Ο Ντόναλντ Τραμπ και ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν έχουν ήδη κερδίσει τις εντυπώσεις για το τι μπορούμε να περιμένουμε από τη σύνοδο κορυφής του ΝΑΤΟ που θα γίνει στην Άγκυρα (7-8 Ιουλίου). Έχουν πετύχει να στρέψουν την προσοχή σε αυτά που λένε και που ενδιαφέρουν τους ίδιους και όχι σε κάποια συγκεκριμένη ατζέντα του ΝΑΤΟ. Είναι η πρώτη φορά που επικρατεί τόση ασάφεια για τις επιδιώξεις και τους πραγματικούς στόχους.
Επισήμως, πάντως, δηλώνεται ότι οι βασικοί στόχοι είναι η ανάπτυξη της πολεμικής βιομηχανίας και η ενίσχυση της Ουκρανίας.
Η εικόνα αυτή πρωτίστως οφείλεται στον Τραμπ, ο οποίος πηγαίνει στη σύνοδο για να πανηγυρίσει τις… επιτυχίες του στη Μέση Ανατολή. Ενώ έχει ήδη προετοιμάσει και το έδαφος για τα όσα θα ακούσουν και πάλι οι Ευρωπαίοι, οι οποίοι δεν πληρώνουν όσα πρέπει για τη δική τους ασφάλεια.
Παράλληλα, ο οικοδεσπότης Ερντογάν επιδιώκει να στρέψει την προσοχή στην Τουρκία. Ωσάν να είναι η Τουρκία και ο ίδιος ο βασικός παίκτης, τον οποίο χρειάζονται όλοι, ο Τραμπ αλλά και οι Ευρωπαίοι.
Τραμπ: «Ευρωπαίοι, πληρώστε»
Είναι γελοίο δήλωσε ο Τραμπ, κατηγορώντας τους Ευρωπαίους, ότι είναι εξασφαλισμένοι με τα λεφτά των Αμερικανών. Σε ανάρτησή του στο Truth Social αναφέρει ότι οι ΗΠΑ διέθεσαν 999 δισ. δολάρια την περίοδο 2014-2025, έναντι 90,5 δισ. δολαρίων της Βρετανίας, 66,5 δισ. της Γαλλίας, 48,8 δισ. της Ιταλίας και 44,3 δισ. της Πολωνίας προκειμένου «να προστατεύονται οι Ευρωπαίοι, χωρίς οι ΗΠΑ να αποκομίζουν κανένα όφελος από αυτό».
Την ίδια ώρα όμως έχει δηλώσει ότι θα πάει με πολλά δώρα στην Τουρκία χάρη στον Ερντογάν, τον οποίο θεωρεί μεγάλο ηγέτη. Εννοώντας ότι θα ξεπαγώσει την αγορά των F-35, ενώ θα δοθούν και οι αμερικανικοί κινητήρες για τα τουρκικά μαχητικά ΚΑΑΝ. Το δεύτερο θα γίνει, το πρώτο είναι σχεδόν αδύνατον γιατί πολύ απλά Γερουσία και Βουλή δεν δίνουν το πράσινο φως.
Ο γ.γ. του ΝΑΤΟ, ο Ολλανδός Μαρκ Ρούτε, εγκωμιάζει επίσης την Τουρκία λέγοντας ότι η συνεισφορά της είναι εξαιρετικά σημαντική για το ΝΑΤΟ, όπως και για την ασφάλεια της Ευρώπης.
Το κλίμα υπέρ της Τουρκίας το καλλιεργούν όμως και οι ευρωπαϊκές ηγεσίες, πρωτίστως η Κομισιόν. Στις αρχές της εβδομάδας τρεις επίτροποι της Ε.Ε. συνάντησαν στην Άγκυρα τον Τούρκο Πρόεδρο για ενίσχυση της συνεργασίας σε εμπόριο, μετανάστευση και ασφάλεια, ενόψει της συνόδου κορυφής του ΝΑΤΟ: Η επικεφαλής της ευρωπαϊκής διπλωματίας Κάγια Κάλας, ο επίτροπος Εσωτερικών Υποθέσεων και Μετανάστευσης Μάγκνους Μπρούνερ και η επίτροπος Διεύρυνσης Μάρτα Κος.
«Η Τουρκία είναι βασικός εταίρος σε θέματα ασφάλειας, μετανάστευσης και ενέργειας, καθώς και υποψήφια χώρα για ένταξη στην Ε.Ε.» έγραψε η Κ. Κάλας στο X μετά τη συνάντηση με τον Ερντογάν, προσθέτοντας ότι η χώρα «συμβάλλει σημαντικά στην προστασία της ανατολικής πτέρυγας του ΝΑΤΟ». Κουβέντα για το casus belli της Άγκυρας σε βάρος της Ελλάδας ή για το Κυπριακό και την Κύπρο.
Όλα αυτά συμβαίνουν γιατί τόσο ο Τραμπ όσο και οι Ευρωπαίοι θέλουν η Τουρκία να αναλαμβάνει ρόλο και στον Λίβανο (διαμεσολάβηση με τη Χεζμπολάχ) αλλά και στην ευρωπαϊκή πολεμική βιομηχανία. Θέλουν επίσης να απομακρυνθεί όσο το δυνατόν περισσότερο από τη Μόσχα στηρίζοντας την Ουκρανία.
