Από το βράδυ κιόλας της Κυριακής, ένας ούριος άνεμος άρχισε να φουσκώνει τα πανιά της Αριστεράς και των κινημάτων όχι στην Ελλάδα, αλλά σε όλη τον κόσμο. Η δημιουργία της κυβέρνηση την επόμενη μέρα, και οι εξαγγελίες της ενίσχυσαν τον άνεμο, παρά την ανησυχία που δημιούργησε, σε αρκετούς Ευρωπαίους κυρίως αριστερούς, η συμμαχία με τους ΑΝΕΛ. Απευθυνθήκαμε λοιπόν σε τέσσερις εξέχουσες μορφές της δημοσιογραφίας, στον χώρο του αριστερού και εναλλακτικού Τύπου: τον Σερζ Αλιμί, τον Μπασκάρ Σανκάρα, τον Ζερόμ Ρόος και τον Ντάνιελ Τρίλιγκ. Τους ζητήσαμε να απαντήσουν, ελεύθερα, στο ερώτημα «ποιο είναι (αν υπάρχει τέτοιο) το "ελληνικό μάθημα" για τις αριστερές και ευρύτερες προοδευτικές δυνάμεις, καθώς και τα κινήματα, στην Ευρώπη και όλο τον πλανήτη». Τους ευχαριστούμε θερμά για την ανταπόκρισή τους.
Ένας φρέσκος άνεμος φυσάει από τα αριστερά σε όλη την Ευρώπη
του Ζερομ Ροος (ROAR magazine)
Ένας φρέσκος άνεμος φυσάει σε όλη την Ευρώπη -- και φυσάει από τα αριστερά! Όταν, πριν από λίγες μέρες, ξηλώθηκαν τα κάγκελα γύρω από την ελληνική Βουλή και η νέα κυβέρνηση του ΣΥΡΙΖΑ ανακοίνωσε ότι θα ανέκοπτε τα μέτρα λιτότητας και τις ιδιωτικοποιήσεις, όπως και ότι θα έδινε ιθαγένεια στα παιδιά των μεταναστών που ζουν στην Ελλάδα, εξέπεμψε ακριβώς το σήμα που έπρεπε: πως αυτή η λαϊκή κυβέρνηση είναι πολύ αποφασισμένη. Δεν υπάρχει χρόνος για χάσιμο, όταν πρόκειται για την υπεράσπιση της ανθρώπινης αξιοπρέπειας και των δημοκρατικών αξιών.
Η ηγεσία του ΣΥΡΙΖΑ κουβαλά πια μεγάλο βάρος στους ώμους της. Η νίκη της και οι δεσμεύσεις της επανέφεραν την ελπίδα στην ελληνική κοινωνία και ενέπνευσαν εκατομμύρια ανθρώπους σε όλο τον κόσμο -- αλλά επίσης ενστάλαξαν τον φόβο στην ελληνική ολιγαρχία και την ευρωπαϊκή τραπεζοκρατία. Στις εβδομάδες, τους μήνες και τα χρόνια που θα ακολουθήσουν, εσωτερικές και εξωτερικές δυνάμεις θα συμμαχήσουν για να ασκήσουν τεράστια πίεση στην κυβέρνηση προκειμένου αυτή να υποταχθεί και να υποχωρήσει. Κάποια από τα στελέχη της Αριστεράς, οι πιο καριερίστες και οπορτουνιστές, θα το κάνουν ευχαρίστως. Αυτή η τάση προς τη μετριοπάθεια πρέπει να βρει μανιασμένη αντίσταση.
