Στην Αθήνα βρέθηκε, το προηγούμενο διάστημα ο Ολιβιέ Πυ, σκηνοθέτης, ηθοποιός και συγγραφέας, αλλά κυρίως πρώην επικεφαλής του Εθνικού Θεάτρου Οντεόν της γαλλικής πρωτεύουσας και μελλοντικός διευθυντής του διεθνούς εμβέλειας Φεστιβάλ της Αβινιόν. Ο λόγος που τον έφερε στην ελληνική πρωτεύουσα ήταν η σκηνοθεσία του τελευταίου έργου του Γιάννη Μαυριτσάκη Βιτριόλι, ενός κειμένου "πολύ σκοτεινού, πολύ βίαιου", όπως το χαρακτηρίζει ο σκηνοθέτης του, η πρεμιέρα του οποίου έγινε προχθές στη Νέα Σκηνή του Εθνικού Θεάτρου.
Με την ευκαιρία της συνεργασίας αυτής, ο Ολιβιέ Πυ συνάντησε πριν την πρεμιέρα το αθηναϊκό κοινό σε εκδήλωση που διοργάνωσε το Γαλλικό Ινστιτούτο (άλλωστε το ανέβασμα του έργου εντάσσεται στον κύκλο εκδηλώσεων "Focus: Σύγχρονο θέατρο" που συνδιοργανώνει το Ινστιτούτο), όπου και συνομίλησε με τον Γ. Μαυριτσάκη και την καλλιτεχνική σύμβουλο του Εθνικού Έφη Θεοδώρου.
Δεν είναι η πρώτη φορά που ο Γάλλος σκηνοθέτης δουλεύει με τον Έλληνα συγγραφέα. Είχε εντάξει το Βιτριόλι, όπως και το παλαιότερο Τυφλό σημείο, στο πρόγραμμα αναγνώσεων του φεστιβάλ Chantiers de l'Europe, που διοργάνωσε στο Οντεόν. "Αισθάνθηκα ότι είχα να κάνω με ένα μεγάλο ποίημα που αποτυπώνει την κατάσταση του κόσμου, κάτι που δεν συναντάμε πια", λέει, εξηγώντας γιατί το επέλεξε. "Είχα την αίσθηση ότι το έργο πραγματεύεται την κατάσταση στην Ελλάδα, παρουσιάζοντας πώς την βιώνει το ίδιο το άτομο, ποια είναι η ψυχολογική κατάσταση των ανθρώπων απέναντι σε αυτό που ζουν".
Μιλώντας για την κατάσταση στην Ευρώπη, υπογράμμισε ότι “δεν πρόκειται μονάχα για μια οικονομική κρίση, από την οποία μπορούμε κάποτε να συνέλθουμε, αλλά και για μια καταστροφή του συμβολικού. Κι αυτή επηρεάζει βαθύτατα την εμπιστοσύνη που έχει η Ευρώπη στο μέλλον της". Αναφερόμενος στο Βιτριόλι, τόνισε πως "είναι σημαντικό που ο πρωταγωνιστής είναι ένας έφηβος, γιατί η κρίση επηρεάζει όχι τόσο το παρόν όσο το μέλλον. Δείχνει πώς αισθάνονται οι νέοι νιώθοντας ότι δεν υπάρχει μέλλον, ότι τους είναι απαγορευμένο. Παρατηρώντας το διαγενεακό χάσμα μπορούμε να κατανοήσουμε το πρόβλημα στην ολότητά του. Το Βιτριόλι ξεκινάει από την καθημερινότητα και πολύ γρήγορα μετατρέπεται σε εφιάλτη. Υπάρχει μια άμεση κλιμάκωση, που φτάνει στην καρδιά του πόνου. Για τους ηθοποιούς είναι εξαντλητικό: μολονότι διαρκεί μιάμιση ώρα, έχουν την αίσθηση ότι έχουν παίξει πέντε ώρες. Μπορεί να είναι ένα έργο απόγνωσης, όμως ό,τι περιγράφει τη μεγαλύτερη απόγνωση εμπεριέχει και τη μεγαλύτερη ελπίδα, η οποία βρίσκεται στην ίδια τη γλώσσα και στη δύναμη της ποίησης, της δημιουργίας".
Αναφερόμενος στον τρόπο με τον οποίο προσεγγίζει τα κείμενα, ο Γάλλος σκηνοθέτης τόνισε ότι "το ίδιο το θέατρο προσφέρει τα ερμηνευτικά εργαλεία πάνω στη σκηνή, όχι μια εξωτερική διάνοια. Όσο και να αναλύουμε γύρω από ένα τραπέζι, όταν ανέβουμε στη σκηνή όλη αυτή η ανάλυση αποδεικνύεται άχρηστη. Η ψυχανάλυση είναι λιγότερο χρήσιμη για να κατανοήσει κανείς τον Σαίξπηρ απ' όσο το να βρομίσει τα χέρια του πάνω στη σκηνή... Η ανάλυση μπορεί να είναι χρήσιμη, όμως συχνά ένα σκοτεινό φως μπορεί να αναδείξει το κείμενο καλύτερα απ' οποιαδήποτε ερμηνευτική".
