Η κοινωνία έχει ανάγκη να μάθει το παρελθόν της για να στηρίξει το μέλλον της, λέει η ιστορικός Τασούλα Βερβενιώτη. Με αυτή την κοινή διαπίστωση ξεκίνησε μέσα στην οικονομική κρίση να μπολιάζει τους συμπολίτες της με το «σαράκι» της συλλογικής μνήμης, δίνοντας το έναυσμα και τα εργαλεία ώστε οι ίδιοι να δημιουργήσουν Ομάδες Προφορικής Ιστορίας (ΟΠΙ) μέσα από τις οποίες άκουγαν τις μνήμες του παρελθόντος και τις μετουσίωναν σε μια επιπλέον ιστορική γνώση. Κάπως έτσι άρχισαν να δημιουργούνται οι πρώτες ΟΠΙ, που σήμερα πια ξεπερνούν τις είκοσι και απλώνονται σε γειτονιές, πόλεις και χωριά όλης της Ελλάδας. Όλη αυτή τη διαδρομή αλλά και όσα υπολείπονται να γίνουν ακόμα προκειμένου η συλλογική μνήμη να μην ατονεί έρχεται να επισημάνει η Εβδομάδα Προφορικής Ιστορίας που θα φιλοξενήσει η Εθνική Βιβλιοθήκη από το Σάββατο 22 μέχρι την Πέμπτη 27 Οκτωβρίου.
«Ο στόχος αυτής της μεγάλης διοργάνωσης είναι να αναδείξει τη σημασία της προφορικής Ιστορίας και της συλλογικής μνήμης» λέει η Τασούλα Βερβενιώτη. «Σε ένα κοινωνικό τοπίο που συνεχώς μεταβάλλεται, στοχεύει να προβάλει αφενός τη δημιουργία συλλογικοτήτων, των Ομάδων Προφορικής Ιστορίας, και αφετέρου το πώς η γνώση του παρελθόντος, η Ιστορία, εδράζεται μέσα στις βιωμένες εμπειρίες των “απλών” ανθρώπων, οι οποίοι δεν είναι απλοί παρατηρητές του ιστορικού γίγνεσθαι, αλλά ενεργά υποκείμενα» εξηγεί.
Οι εκδηλώσεις ξεκινούν με την 3η Γιορτή Προφορικής Ιστορίας (22 έως 24 Οκτωβρίου), κατά την οποία οι ανά την Ελλάδα ΟΠΙ θα παρουσιάσουν τη δουλειά τους με κεντρικό τίτλο «Ιστορίες καθημερινότητας». Στη συνέχεια θα πραγματοποιηθεί η διημερίδα με θέμα «Η προφορική Ιστορία ως μέθοδος και εκπαιδευτική πρακτική» (25-26), που θα συνοδευτεί από ξεναγήσεις στην ΕΝΕ και έξι εκπαιδευτικά εργαστήρια για την προφορική Ιστορία και την ιστορική χαρτογράφηση, τους πολυαισθητηριακούς περιπάτους, το θέατρο-ντοκουμέντο, το μοντάζ, το ντοκιμαντέρ και τη βιντεοσκόπηση. Στις 27 Οκτωβρίου, Παγκόσμια Ημέρα Οπτικοακουστικής Κληρονομιάς, θα γίνει η Ημερίδα Διαλόγου για την Προφορική Ιστορία, όπου θα εξεταστούν θέματα διαχείρισης οπτικοακουστικών αρχείων και μεθοδολογίας αλλά και η διάχυσή της στην κοινωνία. Βασική επιδίωξη της ημερίδας είναι να αποτελέσει εναρκτήρια δράσης μιας νέας πρωτοβουλίας από πλευράς Εθνικής Βιβλιοθήκης για την προαγωγή της προφορικής και τοπικής Ιστορίας και τη διαφύλαξη των αρχείων τους. Η ημερίδα θα κλείσει με τη συναυλία του Αργύρη Μπακιρτζή και των Χειμερινών Κολυμβητών.
«Έτσι κι αλλιώς, η γνώση της Ιστορίας αποτελεί μια αναγκαιότητα» υπογραμμίζει η Τασούλα Βερβενιώτη. Και καθώς εξηγεί την ανάγκη που ωθεί τους ανθρώπους να στοιχειοθετήσουν τη συλλογική μνήμη, εξηγεί ότι «στις σύγχρονες κοινωνίες όμως, που η μνήμη δεν μεταβιβάζεται πια από τους γεροντότερους στους νεότερους, οι άνθρωποι δημιουργούν μουσεία, διατηρούν αρχεία και συλλέγουν μαρτυρίες, έγγραφα, φωτογραφίες. Τις τελευταίες δεκαετίες, μάλιστα, η μελέτη της μνήμης αναπτύχθηκε διεξοδικά. Και ενώ αρχικά οι προφορικές μαρτυρίες κάλυπταν την έλλειψη ιστορικών πηγών, σήμερα έχει αναδειχτεί ο σπουδαίος ρόλος της υποκειμενικότητας».
Και πώς γράφεται άραγε η Ιστορία από τα κάτω; «Οι ΟΠΙ είναι αυτοφυείς, δημιουργήθηκαν από τα κάτω και αποτελούν ένα grassroots κίνημα» λέει κατ’ αρχάς η Τασούλα Βερβενιώτη. «Κάποιοι άνθρωποι σε μια γειτονιά αποφάσισαν να καταγράψουν τη μνήμη της γειτονιάς τους. Εκπαιδεύτηκαν σε ένα σεμινάριο πάνω στις βασικές αρχές της προφορικής Ιστορίας, γιατί αυτή τους έδινε τη δυνατότητα να μην περιγράψουν απλώς ένα “νεκρό” παρελθόν, αλλά να χρησιμοποιήσουν το παρελθόν για να μετασχηματίσουν το παρόν και να δημιουργήσουν το μέλλον».
Κάπως έτσι μικρές ιστορίες καθημερινότητας μετασχηματίζονται στις ψηφίδες που θα συνθέσουν τον καμβά της συλλογικής μνήμης.
