Η έκθεση του διακεκριμένου ζωγράφου και εικαστικού Γιάννη Ψυχοπαίδη, με τίτλο «Γιάννης Ψυχοπαίδης: Τοπία της Μνήμης. Αυτά που κράτησα», που παρουσιάζει το Μουσείο Βασίλη & Ελίζας Γουλανδρή, ξεκινά αύριο 20 Μαΐου και θα διαρκέσει έως τις 4 Οκτωβρίου 2026.
Η έκθεση χαρτογραφεί την καλλιτεχνική πορεία του Γιάννη Ψυχοπαίδη από το 1962 έως σήμερα, μέσα από 70 έργα. Πρόκειται για έργα τα οποία ο ίδιος ο ζωγράφος επέλεξε να κρατήσει για την ιδιωτική του συλλογή.
Ο Γιάννης Ψυχοπαίδης γεννήθηκε στην Αθήνα το 1945 και σπούδασε χαρακτική στην ΑΣΚΤ με τον Κ. Γραμματόπουλο (1963-1968). Στην πρώτη του ατομική έκθεση (1966, Κεραία) τα έργα του φανέρωναν την πολιτικοποιημένη στάση του (σκηνές από διαδηλώσεις), αλλά και την πρώιμη εξοικείωσή του με το γερμανικό εξπρεσιονισμό.
«Το εικαστικό έργο του Γιάννη Ψυχοπαίδη καθρεφτίζει ένα ευρύ πεδίο αναζητήσεων όπου οι διαφορετικές μορφές της έκφρασης, η μνήμη της Ιστορίας και το προσωπικό βίωμα δένονται με τις ανήσυχες, παλλόμενες πινελιές του και τις βαθιές χαράξεις του στο χθες και στο σήμερα, φωτίζοντας κρυμμένες όψεις και πτυχές τους», όπως σημείωνε στην ΑΥΓΗ η κριτικός και ιστορικός τέχνης Λήδα Καζαντζάκη.
Ο Γιάννης Ψυχοπαίδης έκανε την εμφάνισή του στο εικαστικό προσκήνιο μέσα στο κλίμα φιλελευθερισμού της δεκαετίας του 1960, ως εξέχον μέλος της Ομάδας Τέχνης Α, της ομάδας των Νέων Ελλήνων Ρεαλιστών (1971-1973, με τους Γιάννη Βαλαβανίδη, Κλεοπάτρα Δίγγα, Κυριάκο Κατζουράκη και Χρόνη Μπότσογλου), η οποία παρουσίαζε μια παραστατική ζωγραφική με κριτικό κοινωνικό περιεχόμενο, που λειτουργούσε και ως αντι-δικτατορική πρόταση, καθώς και μέλος του Κέντρου Εικαστικών Τεχνών. Ήδη από το ξεκίνημα της πορείας του, τα έργα του αποτελούν απτά δείγματα μιας νεοπαραστατικής στροφής, με γόνιμες διαδραστικές καλλιτεχνικές ανταλλαγές, ενάντια σε φαινόμενα βίαιου εκβιομηχανισμού και της χωρίς μέτρο κατανάλωσης.
Ξεχωριστή περίπτωση καλλιτέχνη αλλά και οργανικού διανοούμενου χρησιμοποιεί την τέχνη με στόχο να αφυπνίσει. «Η τέχνη καλό θα ήταν να αναστοχάζεται την εκφραστική της λυτρωτική δύναμη και να αναζητεί την αλήθεια όχι σε εύκολες κοκεταρίες, όχι σε μικροαστικούς καθωσπρεπισμούς, αλλά στο καίριο, το ουσιώδες και το ανατρεπτικό. Το στοιχείο της αμφισβήτησης είναι το στοιχείο που κάνει την τέχνη αληθινή, αυθεντική και κοινωνικά χρήσιμη. Και κυρίως την κάνει να αισθάνεται τον πραγματικό λόγο της ύπαρξής της, δηλαδή, όπως λέει και ο Ελύτης, "Nα είστε ενοχλητικοί, να είστε η άμμος και όχι το λάδι στα γρανάζια του κόσμου"», σημείωνε σε παλαιότερη συνέντευξή του στην ΑΥΓΗ.
Η έκθεση στο Μουσείο Γουλανδρή παρουσιάζεται σε 20 κεφάλαια, τα οποία έχουν διαμορφωθεί σύμφωνα με τις αφηγήσεις και τις επεξηγήσεις του ίδιου του καλλιτέχνη. Ξεκινά με μια σειρά έργων του 1962, ακολουθούν έργα του 1967 που αποτυπώνουν το κλίμα της έντονης πολιτικής και κοινωνικής αναταραχής της εποχής.
Ενδεικτικά, το «Μάθημα Ανατομίας» ξετυλίγει την έντονη σχέση του καλλιτέχνη με την ανατομία που ξεκινά από τα φοιτητικά του χρόνια. Η σχέση αυτή αντανακλάται επίσης στην ενότητα της έκθεσης όπου τα πρόσωπα μοιάζουν να κουβαλούν τραύματα που δεν είναι απαραιτήτως ορατά. Η σειρά «Το γράμμα που δεν έφτασε», στην οποία αναμειγνύονται διαφορετικά στοιχεία καθημερινότητας και προσωπικών αναφορών, έχει δημιουργηθεί με τη χρήση ετερόκλητων υλικών. Η «Νύχτα στις Βρυξέλλες», μια σειρά έργων που δημιούργησε ο καλλιτέχνης μετά την εγκατάστασή του στις Βρυξέλλες το 1986, εστιάζει στην αλληλεπίδραση ανάμεσα στον εσωτερικό και τον εξωτερικό χώρο, το προσωπικό δωμάτιο και την εικόνα της πόλης έξω από τα παράθυρα, ενώ ο κύκλος έργων του 1999 «Αναφορά στον Goya» είναι μια καταγγελία κατά του πολέμου, που συνδέει τις τραυματικές εικόνες του παρελθόντος με τα σύγχρονα γεγονότα.
Ο «Χρησμός», από τα εμβληματικά έργα του δημιουργού, ξεχωρίζει για τη σύνθετη και πολυεπίπεδη μορφή του με μια εξαιρετικά ευρεία θεματική η οποία καλύπτει τον σύγχρονο και τον αρχαίο πολιτισμό, ενώ οι αναφορές στην κλασική αρχαιότητα είναι εμφανείς και στη σειρά έργων που αντλούν την έμπνευσή τους από τις μεγάλες πυρκαγιές του 2007 στην Αρχαία Ολυμπία και εξερευνούν τη σχέση ανάμεσα στο ζωντανό παρόν και σε έναν κλασικό κόσμο που λειτουργεί ως σημείο αναφοράς.
Την επιμέλεια της έκθεσης έχει ο Κυριάκος Κουτσομάλλης, γενικός διευθυντής του Ιδρύματος Bασίλη & Eλίζας Γουλανδρή.
Η έκθεση συνοδεύεται από εκτενή κατάλογο σε ελληνικά και αγγλικά καθώς και μια ενότητα podcasts τριών επεισοδίων, που εντάσσονται στη σειρά «B&E Goulandris Podcasts: μια ηχητική κατάδυση στον μαγευτικό κόσμο της Τέχνης» και είναι διαθέσιμα σε όλες τις πλατφόρμες.
Κατά τη διάρκεια της έκθεσης θα πραγματοποιούνται ξεναγήσεις για το κοινό κάθε Παρασκευή 18.00-18.45 καθώς και Σάββατο και Κυριακή 16.00-16.45.