Αν υπάρχει ένα μάθημα που πρέπει να πάρουμε από τη μακρά ιστορία ηττών και αυτοκαταστροφής της Αριστεράς, είναι πως δεν μπορεί να υπάρξει ριζοσπαστικό χειραφετητικό εγχείρημα χωρίς διαρκή μαζική κινητοποίηση και ενεργή λαϊκή συμμετοχή. Τώρα είναι η στιγμή που τα ελληνικά κινήματα πρέπει να επανέλθουν στη δράση και οι Ευρωπαίοι πρέπει να δείξουν με πράξεις την αλληλεγγύη τους. Η παρουσία μας στους δρόμους θα είναι απολύτως ζωτικής σημασίας για να τραβήξουμε τον ΣΥΡΙΖΑ όσο πιο αριστερά γίνεται, για να δυναμώσουμε τις ριζοσπαστικές φωνές εντός της κυβέρνησης και για να δημιουργήσουμε νέους αυτόνομους χώρους, μετα-καπιταλιστικές δομές και δημοκρατικούς θεσμούς από τα κάτω.
Ενώ εκτυλίσσονται αυτές οι συναρπαστικές εξελίξεις, οι υπόλοιποι Ευρωπαίοι έχουμε στρέψε τα μάτια στην Ελλάδα, με μεγάλες ελπίδες και θαυμασμό. Γνωρίζουμε πως έχουμε πολλά να μάθουμε από εσάς: για τη σημασία ακτιβιστικών και δυναμικών κινημάτων στη διαδικασία του κοινωνικού μετασχηματισμού· για την αναγκαιότητα υπέρβασης σεκταριστικών διαχωρισμών και οικοδόμησης ενός ευρέως κοινού μετώπου ριζοσπαστικών, αγωνιστικών και προοδευτικών δυνάμεων· για την ανάγκη να υπάρχει ελπίδα και ενθουσιασμός σε καιρούς γενικευμένης απελπισίας και αποθάρρυνσης -- και, το πιο σημαντικό, για την ενεργητική επιθυμία που απαιτείται για να δυναμώνεις και το καθαρό θράσος που απαιτείται για να κερδίσεις.
Αλλά υπάρχει κι ένα άλλο, πολύ παλιότερο ελληνικό μάθημα που η Ευρώπη πρέπει να ξαναθυμηθεί: ότι η ακύρωση του χρέους και η δημοκρατία πάνε χέρι-χέρι. Όπως σίγουρα γνωρίζετε, το πρώτο δημοκρατικό σύνταγμα του Σόλωνα τον 6ο π.Χ. Αιώνα προέκυψε από την αποκήρυξη των νόμων του Δράκοντα, οι οποίοι επέτρεπαν την υποδούλωση των φτωχών Αθηναίων χωρικών στους γαιοκτήμονες πιστωτές τους. Όλοι ξέρουν στην Ευρώπη πως η δημοκρατία των κλασικών Ελληνικών χρόνων, με όλα του τα μειονεκτήματα και τους περιορισμούς, ήταν ένα γιγάντιο άλμα μπροστά. Αλλά λίγοι γνωρίζουν πως αυτό το άλμα έγινε δυνατό από τη θεαματική εξέγερση των οφειλετών χωρικών που είχε ως αποτέλεσμα την κατάργηση της δουλείας λόγω χρεών και την «αποτίναξη των βαρών».
Τώρα που η Ελλάδα παράγει ξανά παγκόσμια ιστορία, αμφισβητώντας την απολυταρχική εξουσία του παγκόσμιου χρηματοπιστωτικού συστήματος και την αντιδημοκρατική απόκλιση των ευρωπαϊκών θεσμών, ας πάρουμε έναν διεθνή όρκο να μην υποχωρήσουμε έως ότου ικανοποιηθούν οι πιο ριζοσπαστικές απαιτήσεις μας. Είναι καιρός να κάνουμε τους πιστωτές και τους ολιγάρχες να ιδρώσουν ξανά.
*Ο Jerome Roos είναι ιδρυτής και εκδότης τoυ ηλεκτρονικού περιοδικού ROAR (roarmag.org).
