελένης προκαλεί θόρυβο στα social media, με τον Μασκ να γίνεται ξαφνικά υπερασπιστής της «ελληνικής πολιτιστικής κληρονομιάς». Ο συντηρητικός σχολιαστής Ματ Γουόλς σε ανάρτησή του είχε αναφέρει ότι «κανείς δεν πιστεύει πως η Νιόνγκο μπορεί να ενσαρκώσει την πιο όμορφη γυναίκα στον κόσμο», αφήνοντας αιχμές ότι ο Νόλαν σκόπιμα έπαιξε με τους κανόνες της συμπερίληψης. Με άλλα λόγια, μια σεξιστική επίθεση κρύφτηκε πίσω από τον μανδύα της υπεράσπισης του ομηρικού έπους. Το ίδιο κύμα επιθέσεων στράφηκε και κατά του Έλιοτ Πέιτζ που υποδύεται τον Αχιλλέα. Ο Μασκ αναδημοσίευσε τρανσφοβικές αναρτήσεις, ενώ επαινούσε την «Τροία» του 2004 ως την πιο τίμια ομηρική διασκευή.
Βέβαια, εκείνη η ανεκδιήγητη «Τροία» με τον Μπραντ Πιτ ως Αχιλλέα και την Νταϊάν Κρούγκερ ως Ελένη ισοπέδωσε την πυκνότητα της αφήγησης και μετέτρεψε την ιστορία σε ανούσιο θέαμα. Αντιθέτως, κανείς δεν διαμαρτυρήθηκε όταν ο Χαβανέζος Ντουέιν Τζόνσον έπαιξε τον «Ηρακλή», απλώς η εν λόγω ταινία ήταν μια ασημαντότητα. Ο Νόλαν αναγκάστηκε να απαντήσει και στην κριτική για την επιλογή του ράπερ Τράβις Σκοτ, ο οποίος εμφανίζεται στην ταινία ως ραψωδός, αναφέροντας ότι τον επέλεξε επειδή ήθελε να συνδέσει την Οδύσσεια με την προφορική παράδοση. Για τον σκηνοθέτη, η ομηρική ποίηση που περνούσε από στόμα σε στόμα, έχει μια αναλογία με το ραπ, ως σύγχρονη μορφή ρυθμικής αφήγησης. Εάν οι επιλογές του Νόλαν φαίνονται τολμηρές, εύλογα αναρωτιέται κανείς πόσο μπροστά από την εποχή του ήταν ο Όρσον Γουέλς όταν το 1950 στο Παρίσι είχε δώσει στη μαύρη τραγουδίστρια Έρθα Κιτ τον πρωταγωνιστικό της Ωραίας Ελένης σε ένα θεατρικό έργο που σκηνοθέτησε ο ίδιος.
Οι περιπτώσεις του «whitewashing»
Ανέκαθεν το Χόλιγουντ έβαζε λευκούς ηθοποιούς να υποδύονται Ασιάτες, Άραβες, Πέρσες, Αιγύπτιους, Ινδιάνους κ.ά. Ένα από τα πιο διάσημα παραδείγματα είναι ο ρόλος του Τζον Γουέιν στον ρόλο του Τζένκινς Χαν στην ταινία «Ο Λέων της Μογγολίας» (The Conqueror, 1951). Το εμβληματικό σύμβολο της κλασικής ηρωικής εποχής του γουέστερν υποδύθηκε τον Μογγόλο κατακτητή με έντονο μακιγιάζ και «ασιατικά» χαρακτηριστικά, σε μια εμφάνιση που αγγίζει τα όρια της καρικατούρας. Μεγάλος ήταν και ο αντίκτυπος της ερμηνείας του Μίκι Ρούνεϊ στην αρχετυπική ρομαντική κομεντί «Πρόγευμα στο Τίφανις» (Breakfast at Tiffany’s, 1961) όπου υποδύθηκε έναν Ιάπωνα με υπερβολικά έντονα σχιστά μάτια και υπερβολική προφορά. Σήμερα θεωρείται μία από τις πιο προσβλητικές φυλετικές απεικονίσεις στην ιστορία του αμερικανικού κινηματογράφου. Την ίδια χρονιά έμοιαζε φυσιολογική, αλλά είναι προβληματική σε επίπεδο ιστορικής εκπροσώπησης η επιλογή της Ελίζαμπεθ Τέιλορ για τον ρόλο της βασίλισσας της Αιγύπτου Κλεοπάτρας σε μια ταινία που έμεινε στην ιστορία ως παταγώδης εμπορική αποτυχία. Το μάθημα δεν πήρε ο Ρίντλεϊ Σκοτ, ο οποίος πολλά χρόνια αργότερα έδωσε στον Κρίστιαν Μπέιλ τον ρόλο ενός χαρακτήρα της αρχαίας Αιγύπτου στην ταινία «Exodus».
Στο σύγχρονο Χόλιγουντ η επιλογή ενός λευκού ατόμου για ρόλο διαφορετικής εθνικής καταγωγής καταδικάζεται ως «whitewashing». Ανάμεσα στις ταινίες που πληγώθηκαν περισσότερο από αυτή την κριτική ήταν το «Μια γενναία καρδιά» (A Mighty Heart, 2007) όπου η Αντζελίνα Τζολί υποδύθηκε μια δημοσιογράφο μεικτής αφροκουβανικής καταγωγής, με το μακιγιάζ να σκουραίνει τον τόνο του δέρματος με αμήχανα αποτελέσματα. Ανάλογη κριτική δέχτηκαν ο Τζέικ Γκίλενχαλ για την ταινία «Prince of Persia» του 2010 αλλά και η Σκάρλετ Γιόχανσον για την περιπέτεια «Ghost in the Shell» του 2015 καθώς υποδύονταν έναν χαρακτήρα που προέρχονταν από ιαπωνικό anime - κάτι που προκάλεσε αντιδράσεις για την εκπροσώπηση Ασιατών ηθοποιών. Όμως η οργή για τις επιλογές του Νόλαν δεν πηγάζει από τον σεβασμό στον Όμηρο αλλά από την ανάγκη τροφοδότησης ενός σύγχρονου «πολιτισμικού πολέμου». Άλλωστε, οι σπουδαίοι μύθοι άντεξαν στον χρόνο επειδή ακριβώς μεταμορφώνονταν για να μιλήσουν σε κάθε εποχή.
