Της Ελευθερίας Ράπτου
Ο Μεγάλος περίπατος του Πέτρου, της Άλκης Ζέη, είναι ένα μυθιστορηματικό χρονικό της Κατοχής. Μέσα από τις περιπέτειες του μικρού Πέτρου ξεδιπλώνεται η καθημερινότητα στα χρόνια που η Ελλάδα ήταν κατακτημένη από τη ναζιστική Γερμανία. Στο ιδιότυπο χρονικό της Ζέη ο φακός εστιάζει στους απλούς ανθρώπους, σε μια μικρομεσαία αστική τάξη που, τηρουμένων των αναλογιών, μοιάζει πολύ με αυτή του 2013. Στη δύσκολη καθημερινότητα, όπου τίποτα δεν ορίζεις και όπου μια δυναστική αρχή κανοναρχεί αυθαίρετα, ο απλός άνθρωπος επιδίδεται σε κινήσεις τακτικής για να μπορέσει να αντιμετωπίσει τρομερά ακραίες και επιτακτικές ανάγκες. Μέσα από τις επιλογές του καθενός διαφαίνεται το μεγαλείο ή η μικρότητά του, αναδεικνύεται εντέλει η στόφα του αγωνιστή αλλά και η ευελιξία εκείνου που «φρόνιμα και τακτικά πάει με εκείνον που νικά». Στον Μεγάλο περίπατο, τα ιστορικά γεγονότα του Β' Παγκοσμίου πολέμου αποτελούν το πλαίσιο εντός του οποίου ορίζεται η μικροκλίμακα. Στήνεται έτσι ένα θέατρο μέσα στο θέατρο, όπου η μεγάλη εκτατική σκηνή των πολεμικών συρράξεων, των πολιτικών ανακατατάξεων και των σφαιρών επιρροής φέρει εντός της την τοπική, αλλά πολύ εντατική, σκηνή της ελληνικής μικροκοινωνίας.
Στον σύνδεσμο που ενώνει το ιστορικά ευρύ με το τοπικό, καθώς και στη μεταφορά του κόσμου ως θεάτρου, αγκυρώνει η σκηνική ανάδειξη του μυθιστορήματος της Ζέη, για δεύτερη χρονιά, στην Παιδική Σκηνή του Εθνικού Θεάτρου. Η ομώνυμη παράσταση, σε σκηνοθεσία Τάκη Τζαμαργιά, είναι ένα ζυγιασμένο καλειδοσκόπιο. Ο σκηνοθέτης χρησιμοποιεί ποικίλα μέσα για να φωτίσει παραστασιακά τόσο τη ζωή του Πέτρου όσο και εκείνων που τον περιβάλλουν: οικογένεια, φίλοι, γείτονες, συναγωνιστές, συμπολίτες, Γερμανοί κατακτητές, Βρετανοί τοποτηρητές. Στο δίωρο που διαρκεί η παράσταση παρελαύνει ένα πολύ σημαντικό κομμάτι της ιστορίας μας, μέσα από τα μάτια ενός παιδιού.
Η παράσταση είναι ένας ζωντανός πίνακας, ένα tableau vivant, πάνω στον οποίο καρφώνονται μικρά και μεγάλα γεγονότα, που με τη σειρά τους φωτίζουν χαρακτήρες και πράξεις. Η επί σκηνής αλληλουχία των γεγονότων διευκολύνεται και από την έτερη σκηνοθετική επιλογή: το δίπτυχο αφήγηση-παράσταση αναπτύσσεται βάσει της φωτογραφικής λογικής. Έτσι η σκηνοθεσία «επιλέγει» να ζουμάρει σε συγκεκριμένα σημεία του μυθιστορήματος και οι ηθοποιοί επιτελούν συγκεκριμένα «ενσταντανέ». Από την άλλη πλευρά, το κοινό έχει τη δυνατότητα να εστιάσει ποικιλοτρόπως στα τελούμενα, με αποτέλεσμα η θέαση να έχει φορτίσεις και αποφορτίσεις, εντάσεις και υφέσεις, διευκολύνοντας έτσι τους μικρότερους θεατές να παρακολουθήσουν την παράσταση με αμείωτο ενδιαφέρον. Η παράσταση κινείται σε γοργό ρυθμό, διαθέτοντας καλούς χρονισμούς. Η σκηνογραφική προσέγγιση (Ε. Μανωλοπούλου) είναι γλαφυρή και ελκυστική, ενώ η ομάδα των ηθοποιών υποστηρίζει έντιμα και εμφατικά την προσπάθεια.
Ο Μεγάλος περίπατος του Πέτρου κλείνει με την ημέρα της απελευθέρωσης, στις 12 Οκτωβρίου 1944. Οι σκηνικοί ήρωες μετρούν τις απώλειες και τα κέρδη, τις εμπειρίες της οδυνηρής εθνικής περιπέτειας. Ωστόσο το τέλος παραμένει ανοικτό. Ίσως γιατί το ερώτημα που θέτει το Εθνικό Θέατρο για το «Τι είναι η πατρίδα μας;» είναι διαρκές και βασανιστικό. Ίσως γιατί η απελευθέρωση του '44 καταπλακώθηκε από τις συνεχείς πολιτικές αστοχίες, από τις εκτοπίσεις και τις εξορίες, τη χούντα, τις περιπέτειες της Μεταπολίτευσης, τα Μνημόνια. Το θεατρικό ερώτημα περί της έννοιας και της υποστάσεως της πατρίδας μας θα μπορούσε κάλλιστα να συμπληρωθεί με το ερώτημα περί του τι είναι οι άνθρωποι που κάνουν μια πατρίδα... Και αυτό χρειάζεται να το θέσουμε όχι μόνο στους μεγάλους αλλά και στα παιδιά.
* Η Ελευθερία Ράπτου είναι θεατρολόγος - ΜΑ Αρχιτεκτονικής ΕΜΠ.