Ένα όνειρο σεμνό και τρελό
του Σερζ Αλιμί («Le Monde Diplomatique»)
Εδώ και χρόνια, η οικονομική πολιτική που εφαρμόζεται στη γηραιά ήπειρο αποτυγχάνει, στην Ελλάδα και την Ισπανία χειρότερα από ό,τι αλλού. Όμως, ενώ σε άλλες χώρες της Ε.Ε. οι κυβερνήσεις μοιάζουν να παραιτούνται μπροστά στην άνοδο της Ακροδεξιάς, ακόμα και να ελπίζουν ότι η παρουσία της εξασφαλίζει την παραμονή τους στην εξουσία, αφού τους επιτρέπει να τη χρησιμοποιούν ως φόβητρο, ο ΣΥΡΙΖΑ, όπως και το Podemos άνοιξαν μια διαφορετική προοπτική.
Κανείς δεν έχει προχωρήσει τόσο γρήγορα στην Ευρώπη, όσο αυτοί. Από την έξαρση της οικονομικής κρίσης και μετά, έχουν πραγματοποιήσει ένα διπλό άθλο. Από τη μία φαντάζουν ως αξιόπιστοι υποψήφιοι για την άσκηση της εξουσίας. Και να ο ΣΥΡΙΖΑ που τα κατάφερε! Από την άλλη υποβιβάζουν τα σοσιαλιστικά κόμματα της χώρας τους, συνυπεύθυνα για την κρίση, σε ρόλο κομπάρσου. Όπως έκανε τον προηγούμενο αιώνα το Εργατικό Κόμμα της Βρετανίας με το Φιλελεύθερο, και το Γαλλικό Σοσιαλιστικό Κόμμα με το Ριζοσπαστικό Κόμμα. Μια αλλαγή σκυτάλης που στις δύο αυτές περιπτώσεις υπήρξε οριστική και αμετάκλητη.
Το διακύβευμα είναι το κατά πόσο η νίκη μιας άλλης Αριστεράς στην Ελλάδα --και στη συνέχεια πιθανόν στην Ισπανία-- θα καταλήξει στον επαναπροσανατολισμό των ευρωπαϊκών πολιτικών. Από την πλευρά της Αθήνας, τα εμπόδια μοιάζουν τεράστια. Τηρουμένων των αναλογιών, στη χώρα του ο ΣΥΡΙΖΑ είναι μόνος εναντίον όλων, στην Ευρώπη καμία κυβέρνηση δεν θα τον υποστηρίξει. Η ελληνική πρόκληση θα είναι λοιπόν πολύ μεγαλύτερη από εκείνη της Γαλλίας το 2012. Τότε που ο νεοεκλεγείς Φρανσουά Ολάντ είχε ως εργαλεία και τη λαϊκή εντολή αλλά και το 19,3% του ευρωπαϊκού ΑΕΠ που αντιπροσώπευε η χώρα του (2,3% στην περίπτωση της Ελλάδας) για να «επαναδιαπραγματευτεί» το σύμφωνο σταθερότητας. Και όμως, ξέρουμε όλοι τι συνέβη.
Η νίκη του ΣΥΡΙΖΑ αποδεικνύει ότι, αντίθετα με όσα επαναλαμβάνουν ο κ. Ολάντ και ο κ. Ρέντσι στην Ιταλία, μια ευρωπαϊκή πολιτική που θα γυρίζει την πλάτη σε μια αδιέξοδη λιτότητα είναι εφικτή.
Στους ερχόμενους μήνες είναι πιθανόν να καθοριστεί το μέλλον της Ε.Ε. Πριν από τρία χρόνια, πριν την εκλογή του Φρ. Ολάντ, τα δύο ανοίγματα του εναλλακτικού δρόμου ήταν η τόλμη ή η στασιμότητα. Πλέον, η απειλή δεν είναι η στασιμότητα αλλά κάτι χειρότερο: «Αν δεν αλλάξουμε την Ευρώπη, θα το κάνει η Ακροδεξιά αντί για μας», προειδοποίησε ο Αλέξης Τσίπρας. Η τόλμη γίνεται πιο επιτακτική ανάγκη από ποτέ. Η ευθύνη της ελληνικής και κατόπιν της ισπανικής Αριστεράς, από την οποία θα εξαρτηθούν πολλά, είναι ήδη πολύ βαριά για να της φορτώσουμε στους ώμους και την όλη την αβάσταχτη ευθύνη της υπεράσπισης της μοίρας της δημοκρατίας στην Ευρώπη. Κι όμως έτσι θα γίνει.
