Η Λίζη (Ελισάβετ) Καλλιγά, μία από τις εξαιρετικές περιπτώσεις ανθρώπου της τέχνης και του πολιτισμού, πέθανε το Σάββατο 2 Μαΐου σε ηλικία 82 ετών. Τη δυσάρεστη είδηση γνωστοποίησε ο γιός της, Αλέξιος Αλεξίου, με ανάρτησή του σε σελίδα κοινωνικής δικτύωσης.
Η Λίζη Καλλιγά, ζωγράφος, χαράκτρια, φωτογράφος, εικαστικός, γεννήθηκε στην Αθήνα το 1943. Σπούδασε ζωγραφική και χαρακτική στην ΑΣΚΤ (1975-1980) με τον ζωγράφο Δημοσθένη Κοκκινίδη και τον χαράκτη Κώστα Γραμματόπουλο, και το 2000 φοίτησε για έναν χρόνο στο New York Studio School.
Η πρώτη ατομική έκθεσή της ως χαράκτρια με τίτλο «Μονοτυπίες» πραγματοποιείται το 1983 στην ιστορική αίθουσα τέχνης Το Τρίτο Μάτι στην Αθήνα. Μετά το 1985 ασχολείται και με τη φωτογραφία, η οποία έγινε ένα από τα κύρια εκφραστικά της μέσα. Οι πρώτες θεματικές ενότητες που παρουσίασε («Μεταμορφώσεις», «Στίγμα») ήταν κυρίως φωτογραφικές συνθέσεις, οι οποίες αποκάλυπταν το γυμνό γυναικείο σώμα, πέρα από τη συμβατική του εικόνα. Στόχος δεν ήταν η απλή απεικόνιση, αλλά η αναζήτηση της αλήθειας των πραγμάτων.
Μετά το 1990, ιστορικά ή αρχαιολογικά ερεθίσματα, μέσω εμπεριστατωμένων μελετών, αναβιώνουν στο παρόν, με τη συμμετοχή της σε δράσεις που καταγράφονται σε βίντεο. Το κορυφαίο έργο αυτής της κατηγορίας είναι η «Ιερά Οδός», το οποίο παρουσιάστηκε το 1997 στην Κύπρο (Διάσπρο, Λευκωσία) και το 1998 («Αισχύλεια», Ελευσίνα και Σπίτι της Κύπρου, Αθήνα). Η μακρόχρονη και κοπιώδης επεξεργασία κάθε είδους σύνθεσης χαρακτήριζε την καλλιτεχνική της πορεία. «Συνήθως οι δουλειές που κάνω κρατάνε χρόνια. Για παράδειγμα, τους "Κολυμβητές" τους ξεκίνησα πριν από 24 χρόνια και η έκθεση έγινε τώρα (2018). Μου αρέσει να δουλεύω ένα θέμα πάρα πολλά χρόνια και να κάνω έρευνα», ανέφερε σε συνέντευξή της στην Lifo.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Λίζη Καλλιγά και Λήδα Παπακωνσταντίνου / Ένα περιπετειώδες ταξίδι με ιστορίες από τις Σπέτσες
Η εμβληματική ενότητα «Μετοίκησις» (2007) με θέμα τη μεταφορά των αρχαίων γλυπτών στο νέο μουσείο της Ακρόπολης είναι επίσης χαρακτηριστική του οράματός της. Απαθανάτισε τη διαδικασία μεταφοράς των αρχαίων γλυπτών (συγκεκριμένα των Κορών) από το παλαιό Μουσείο της Ακρόπολης στο νέο Μουσείο. Η σειρά παρουσιάζει τις Κόρες σε μια κατάσταση «μεταβατική», καθώς αποχωρίζονται το παλιό τους «σπίτι». Η καλλιτέχνης λειτούργησε ως μάρτυρας μιας «παρασκηνιακής ιεροτελεστίας», καταγράφοντας τις κινήσεις των συντηρητών και των αρχαιολόγων. Οι φωτογραφίες αυτές εστιάζουν στη λεπτομέρεια, στην υφή, στο φως και στη σκιά, αναδεικνύοντας την αλληλεπίδραση του αρχαίου υλικού με το σύγχρονο περιβάλλον.
Εξάλλου, για τη Λίζη Καλλιγά η φωτογραφία συνιστούσε μια διαμεσολαβημένη εικόνα της πραγματικότητας. Φωτογραφικές συνθέσεις, ανασημασιοδοτήσεις, νέες αφηγήσεις. Ενεργοποιώντας φωτογραφικά και αρχειακά το παρελθόν μίλησε -μέσω της τέχνης της- για το πόσο ενεργό και ανοικτό σε αναγνώσεις, ερμηνείες, ακόμη και χρήσεις μπορεί να είναι αυτό το παρελθόν. Η ενότητα «Μετοίκησις» φιλοξενήθηκε στο Κέντρο Σύγχρονης Τέχνης Θεσσαλονίκης (MOMus) και στο Μουσείο Μπενάκη (2010-2011).