Ο Ερντογάν έχει πλήρως αξιοποιήσει όλο αυτό το κλίμα, ζητώντας πρωτίστως να ενταχθεί σε όλα τα ευρωπαϊκά προγράμματα εξοπλισμών και στρατιωτικής βιομηχανίας. Και όπως όλα δείχνουν, έχει ήδη πετύχει να εξασφαλίσει την αναβάθμιση της τελωνειακής ένωσης Τουρκίας-Ε.Ε., χωρίς όρους και προϋποθέσεις.
Είναι αυτό το θέμα το πλέον προβληματικό σε ό,τι αφορά τη στάση της Αθήνας. Η κυβέρνηση Μητσοτάκη δεν φαίνεται διατεθειμένη να ζητήσει ανταλλάγματα για τα δώρα προς την Τουρκία. Δεν λέει τίποτα για τους όρους και προϋποθέσεις που πρέπει να σέβεται η Άγκυρα. Είναι απορίας άξιο αν ο Γ. Γεραπετρίτης και ο Κ. Μητσοτάκης θα θέσουν οποιοδήποτε θέμα έστω στο περιθώριο της συνόδου κορυφής του ΝΑΤΟ. Μαθαίνουμε δε ότι ο Ν. Δένδιας θα παραμείνει μόνο για λίγες ώρες στην Άγκυρα -στις εργασίες των υπουργών Άμυνας- και όχι όλο το διήμερο.
Η τελωνειακή ένωση και τα δύο στρατηγεία
Όλοι ξέρουν στην Ευρώπη ότι η Τουρκία δεν θα γίνει πλήρες μέλος της Ε.Ε., άλλωστε ούτε η ίδια το θέλει.
Έτσι όλοι στις Βρυξέλλες έχουν στόχο τη συμμετοχή της Τουρκίας στις ευρωπαϊκές υποθέσεις:
1. Διά της αναβαθμισμένης τελωνειακής ένωσης, που είναι ο διακαής πόθος του Τούρκου Προέδρου.
2. Με το να αποτελέσει η Τουρκία στρατηγικό εταίρο σε ζητήματα άμυνας και ασφάλειας. Με τους στόχους αυτούς συμφωνεί και η Ουάσιγκτον.
Η Τουρκία διεκδικεί τη δημιουργία δύο νέων στρατηγείων του ΝΑΤΟ υπό τον έλεγχό της: Ένα στην Κωνσταντινούπολη για τη Μαύρη Θάλασσα και ένα στα Άδανα για την Ανατολική Μεσόγειο. Και στα δύο διεκδικεί μάλιστα να υπάρχει μόνιμα Τούρκος διοικητής.
Η τελωνειακή ένωση είναι το πραγματικά μεγάλο δώρο προς την Τουρκία. Αλλά και τα δύο στρατηγεία θα είναι μια μεγάλη αναβάθμιση του ρόλου της στην ευρύτερη περιοχή.
Η Άγκυρα πιέζει ώστε να μπουν στο ντουλάπι οι απαιτήσεις για πολιτικές ελευθερίες, δικαιοσύνη, Κράτος Δικαίου, κ.λπ.
Η Άγκυρα επιδιώκει να ενταχθούν σε μια ταχύτατη συμφωνία οι υπηρεσίες, οι δημόσιες συμβάσεις, το ηλεκτρονικό εμπόριο, τα αγροτικά προϊόντα, η κατάργηση των θεωρήσεων εισόδου (visa) για τους Τούρκους πολίτες και η συμμετοχή της στη λήψη ευρωπαϊκών αποφάσεων που αφορούν τρίτες εμπορικές συμφωνίες της Ε.Ε.
Όλα αυτά σημαίνουν για την Τουρκία έναν τζίρο πάνω από 100 δισ. ευρώ κατ’ έτος. Χώρες όπως η Γερμανία και η Ολλανδία στηρίζουν το θέμα της τελωνειακής ένωσης γιατί η Τουρκία είναι μια μεγάλη αγορά για τις οικονομίες τους.
Υπάρχει και το βέτο
Για όλα τα παραπάνω υπάρχει μια αμήχανη σιωπή της Αθήνας. Η αναβάθμιση της τελωνειακής ένωσης απαιτεί ομοφωνία, αλλά δεν βλέπουμε από την κυβέρνηση Μητσοτάκη κάποια κίνηση να θέσει όρους και προϋποθέσεις. Πρωτίστως για τις απειλές της Αγκύρας, για το casus belli, για την αποφυγή ορισμού ΑΟΖ, κ.λπ., κ.λπ.
Tο ίδιο ισχύει στο ΝΑΤΟ και για τα στρατηγεία. Αλλά και σε αυτό το ζήτημα δεν ακούμε κάτι.
Αθήνα και Λευκωσία δεν έχουν παρουσιάσει ποτέ τον δικό τους οδικό χάρτη για τις απαιτήσεις που έχουν προκειμένου να συναινέσουν στην υπογραφή μιας τέτοιας συμφωνίας. Είναι η Άγκυρα που δεν αναγνωρίζει την Κυπριακή Δημοκρατία, άρα πώς μπορούν Ελλάδα και Κύπρος να συναινέσουν;