«Είναι ένα όνειρο σεμνό και τρελό»,1 λέει ο ποιητής. Η ελπίδα ότι η Ευρωπαϊκή πολιτική δεν μας καταδικάζει πια στο αέναο γαϊτανάκι της εναλλαγής της εξουσίας από τα ίδια πρόσωπα, με την ίδια πολιτική και με την ίδια αδυναμία. Στην Αθήνα ήρθε η ώρα να δώσουν τη σκυτάλη.
μετάφραση: Βάλια Καϊμάκη
*Ο Serge Halimi είναι διευθυντής της «Le Monde diplomatique». Το κείμενο είναι απόσπασμα από το άρθρο του που δημοσιεύεται στη «Le Monde diplomatique» του Φεβρουαρίου.
Τα κινήματα να στηρίξουν το εγχείρημα του ΣΥΡΙΖΑ
του Ντανιελ Τριλινγκ («Νew Humanist»)
Λίγο πριν τις εκλογές πήρα έναν συνέντευξη από έναν ακτιβιστή στην Ελλάδα. Με προειδοποίησε ότι ο ΣΥΡΙΖΑ «δεν είναι μεσσίας» και ότι το εγχείρημά του θα αποτύχει αν οι άνθρωποι που θέλει να εκπροσωπεί δεν συμμετέχουν ενεργά σε αυτό. Το εξαιρετικά σημαντικό: όταν οι πολιτικοί παίρνουν διαζύγιο από τα κινήματα που τους ανέδειξαν στην εξουσία, αρχίζουν να συμπεριφέρονται όλο και περισσότερο σαν μια αποκομμένη ελίτ και να παίρνουν αποφάσεις ενάντια στα συμφέροντα των απλών ανθρώπων. Τα κινήματα αρχίζουν να σαπίζουν από τις ρίζες τους, οι ψηφοφόροι χάνουν την πίστη στους πολιτικούς, κι έτσι ανοίγει ο δρόμος για διαιρετικές και ρατσιστικές πολιτικές. Μια τέτοιου είδους εξέλιξη παρατηρούμε τα τελευταία χρόνια στη Βρετανία.
Δυστυχώς, ο ΣΥΡΙΖΑ δεν πήρε αρκετές έδρες, ώστε να κυβερνήσει χωρίς να χρειαστούν συνεργασίες με άλλα κόμματα. Καταλαβαίνω γιατί η ηγεσία του αποφάσισε να συνασπιστεί με τους Ανεξάρτητους Έλληνες, προκειμένου να ενισχύσει τη διαπραγματευτική του δύναμη σε σχέση με το χρέος και να αναχαιτίσει τις πολιτικές λιτότητας στο εσωτερικό της χώρας. Ωστόσο, όπως και πολλοί αντιφασίστες ακτιβιστές μέσα και έξω από την Ελλάδα, δεν μπορώ να πω ότι η εξέλιξη αυτή με χαροποιεί. Η άποψη ότι ο ρατσισμός είναι απλώς και μόνο ένα σύμπτωμα της οικονομικής κρίσης φαντάζει πολύ ελκυστική -- και άρα, αν θεραπεύσεις την κρίση, θα εξαφανιστεί κι ο ρατσισμός. Δυστυχώς όμως δεν νομίζω πως τα πράγματα έχουν έτσι. Η συνεργασία με ρατσιστές δεν υπονομεύει απλώς τις αρχές πάνω στις οποίες θα πρέπει να βασίζονται τα προοδευτικά κινήματα, αλλά και αποκλείει τα ίδια τα θύματα του ρατσισμού και του αντισημιτισμού. Και ο κίνδυνος αυτός υπονομεύει την αλληλεγγύη και τον ενθουσιασμό των ακτιβιστών στην Ελλάδα και το εξωτερικό, ενώ οι ακτιβιστές αυτοί είναι εκείνοι που μπορούν να εξασφαλίσουν την υλοποίηση ενός τόσο φιλόδοξου πολιτικού εγχειρήματος όπως του ΣΥΡΙΖΑ.
