Παρά τις μεγάλες διαφορές και το κλίμα έντασης μεταξύ Ευρώπης και Αμερικής, υπάρχει ένας κοινός παρονομαστής: η διαρκής συζήτηση για την ενίσχυση της άμυνας και της πολεμικής μηχανής της Ευρώπης αλλά και του ΝΑΤΟ. Οι δύο σύνοδοι κορυφής (με διαφορά δύο εβδομάδων), της Ε.Ε. (18-19 Ιουνίου) και του ΝΑΤΟ (7-8 Ιουλίου), έχουν ομοειδή -αν όχι όμοια- θεματολογία:
- Ενίσχυση της Ουκρανίας για να συνεχίσει τον πόλεμο.
- Αύξηση των αμυντικών δαπανών.
- Ενίσχυση της πολεμικής βιομηχανίας.
- Μεταναστευτικό και προστασία συνόρων.
Αυτό που αποτελεί ερώτημα σε ό,τι αφορά την Ελλάδα είναι αν ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης θα θέσει τις τουρκικές απειλές, οι οποίες θίγουν ευρύτερα την ασφάλεια στην περιοχή καθώς και τη σταθερότητα του ίδιου του ΝΑΤΟ. Οι πιθανότητες είναι λίγες.
Πολεμικές κραυγές, υποκρισία και αντιθέσεις
Είναι αναμενόμενο το κλίμα να είναι πολεμικό τόσο στο ΝΑΤΟ όσο και στην Ε.Ε., από την ώρα που βρίσκονται σε εξέλιξη δύο πόλεμοι στην περιοχή με βασική και ουσιαστική ευθύνη της Δύσης, τόσο της Ευρώπης όσο και της Αμερικής. Σε δεύτερο πλάνο όμως υπάρχουν μεγάλες αντιθέσεις και αντιφάσεις και μεταξύ Ευρώπης και Αμερικής καθώς και μεταξύ των Ευρωπαίων. Ο Τραμπ διαφωνεί πλέον με τη συνέχιση της αντιπαράθεσης με τη Ρωσία· ουσιαστικά έχει συμφωνήσει να κλείσει το θέμα με μεγάλη επιβάρυνση της Ουκρανίας, όπως και των Ευρωπαίων. Πρακτικά είναι οι Ευρωπαίοι πλέον που πληρώνουν τη συνέχιση της ενίσχυσης στην Ουκρανία. Αυτό είναι ένα μεγάλο αγκάθι στις -έτσι κι αλλιώς- ταραγμένες σχέσεις Ε.Ε.-ΗΠΑ.
Διαφωνίες υπάρχουν και μεταξύ των Ευρωπαίων σε ό,τι αφορά τη συνέχιση του ουκρανικού πολέμου. Μακρόν, Μερτς και Στάρμερ θέλουν απευθείας συνομιλίες με τον Πούτιν. Βλέπουν τη μεγάλη αντίφαση της πολιτικής της. Η Ευρώπη αντιμετωπίζει μια μεγάλη ύφεση και τεράστια οικονομικά και παραγωγικά προβλήματα, την ώρα που η Ρωσία έχει ανατάξει την οικονομία της. Είναι εμφανές ότι η Ε.Ε. μόνο θα χάνει από εδώ και εμπρός.
Διαφωνίες υπάρχουν και στις ευρωπαϊκές κοινωνίες, αφού ακόμα και στις ανατολικοευρωπαϊκές χώρες οι αντοχές έχουν μειωθεί αισθητά. Είναι αυτός ο λόγος λοιπόν που οδήγησε τους Ευρωπαίους να ζητούν από τον Ζελένσκι να διαπραγματευθεί απευθείας με τον Πούτιν. Με επιστολή του ο Ουκρανός Πρόεδρος ζητά από τον Πούτιν συνάντηση και διαπραγματεύσεις. Η απάντηση είναι σταθερά: Μπορεί να συζητήσουμε αν αποδεχθείς τους όρους. Δηλαδή η Ουκρανία δεν θα μπει ποτέ στο ΝΑΤΟ και θα αποδεχθεί την παραχώρηση εδαφών.
Διαφορετικές προσεγγίσεις και συμφέροντα υπάρχουν και σε ό,τι αφορά τον πόλεμο κατά του Ιράν, όπως και για τους πολέμους του Ισραήλ σε Ιράν και Λίβανο, πρωτίστως δε για τον γενοκτόνο πόλεμο στην Παλαιστίνη. Είναι ο ίδιος ο Τραμπ που προσπαθεί με κάποιον αξιοπρεπή τρόπο να ξεφύγει από την παγίδα στην οποία έπεσε. Είναι οι Ευρωπαίοι που βλέπουν ότι δεν έχουν λόγο να εμπλακούν στη Μέση Ανατολή. Άλλωστε και όσοι θα το ήθελαν δεν μπορούν. Οι μεγάλες ευρωπαϊκές χώρες (Γαλλία, Γερμανία, η Μ. Βρετανία) δεν είναι ικανές να διεξάγουν μακροχρόνιους πολέμους. Είμαστε λοιπόν εντός πλήρους υποκρισίας. Δημοσίως κραδαίνουν τα όπλα του πολέμου· ουσιαστικά, βρίσκονται σε μια παγίδα από την οποία δεν ξέρουν και δεν αποφασίζουν να ξεφύγουν.
