Πριν από καμιά εικοσαετία σε ταινίες κινουμένων σχεδίων εμφανίζονταν οικιακές συσκευές να ξεσηκώνονται, οργανωμένες από τα τσιπάκια που τους είχε φυτέψει κάποιος κακός. Τα χρόνια πέρασαν και η πραγματικότητα έδειξε πόσο... φτωχή ήταν η φαντασία των καλλιτεχνών. Φυσικά, δεν έχουμε καμία εξέγερση των μηχανών αλλά μια αθόρυβη, καθολική δικτύωση συσκευών -από το ψυγείο και την κουζίνα μας μέχρι το σύγχρονο ηλεκτρικό αυτοκίνητο-, που συνιστούν έναν μηχανισμό εξονυχιστικής συλλογής δεδομένων τα οποία αναλύονται και κεφαλαιοποιούνται, επιτρέποντας στις μεγάλες τεχνολογικές εταιρείες να συσσωρεύουν πλούτο ιστορικών διαστάσεων.
Οι αισθητήρες και οι εσωτερικές κάμερες των καινούργιων αυτοκινήτων μπορεί να κάνουν πανευτυχείς τους οδηγούς όταν παρκάρουν σε στενούς χώρους, όμως την ίδια ώρα συλλέγουν data, με τη βοήθεια της Τεχνητής Νοημοσύνης (ΤΝ), για το βάρος του οδηγού, την ηλικία, τη φυλή, τις εκφράσεις του προσώπου, μέχρι και ψυχολογικές τάσεις - όλα στο όνομα της ασφάλειας. Μια ανάλυση του 2023 από το ίδρυμα Mozilla συμπέρανε πως τα αυτοκίνητα είναι η χειρότερη κατηγορία προϊόντων που αξιολογήθηκε ποτέ όσον αφορά την ιδιωτικότητα. Η πολιτική απορρήτου της νοτιοκορεατικής Kia φτάνει στο σημείο να αναφέρει ότι μπορεί να συλλέγει στοιχεία για τη γενική υγεία, ακόμη και για τη σεξουαλική ζωή των οδηγών. Πού καταλήγουν αυτά τα δεδομένα; Κατά κύριο λόγο στις ασφαλιστικές εταιρείες, που θα αυξάνουν τα ασφάλιστρα... επιστημονικά.
Από τον Ασίμοφ, στα δικαστήρια
Αυτό το υπερδικτυωμένο παρόν δεν αφορά μόνο την ιδιωτικότητα, διαπλέκεται με τη μορφή και την ίδια την επιβίωση της εργασίας καθώς από τις έξυπνες συσκευές η τεχνολογία περνά στα ανθρωποειδή ρομπότ, μετατοπίζοντας την παραγωγική βάση του πλανήτη. Πρωτοπόρος η Κίνα, μόνο το 2025 παρήγαγε 12.870 ανθρωποειδή ρομπότ, καλύπτοντας σχεδόν το 90% της παγκόσμιας παραγωγής και μάλιστα σε τιμές πολύ χαμηλότερες από τις δυτικές εταιρείες.
Αυτή η υλική βάση, φτιαγμένη από αισθητήρες, clusters παραγωγής και εξελιγμένο hardware, οδήγησε την Κίνα σε μια ιστορική πρωτοβουλία. Την Πρωτομαγιά του 2026 τέθηκε σε ισχύ στην πόλη Χανγτσού ο πρώτος κανονισμός παγκοσμίως για την προώθηση θεσμικών ρυθμίσεων της βιομηχανίας των ρομπότ «ενσώματης νοημοσύνης» (embodied intelligence), όπως ονομάζονται τα συστήματα με φυσική υπόσταση που ενσωματώνοντας την Τεχνητή Νοημοσύνη αποκτούν αυτόνομη ικανότητα αντίληψης, λήψης αποφάσεων και δράσης. Οι νομοθέτες της Χανγτσού άντλησαν έμπνευση από τους περίφημους, τουλάχιστον για τους λάτρεις της επιστημονικής φαντασίας, Τρεις Νόμους της Ρομποτικής του Ισαάκ Ασίμοφ. Πρόκειται για νόμους οι οποίοι ορίζουν πως ένα ρομπότ δεν μπορεί να βλάψει τον άνθρωπο, πρέπει να υπακούει στις εντολές του και να προστατεύει την ύπαρξή του. Ο νέος κανονισμός επιβάλλει αυστηρά πρωτόκολλα ασφαλείας και ένα σύστημα καθολικής ιχνηλάτησης του κύκλου ζωής των ρομπότ, διασφαλίζοντας ότι οι Αρχές μπορούν να παρεμβαίνουν και να ελέγχουν τα συστήματα ανά πάσα στιγμή.
Η Κίνα δείχνει να συνειδητοποίησε πως όποιος διατυπώσει πρώτος τους κανόνες θα έχει ένα προβάδισμα έναντι των υπολοίπων, που τρέχουν πίσω της. Στη Σαγκάη, λ.χ., αμερικανικοί κολοσσοί όπως η General Motors δοκιμάζουν ρομποτικές μηχανές με ξεκάθαρο στόχο την εξάλειψη των ανθρώπων από τις γραμμές συναρμολόγησης ώστε να μειωθεί το κόστος παραγωγής - ό,τι κάνει ήδη η Κίνα στα εργοστάσιά της. Η επένδυση στη ρομποτική, άλλωστε, περιλαμβάνεται και στο 15ο Πενταετές Πρόγραμμα του ΚΚ Κίνας. Οι εκτιμήσεις αναφέρουν πως τα ρομπότ θα μπορούσαν να αντικαταστήσουν έως και το 70% των θέσεων εργασίας στη μεταποίηση, εκτοπίζοντας 84 εκατομμύρια ανθρώπους - σε μια χώρα όπου η νεανική ανεργία αγγίζει το 17%.