Κατά τη γνώμη μου αυτό έχει τεράστια σημασία, γιατί στην Ελλάδα είδαμε πολύ καθαρά πώς οι ρατσιστικές πολιτικές της κυβέρνησης και των κρατικών θεσμών δυνάμωσαν το ανερχόμενο φασιστικό κίνημα. Είναι ιδιαίτερα ανησυχητικό το γεγονός ότι η Χρυσή Αυγή κατέκτησε την τρίτη θέση στις εκλογές, μολονότι η ηγεσία της είναι προφυλακισμένη και υπόδικη. Μας προειδοποιεί επίσης για τις αντιδράσεις που μπορούμε να περιμένουμε αν αποτύχει ο ΣΥΡΙΖΑ και τα ευρύτερα προοδευτικά κινήματα. Γι' αυτό και δεν γίνεται να καθυστερήσουν άλλο σημαντικά βήματα, όπως η κατάργηση του βίαιου συστήματος αντιμετώπισης και κράτησης μεταναστών, η υποστήριξη των αιτούντων άσυλο και η αναχαίτιση των ρατσιστικών ιδεών που διαδίδει η Χρυσή Αυγή σε σχολεία και γειτονιές.
Όμως, παρά τις ανησυχίες μου αυτές, δεν είμαι αποκαρδιωμένος -- αντίθετα, με γεμίζει ελπίδα το γεγονός ότι θα αποδοθεί άμεσα ιθαγένεια στα παιδιά των μεταναστών (σε συνέχεια του Nόμου 3636/2008 του ΠΑΣΟΚ, επί πρωθυπουργίας Γ. Παπανδρέου). Αλλά και γενικότερα, η νίκη του ΣΥΡΙΖΑ είναι μια μεγάλη ευκαιρία για την Ευρώπη. Όπως η Ελλάδα έχει την ευκαιρία να επιβάλει μια αλλαγή στην παντοκρατορία της οικονομίας, έτσι ακριβώς μπορεί να παίξει και καθοριστικό ρόλο ώστε να αλλάξει η σκληρή πολιτική στα σύνορα της Ευρώπης. Αυτό που κρατάω ως συμπέρασμα από τις τελευταίες πολιτικές εξελίξεις στην Ελλάδα είναι ότι πρέπει να συνεχίσουμε την πίεση προς τους δικούς μας πολιτικούς ηγέτες, γιατί εμείς μόνο μπορούμε να αξιώσουμε μια καλύτερη πολιτική ηγεσία.
μετάφραση: Ιωάννα Μεϊτάνη
* Ο Daniel Trilling είναι δημοσιογράφος και εκδότης του περιοδικού «New Statesman»
Μαθήματα ελληνικών
του Μπασκαρ Σουνκάρα («Jacobin»)
Είναι μάλλον σύνηθες η αμερικανική Aριστερά να ψάχνει στο εξωτερικό για να αντλήσει έμπνευση. Αλλά, περισσότερο από έμπνευση, η εξιδανίκευση πιο προηγμένων μορφών πάλης σε άλλα μέρη του πλανήτη, χρησιμεύει συχνά ως δικαιολογία αποφυγής τη σκληρής και δυσάρεστης δουλειάς της οργάνωσης των εργαζόμενων στην καρδιά του καπιταλισμού.