Η ελληνική σιωπή
Τους επόμενους μήνες η προσοχή του Κ. Μητσοτάκη θα είναι στραμμένη στις εκλογές. Τα εξωτερικά θέματα όμως (Τουρκία, πόλεμοι, αναταραχή στην περιοχή κ.λπ.) θα είναι πάντα στην επικαιρότητα· είναι θέματα τα οποία η Αθήνα καλείται να διαχειρίζεται διαρκώς και με προσοχή. Η διαχείριση των θεμάτων (όπως πολλάκις έχουμε γράψει) από τον Κ. Μητσοτάκη γίνεται με έναν βασικό τρόπο: συμπαράταξη με τους ισχυρούς. Από την πρώτη στιγμή που μπήκε στην υπόθεση η ουκρανική κρίση έλεγε «ναι» στην πολιτική Μπάιντεν και Ευρωπαίων. Η συνεργασία με τον Νετανιάχου είναι παλιά και συντηρείται πολλαπλώς. Μέσω Νετανιάχου είναι εξασφαλισμένη προσώρας και η σχέση με το επιτελείο του Τραμπ. Διατηρεί πάντα καλές σχέσεις με τη Γερμανία με όποιον κύκλο εξουσίας μπορεί, ενώ διατηρεί άριστες σχέσεις και με την Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν. Επιλύουν τα προβλήματα της χώρας αυτές οι σχέσεις; Επιφανειακά ναι, επί της ουσίας και μακροχρόνια όχι.
Η Τουρκία είναι σε ένα συνεχές παζάρι με τους ισχυρούς, διεκδικώντας το μάξιμουμ των απαιτήσεών της. Η διάλυση των χωρών της περιοχής (Λιβύη, Συρία, Λίβανος, ακόμα και Ιράν) επιφέρει μόνο προβλήματα, εντάσεις και αστάθεια, ενώ δίνει και άλλες δυνατότητες διεκδικήσεων για την Άγκυρα, η οποία χρησιμοποιεί και στρατιωτικές επεμβάσεις ως μέσο. Οι πληγές στην οικονομία των χωρών του Κόλπου βλάπτει επίσης τις όποιες επιδιώξεις των ευρωπαϊκών και ελληνικών οικονομικών παραγόντων.
Σε όλα αυτά ο Κ. Μητσοτάκης είναι ένας παρατηρητής που δεν θέλει να βάλει τα χέρια του κοντά στη φωτιά. Σε αντίθεση με τον Κ. Μητσοτάκη, η Τουρκία θα θέσει τις επιδιώξεις της. Η διοργανώτρια Τουρκία επιδιώκει να αναδείξει τη δική της αμυντική βιομηχανία και να ξεμπλοκάρει εξοπλιστικά προγράμματα (όπως τα F-35, παρά την αρνητική τοποθέτηση Ρούμπιο), γεγονός που προκαλεί την εγρήγορση της Ελλάδας για την αποτροπή ένταξης της Άγκυρας στην ευρωπαϊκή άμυνα «από το παράθυρο».
Δύο ευκαιρίες
Ο Κ. Μητσοτάκης έχει δύο ευκαιρίες -και στην ευρωπαϊκή σύνοδο και στη νατοϊκή- να θέσει άμεσα το ελληνικό ζήτημα, δηλαδή τις τουρκικές απειλές. Η Τουρκία, η οποία φιλοξενεί τη νατοϊκή σύνοδο, έκανε ένα βήμα πίσω σε ό,τι αφορά το πολυδιαφημισμένο νομοσχέδιο για τη «Γαλάζια Πατρίδα» και το Αιγαίο. Έπειτα από παρεμβάσεις, η τουρκική κυβέρνηση είπε ότι δεν θα το φέρει τώρα στην τουρκική Εθνοσυνέλευση αλλά τον Οκτώβριο. Οι Αμερικανοί πρώτα δεν θέλουν η σύνοδος να απασχοληθεί με επιμέρους διενέξεις όταν έχουν να διαχειριστούν τις μεγάλες λόγω των δύο συγκρούσεων. Αυτή η υπαναχώρηση υποκρύπτει, όπως πάντα, κάποιο παζάρι της Άγκυρας. Η ατζέντα και στις δύο συνόδους δίνει τη μεγάλη ευκαιρία στον Έλληνα πρωθυπουργό να θέσει πολλά ζητήματα από τη σκοπιά των ελληνικών συμφερόντων, αλλά και της σταθερότητας στην ευρύτερη περιοχή. Δεν ξέρουμε ακόμα πώς θα τεθούν τα θέματα. Δεν ξέρουμε αν θα τεθούν όλα τα ζητήματα. Το πιθανότερο είναι πως η ελληνική κυβέρνηση θα επιλέξει και πάλι τη στάση «να μην γινόμαστε ενοχλητικοί».
Οι ατζέντες στην Ε.Ε. και στο ΝΑΤΟ
Η σύνοδος κορυφής του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της Ε.Ε. θα επικεντρωθεί στην Ουκρανία, στην ενιαία αγορά, στην ανταγωνιστικότητα, καθώς και στο μεταναστευτικό σε συνδυασμό με την διαχείριση των συνόρων. Η σύνοδος κορυφής του ΝΑΤΟ θα επικεντρωθεί στην αύξηση των αμυντικών δαπανών στο 5% του ΑΕΠ, στη στήριξη της Ουκρανίας και στην ενίσχυση της αμυντικής βιομηχανίας. Όλα αυτά παρουσία του Ζελένσκι. Θέμα και η διεύρυνση του ΝΑΤΟ. Εξετάζεται η συμμετοχή των χωρών του Ινδο-Ειρηνικού, καθώς και τεσσάρων κρατών του Κόλπου σε ειδικές συνεδριάσεις για την ενίσχυση της παγκόσμιας ασφάλειας.