Επίσης, σημαντικό ήταν το project της με τίτλο «Στο Ξενία της Άνδρου, 2001-2012», όπου δημιουργεί ένα αρχείο εικόνων καταγράφοντας την κατάσταση και τις φθορές που είχε υποστεί το ιστορικό ξενοδοχείο Τρίτων (Ξενία της Άνδρου) του σημαντικού αρχιτέκτονα Άρη Κωνσταντινίδη, ένα αρχιτεκτονικό ορόσημο του ελληνικού μοντερνισμού, το οποίο παρέμενε εγκαταλελειμμένο από το 1999. (Προσφάτως, ο Δήμος Άνδρου ανέλαβε πρωτοβουλίες για τη διάσωση και επανάχρησή του, με σκοπό τη μετατροπή του σε πολιτιστικό και διοικητικό κέντρο).
Παράλληλα με την εικαστική της πορεία, δίδαξε φωτογραφία στη σχολή ΑΚΤΟ (1992-1996), συμμετείχε στην επιτροπή καλλιτεχνικής φωτογραφίας του υπουργείου Πολιτισμού (1994-1995) και ήταν ανταποκρίτρια του περιοδικού European Photography. Έργα της έχουν παρουσιαστεί σε πολλές ατομικές και ομαδικές εκθέσεις στην Ελλάδα και στο εξωτερικό.
Το 2005 εκπροσώπησε την Ελλάδα στην 23η Μπιενάλε της Αλεξάνδρειας και βραβεύτηκε με τον Χρυσό Φάρο, κορυφαίο βραβείο της διοργάνωσης, για την εξαιρετική σειρά φωτογραφιών της με τίτλο «Κολυμβητές».
Έζησε και εργάστηκε στην Αθήνα και στις Σπέτσες. Στις 20 Μαρτίου 2022 ένα βραχυκύκλωμα έκαψε ολοσχερώς το οικογενειακό σπίτι της Λίζης Καλλιγά στις Σπέτσες. Η ίδια μόλις που πρόλαβε να σωθεί. Όλα έγιναν στάχτη, μαζί και αρκετά από τα έργα της.
«[…] Κατόπιν, η Λίζη Καλλιγά θα βρεθεί σ’ ένα κέντρο ψυχολογικής υποστήριξης στον Μαραθώνα. Στο δωμάτιό της, αντικρίζει επί τρεις μήνες τον άσπρο τοίχο απέναντι από το κρεβάτι της. Ο άσπρος τοίχος, μέρα με την ημέρα, αρχίζει να γράφεται, να γεμίζει από το βλέμμα της και τη συγκέντρωσή της σ’ αυτόν: σημεία και ίχνη κάνουν την εμφάνισή τους. Τότε, αρχίζει να τον φωτογραφίζει και να τον βιντεοσκοπεί με το κινητό της μετά μανίας. Η φωτογράφιση και η βιντεοσκόπηση αυτού που έχει συνεχώς απέναντί της ως θέα είναι η ενστικτώδης αντίδρασή της ενάντια στη σκοτεινή παρόρμηση του θανάτου, της νεύρωσης και της διαταραχής: σαν προσευχή ή διαλογισμός, αυτή η ανίατη επανάληψη της δράσης, η καταβύθιση στον εαυτό, διαπερνώντας τον τοίχο, παίρνει τη θέση μεγίστης ιαματικής λειτουργίας, σταδίου πένθους και θεραπείας, αποκαλυπτικής πράξης, συνειδητοποίησης και αποδοχής ενός συνεχούς που μετεγγράφεται πάντα στο τώρα οδηγώντας στην απελευθέρωση». (Απόσπασμα από το κείμενο του επιμελητή της έκθεσης, Θάνου Σταθόπουλου).
Το έργο αυτό με τίτλο «Ο Άσπρος Τοίχος» παρουσιάστηκε για δύο εβδομάδες στο διαμέρισμα του Αρχείου Αλέξη Ακριθάκη (14/5/2024 - 28/5/2024).
Φωτογραφικά λευκώματα με ενότητες της δουλειάς της έχουν εκδοθεί από τις εκδόσεις Κύβος και Άγρα.
Η τελετή αποχαιρετισμού, το ύστατο χαίρε, θα πραγματοποιηθεί στο αποτεφρωτήριο της Ριτσώνας, αύριο Τετάρτη 6 Μαΐου, ώρα 2:15 μ.μ. Αντί στεφάνων, όποιος/α επιθυμεί μπορεί να ενισχύσει το έργο τής «Ιππόλυσης» (www.hippolysis.gr).
