Της Ευγενίας Μπογιάνου
Για τον Δημήτρη, τον ήρωα του Ηλία Μαγκλίνη στην «Πρωινή γαλήνη», το χυτήριο του πατέρα του είναι συνώνυμο με έναν «φρεσκοσκαμμένο τάφο». Από το πρώτο κιόλας μικρό κεφάλαιο του βιβλίου καταλαβαίνουμε ότι έχουμε να κάνουμε με έναν άνθρωπο ονειροπόλο και πεισματάρη: ο Δημήτρης ονειρεύεται, τόσο στον ύπνο όσο και στον ξύπνιο του∙ ονειρεύεται πτήσεις. Όταν ακούει το ρυθμικό βούισμα των ελικοφόρων, πετάγεται έξω από το χυτήριο και στρέφει το βλέμμα του στον ουρανό. Παρά τις άγριες φωνές του πατέρα του, «εκείνος συνέχιζε να κοιτάζει ψηλά».
Η δράση τοποθετείται στα Βοδενά, τη σημερινή Έδεσσα, λίγο πριν από το τέλος του εμφυλίου. Ο Προκόπης, θείος και νονός του Δημήτρη, κομμουνιστής ο ίδιος, αντάρτης στα βουνά, με όραμά του έναν καλύτερο κόσμο, προμηθεύει στον αγαπημένο του ανιψιό βιβλία και ροδάκινα. Τα βιβλία καλλιεργούν στο νεαρό άντρα την επιθυμία της φυγής. Τα ροδάκινα θα του θυμίζουν πάντα την επιδερμίδα των κοριτσιών που αντάμωσε και πόθησε∙ ακόμη και αυτών που δεν πρόλαβε να γνωρίσει.
Ο Δημήτρης προσπαθεί να ξεφύγει από την προδιαγεγραμμένη μοίρα του, απ' όλα όσα τον κρατούν δέσμιο πάνω στη γη. Είναι αποφασισμένος. Τίποτα δεν φαίνεται ικανό να ανακόψει την πορεία του. Όσο όμως κι αν καταφέρνει να νικήσει τους εξωτερικούς παράγοντες, τόσο βρίσκεται εκτεθειμένος απέναντι σε έναν εχθρό ύπουλο και τελικά αήττητο: τον ίδιο του τον εαυτό. Αυτό που κουβαλά μέσα του: μέσα στα σωθικά και μέσα στην ψυχή του. Το σώμα του -«με τις βρομερές εκκρίσεις του»- γίνεται η φυλακή του. Το σώμα, όμως, ως προέκταση της ψυχής. Το σώμα μέσα στο οποίο φωλιάζει η «καθαρή, ατόφια, γνήσια δειλία». Τουλάχιστον έτσι βιώνει ο ίδιος την αποτυχία του: ως καθαρή δειλία. Και από εκεί και μετά η αποτυχία -η ματαίωση δηλαδή του ονείρου- βρίσκεται πάντοτε μπροστά του, σε ό,τι κι αν κάνει, με ό,τι κι αν καταπιάνεται. Μοχθεί να αποδείξει στον εαυτό του και στους άλλους πως δεν είναι η γη το πεπρωμένο του, αλλά ο αέρας, η απογείωση, αυτή την οποία καταφέρνει λίγο πριν το τέλος, πατώντας γερά πάνω στο χώμα, τότε που, επιτέλους, γίνεται αυτό που πραγματικά είναι. Ίσως εκεί, μετά από αυτό το καθοριστικό τελευταίο βήμα, να έπρεπε να «κλείνει» το βιβλίο, ίσως όλα τα άλλα, που λειτουργούν επεξηγηματικά, να μην χρειάζονταν. Έτσι κι αλλιώς στο μυαλό μένει η τελευταία εικόνα του Δημήτρη: ιπτάμενος, μόνος, επιτέλους γαλήνιος, με τα σωθικά του ήσυχα, με την ψυχή του να ίπταται, να κυνηγά το όνειρο.
Παρ' όλο που η «Πρωινή γαλήνη» είναι ένα αντιπολεμικό μυθιστόρημα -οι σελίδες που διαδραματίζονται στον πόλεμο της Κορέας είναι από τις συγκλονιστικότερες του βιβλίου- δεν νομίζω ότι αυτή ήταν η πρόθεση του συγγραφέα. Ή τουλάχιστον δεν ήταν μόνο αυτή. Ο Μαγκλίνης ανιχνεύει την ανθρώπινη ψυχή, τα όρια και τις αντοχές της. Μιλάει για τον αγώνα που κάνει ο άνθρωπος να γνωρίσει τον εαυτό του και, αν μπορέσει, να τον υπερβεί.
Ο Δημήτρης είναι από την πλευρά των νικητών του εμφυλίου. Ο συγγραφέας αφηγείται από την πλευρά των νικητών. Μόνο η αχνή, αμφιλεγόμενη μορφή του θείου Προκόπη -δεν είναι τυχαίο ότι αυτός «δίνει» το όνειρο στο Δημήτρη-, ως απουσία όμως στο μεγαλύτερο μέρος του βιβλίου, αφήνει αιχμές και για την άλλη πλευρά. Φυσικά ο συγγραφέας δεν παίρνει θέση, δεν τοποθετείται, δεν ψάχνει για το δίκιο και το άδικο. Η Ιστορία είναι παρούσα στον βαθμό που επηρεάζει τη ζωή των ανθρώπων. Με διαύγεια ύφους, λιτή αφήγηση, ακρίβεια στην αναπαράσταση της εποχής και διεισδυτική ματιά, δημιουργεί έναν σύνθετο ήρωα που παλεύει με τα ίδια του τα σπλάχνα.
Info
Ηλίας Μαγκλίνης, «Πρωινή γαλήνη»
Εκδ. Μεταίχμιο
472 σελ. Τιμή: 17,70 ευρώ