Αυτό το στοιχείο φαίνεται πως ξύπνησε τους ιθύνοντες του συστήματος. Έτσι, την ίδια ημέρα που ενεργοποιήθηκε ο κανονισμός για τα ρομπότ, το Ενδιάμεσο Δικαστήριο της Χανγτσού εξέδωσε μια απόφαση-σταθμό. Δικαίωσε έναν επόπτη ποιότητας δεδομένων που απολύθηκε όταν η εταιρεία του τον αντικατέστησε με ένα σύστημα ΤΝ. Το δικαστήριο έλαβε σοβαρά υπόψη τις επιπτώσεις της τεχνολογικής ανεργίας και αποφάνθηκε ότι η υιοθέτηση της ΤΝ αποτελεί στρατηγική επιλογή της επιχείρησης για την αύξηση των κερδών της και, κατά συνέπεια, το ρίσκο αυτής της μετάβασης δεν επιτρέπεται να μετακυλίεται στον εργαζόμενο. Η αντικατάσταση από έναν αλγόριθμο δεν συνιστά αντικειμενική ή νόμιμη αιτία απόλυσης. Στην Κίνα θυμούνται, κατά πως φαίνεται, ότι... υπάρχει ένα φάντασμα που πλανάται πάνω από τη χώρα.
Μια πρόταση από τη Νότια Κορέα
Κάπως έτσι ξαναγυρνάμε από τα ρομπότ και την «ενσώματη νοημοσύνη» στους αλγόριθμους που τρέφονται από τα δικά μας δεδομένα εγείροντας ζητήματα κοινωνικής συνοχής καθώς τα κέρδη από την αυτοματοποίηση γιγαντώνονται. Για πόσο θα καταγράφονται αποκλειστικά στους ισολογισμούς των τεχνολογικών κολοσσών χωρίς να επιστρέφουν στην κοινωνία;
Σε αυτό το πλαίσιο, έχει ξεκινήσει μια συζήτηση για «φόρο στα ρομπότ» ή για ένα «ψηφιακό μέρισμα». Επιστημονική φαντασία; Όχι και τόσο. Στη Νότια Κορέα, μία από τις πιο αυτοματοποιημένες οικονομίες του κόσμου, κατατέθηκε η πιο ριζοσπαστική πρόταση που διατυπώθηκε ως τώρα και μάλιστα από έναν οικονομικό σύμβουλο με ιδιαίτερη βαρύτητα στην προεδρία της χώρας. Ο Κιμ Γιονγκ-Μπονγκ πρότεινε μέσω facebook την εισαγωγή ενός «Citizen Dividend», δηλαδή ενός εθνικού κοινωνικού μερίσματος που θα διανέμεται ισότιμα σε κάθε Κορεάτη. Το σκεπτικό του; Τα... ουρανοκατέβατα κέρδη των νοτιοκορεατικών κολοσσών, χάρη στην ΤΝ, δεν είναι μόνο καρπός της αποτελεσματικότητας της ελεύθερης ιδιωτικής πρωτοβουλίας, έγιναν εφικτά χάρη σε δεκαετίες δημοσίων επενδύσεων, εξειδικευμένων ενεργειακών υποδομών, φοροαπαλλαγών και κρατικών επιδοτήσεων που ολόκληρο το κορεατικό έθνος χρηματοδότησε συλλογικά για περισσότερο από μισό αιώνα. Συνεπώς, ο πλούτος που παράγεται από τους αλγόριθμους δεν μπορεί να παραμένει μόνο σε ιδιώτες, αλλά πρέπει με κάποιον τρόπο να αναδιανέμεται. Το κράτος οφείλει να παρέμβει αναδιανέμοντας και αποτρέποντας τη δημιουργία ενός βαθύτατου διαχωρισμού ανάμεσα σε μια τεχνολογική ολιγαρχία και στον υπόλοιπο πληθυσμό, που αποκλείεται από κέρδη τα οποία δημιουργούνται χάρη στα δικά του δεδομένα.
Φυσικά, η πρόταση πυροδότησε έντονες αντιδράσεις, η προεδρία αναγκάστηκε να εκδώσει επίσημη ανακοίνωση για να καθησυχάσει τις αγορές και τις επιχειρήσεις, υποβαθμίζοντας τις δηλώσεις του συμβούλου σε μια απλή προσωπική σκέψη. Ωστόσο, στις 13 Μαΐου 2026 ο ίδιος ο προοδευτικός Πρόεδρος της Κορέας δήλωσε πως τελικά δεν πρόκειται για μια τόσο παράλογη ιδέα και ότι δεν θα είχαμε κατάσχεση ιδιωτικών κερδών. Το κράτος θα μπορούσε να διαχειριστεί τα επιπλέον φορολογικά έσοδα που δημιουργεί το τεχνολογικό μπαμ, είπε, αναγορεύοντας εκ των πραγμάτων τη δημοκρατική αναδιανομή των κερδών της ΤΝ σε κομβικό στοιχείο των προοδευτικών πολιτικών αυτού του κόσμου.