Οι σοσιαλιστές, εδώ στις ΗΠΑ, δεν πρόκειται να οικοδομήσουν έναν «αμερικανικό ΣΥΡΙΖΑ» στο εγγύς μέλλον. Δεν έχουμε ούτε τις αντικειμενικές προϋποθέσεις γι' αυτό ούτε τις βαθιές κοινωνικές ρίζες που απέκτησε η ελληνική Αριστερά στην πορεία αυτή. Η δουλειά μας είναι, απλά, να προσφέρουμε αλληλεγγύη σε διεθνείς συντρόφους μας και συνεχίζουμε να χτίζουμε σιγά σιγά ένα αντιπολιτευτικό κίνημα που μπορεί κάποια στιγμή στο μέλλον να διεκδικήσει την εξουσία.
Ωστόσο, ακόμα και έτσι, ο ενθουσιασμός για τη νίκη του ΣΥΡΙΖΑ μεταξύ των σοσιαλιστών στις Ηνωμένες Πολιτείες είναι προφανής. Τα πράγματα δεν είναι και τόσο καλά εδώ, αλλά το κλίμα είναι πιο ευνοϊκό για την Αριστερά από ό,τι ήταν μια γενιά πριν. Έχουμε κάνει άλματα στην οργάνωση στον δημόσιο τομέα και αλλού και μάλιστα έχουμε να επιδείξουμε και κάποιες νίκες, όπως η απεργία των εκπαιδευτικών του Σικάγο το 2012. Η εμφάνιση του κινήματος Occupy Wall Street και πιο πρόσφατα η εξέγερση ενάντια στην αστυνομική βαρβαρότητα δείχνουν ότι οι νέοι σε αυτή τη χώρα είναι μαχητικοί και αναζητούν τους αίτιους για την εκμετάλλευση και την καταπίεση που βιώνουν σε καθημερινή βάση.
Πολλοί απ' αυτούς είναι ανοιχτοί σε νέες ιδέες. Είναι στο χέρι μας να κάνουμε τη σύνδεση μεταξύ φαινομενικά μεμονωμένων αδικιών και του καπιταλισμού ως συστήματος, προσφέροντας μια εναλλακτική λύση, η οποία να φαίνεται και πραγματοποιήσιμη και ριζικά διαφορετική.
Ο ΣΥΡΙΖΑ προσφέρει ένα ισχυρό παράδειγμα, που μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε στην προπαγάνδα και την οργάνωση μας: μια κυβέρνηση της Αριστεράς είναι εφικτή, η μάχη για την εξουσία, αντί της προσφυγής στη lifestyle πολιτική, είναι μια μάχη που πρέπει να δώσουμε. Η εμπειρία από την Ελλάδα δείχνει ότι η μεθοδική δουλειά οικοδόμησης του κινήματος μπορεί να αποφέρει κάτι περισσότερο από αξιοπρεπείς ήττες.
Αν υπάρχει ένα μάθημα από την Ελλάδα, είναι αυτό που ο Α. Philip Randolph2 συνήθιζε να υπενθυμίζει στις ομιλίες του: «Στο τραπέζι δεν υπάρχουν κρατημένες θέσεις και παίρνεις ότι μπορείς να πάρεις. Εάν δεν μπορείς να πάρεις κάτι, έμεινες νηστικός. Και χωρίς οργάνωση δεν πρόκειται να πάρεις τίποτα».
μετάφραση: Γιάννης Χατζηδημητράκης
* Ο Bhaskar Sunkara είναι εκδότης του περιοδικού «Jacobin»
Ευχαριστούμε θερμά τον φίλο μας Κωστή Καρπόζηλο, που μας έφερε σε επαφή με τον Μπασκάρ Σανκάρα
1 «J'entends j'entends» του Louis Aragon.
2 Α. Φίλιπ Ράντολφ (1889-1979): σοσιαλιστής, ηγετική μορφή του κινήματος των δικαιωμάτων των Αφροαμερικανών και του εργατικού κινήματος (Σ.τ.Μ.)
