Το «καβούκι του ελέφαντα», του σύγχρονου Γαλλοκαναδού Ετιέν Λεπάζ, δίνεται στο «Τρένο στο Ρουφ», σε σκηνοθεσία της Τατιάνας Λύγαρη και σε δόκιμη μετάφραση της Μαρίας Ευσταθιάδη.
Το έργο, με καταβολές στον Ιονέσκο, στον Πίντερ, αλλά και στον Μαξ Φρις, εκτυλίσσεται στον χώρο του «παραλόγου» και είναι μια σχεδόν εφιαλτική παρτίδα «πόκερ» για δύο… με νικητή τον συγγραφέα, που επιτυγχάνει τον στόχο του: να «τινάξει στον αέρα» όλες τις ψευδαισθήσεις του μέσου, φιλήσυχου, βολεμένου μικροαστού για ησυχία, τάξη και ασφάλεια, που μπορεί να δέχεται παθητικά να του πάρουν το πορτοφόλι, αλλά με τίποτα δεν δέχεται να στερηθεί την πολυθρόνα του, με όλες τις συνδηλώσεις της λέξης. Εισβολέας και νοικοκύρης συμφιλιώνονται φαινομενικά στο τέλος αυτού του έργου, στο βάθος όμως του νυχτωμένου κήπου, και ενώ μαίνεται η καταιγίδα, παραμονεύουν οι Ερινύες. Δεν τις βλέπουμε, ακούμε στην παράσταση να ηχεί το απόμακρο γέλιο τους … Ο συγγραφέας σκοπίμως δεν δίνει απάντηση στα κρίσιμα ερωτήματα που θέτει, αντιμετωπίζει το πράγμα με ένα σκωπτικό μειδίαμα και αφήνει ανοιχτά όλα τα ενδεχόμενα.
Η σκηνοθεσία της Τατιάνας Λύγαρη (κίνηση Αννέτας Κουβελιώτη) πατάει γερά στο ρεαλιστικό κομμάτι του έργου (μια συνάντηση δύο ανθρώπων), για να αξιοποιήσει τον συμβολισμό προσώπων και καταστάσεων, απογειώνοντάς το. «Ακούει» το υπόκωφο γέλιο των Ερινύων και το εντάσσει στα κενά, στις παύσεις των διαλόγων. Με άψογους, αύξοντες ρυθμούς και σε ένα ομοιόμορφο ύφος αβίαστου, «φυσικού» γκροτέσκο, πηγαίνει το έργο ώς το τέλος.
Στο γέλιο των Ερινύων δίνουν οι δύο εξαίρετοι ηθοποιοί μια υπόσταση σχεδόν σωματική. Ο Μάνος Βακούσης είναι η μια όψη του δίδυμου πλάσματος, φόβος - ενοχή, και ο ΄Αρης Τσαμπαλίκας γίνεται το «άλλο» του, το ανεστραμμένο πιστό είδωλό του στον καθρέφτη. Η σκηνογραφική επιμέλεια (Βασίλης Παφίλης), τα κοστούμια (Δανάη Κουρέτα), οι φωτισμοί (Γιάννης Δρακουλαράκος) αρμόζουν και η μουσική του Παναγιώτη Βελιανίτη δένει.
*
Ο πολλαπλά συκοφαντημένος ως άφωνος θεατρικός ελληνικός δέκατος ένατος αιώνας είχε, αντίθετα, ισχυρή θεατρική παρουσία. Ως παραδείγματα αναφέρω τον ώς πριν λίγο παραγνωρισμένο Μ. Χουρμούζη, αγωνιστή του '21, και τον έως πολύ πρόσφατα άγνωστο Γεώργιο Ησαΐα, που έγραψαν εκρηκτικές πολιτικές κωμωδίες. Τα έργα του Χουρμούζη έχουν παιχτεί σχεδόν όλα σήμερα πια στις σκηνές μας και από εκείνα του Ησαΐα (τρία τουλάχιστον), μένει άπαιχτη ακόμη η «Ειρήνη» του (1898), στην οποία ξεμπροστιάζει τα πολιτικά «θηρία» της εποχής, με αποτέλεσμα να τον βάλουν στο περιθώριο. Εξαπολύθηκε άγριο κυνηγητό εναντίον του συγγραφέα και του βιβλίου. Από τα ελάχιστα αντίτυπα αυτού του έργου που σώθηκαν, ένα είναι στην κατοχή μου.
Άγριο κυνηγητό εξαπολύθηκε και κατά του Μ. Χουρμούζη, που είχε μπει στην πολιτική, με αποτέλεσμα να αναγκαστεί στο τέλος να εκπατριστεί και να καταφύγει στη γενέτειρά του, την Πόλη. Εκτός από τις κωμωδίες και τις αγορεύσεις του στη Βουλή που σώζονται, είχε συγκεντρώσει τα μαχητικά άρθρα του στις εφημερίδες και τα εξέδωσε ως βιβλίο με τον τίτλο: «Διάλογοι». (Για τον Χουρμούζη βλ. το βιβλίο του Τάσου Λιγνάδη «Ο Χουρμούζης. Ιστορία - Θέατρο», εκδ. Χ. Μπούρας, Αθήνα 1986.)
Μια επιλογή από τα άρθρα αυτά, σε δραματουργική επεξεργασία και σκηνοθεσία της Μαρίας Φραγκή, δόθηκαν σε σειρά παραστάσεων στο «Θέατρο της Ημέρας», με εξαιρετική επιτυχία, με τον τίτλο «Γρόσια θέλει…». Ήδη ξεκινούν περιοδεία και θα επανέλθουν στην Αθήνα μετά το τέλος της. Το συνιστώ ολόθερμα στον αναγνώστη της στήλης. Το κείμενο είναι σαν να έχει γραφεί σήμερα και η παράσταση μια «γροθιά». Θαυμάσιοι οι ηθοποιοί, Τάσος Μπλάτζιος και Γιώργος Ρουστέμης, ωραία σκηνικά - κοστούμια Άννα Μαχαιριανάκη, μουσική Βασίλη Αντωνάκη.
Θα παραθέσω ως δείγμα μόνο ένα απόσπασμα του κειμένου: «Ζητώ συγγνώμην παρά του υπουργού, διότι έφερον αυτόν εις θέσιν να παρουσιασθεί εις την Βουλήν, όπερ είναι οχληρόν δια τους υπουργούς οίτινες μας επισκέπτονται μόνον όταν έχωσιν απαίτησιν και μάλιστα χρηματικήν. Διότι, οσάκις βλέπομεν εις την Βουλήν υπουργόν, ενθυμούμεθα την εποχήν των ραγιάδων, οίτινες άμα έβλεπον Οθωμανόν εις το χωρίον των, έλεγον 'Τούρκον είδες; Γρόσια θέλει'».