Περιγράφοντας το πώς δούλεψε με τους ηθοποιούς, ο Ολιβιέ Πυ σημείωσε ότι είναι η πρώτη φορά που σκηνοθετεί χωρίς να γνωρίζει τη γλώσσα κι αυτό του επέτρεψε να συγκεντρώνεται στη μουσική της γλώσσας κι όχι στο εμφανές περιεχόμενο. "Ένας σκηνοθέτης πρέπει καταρχάς να αγαπάει το κείμενο με το οποίο δουλεύει και στη συνέχεια να έχει εμπιστοσύνη στους ηθοποιούς. Η σκηνοθεσία έρχεται μετά", τόνισε. Δεν παραλείπει όμως να πει ότι "η υπερβολική ελευθερία καταλήγει να μην είναι ελευθερία. Μια πολύ συγκροτημένη και ακριβής σκηνοθεσία δίνει περισσότερη ελευθερία. Όταν τα όρια είναι ασαφή, ο ηθοποιός δεν μπορεί να εμπνευστεί. Η δική μου προσέγγιση είναι να φτιάχνω μια κλίμακα όσο περισσότερο σταθερή γίνεται, που μετά οι ίδιοι οι ηθοποιοί θα πρέπει να την ανέβουν, όχι εγώ. Αυτό που αναζητώ κι επιζητώ να εμφυσήσω στους ηθοποιούς είναι τον τρόπο με τον οποίο θα δώσουν νόημα στα λόγια του ποιητή. Δεν με ενδιαφέρει να ερμηνεύσουν, αλλά να ενσαρκώσουν, κι αυτό όταν επιτυγχάνεται είναι κάτι πραγματικά μαγικό..."
Το γαλλικό δημόσιο θέατρο κινδυνεύει
Στο περιθώριο της εκδήλωσης στο Γαλλικό Ινστιτούτο ρωτήσαμε τον Ολιβιέ Πυ πώς η κρίση επηρεάζει το δημόσιο θέατρο στη Γαλλία. Ο μελλοντικός διευθυντής του Φεστιβάλ της Αβινιόν δεν μάσησε τα λόγια του: "Η κατάσταση του πολιτισμού γίνεται όλο και δυσκολότερη. Στο Εθνικό Θέατρο του Οντεόν, μέσα σε πέντε χρόνια, ο προϋπολογισμός για το καλλιτεχνικό έργο μειώθηκε κατά το ήμισυ. Η κατάσταση λοιπόν είναι δύσκολη και στη Γαλλία, λιγότερο δύσκολη, βέβαια, απ' ό,τι σε πολλές άλλες χώρες του κόσμου, καθώς παραμένει μια χώρα με εξαιρετική πολιτιστική πολιτική, όπως και η Γερμανία άλλωστε, που μάλιστα επενδύει ακόμη περισσότερα χρήματα στον πολιτισμό. Αν όμως καταργηθεί το σύστημα των συμβασιούχων ηθοποιών, το γαλλικό θέατρο θα καταστραφεί". Στη Γαλλία οι εργαζόμενοι στον χώρο του θεάματος στις περιόδους που δεν εργάζονται παίρνουν ένα επίδομα από το Ταμείο Ανεργίας, ρύθμιση που, όπως μας λέει ο Γάλλος σκηνοθέτης, είναι μοναδική στον κόσμο.
Μιλώντας γι' αυτόν τον κίνδυνο ο Olivier Py ξεσπαθώνει: "Το Γενικό Λογιστήριο, υποταγμένο στην Ένωση Εργοδοτών (MEDEF), ανακοίνωσε ότι οι 100.000 συμβασιούχοι δημιουργούν ένα έλλειμμα ύψους 1 δισ. στο Ταμείο Ανεργίας, με αποτέλεσμα την αύξηση της ανεργίας. Αυτό είναι απολύτως ψευδές και το λένε ώστε οι ηθοποιοί να αποτελέσουν αποδιοπομπαίο τράγο για την ανεργία, η οποία δημιουργεί, στην πραγματικότητα, το έλλειμμα. Αυτούς τους ανθρώπους, τους οποίους θεωρούν άχρηστους, μολονότι χάρις σε αυτούς κερδίζουν χρήματα οι πόλεις στα καλοκαιρινά φεστιβάλ, χάρις σε αυτούς και στον πολιτισμό οι τουρίστες επισκέπτονται ακόμη τη Γαλλία, χάρις σε αυτούς οι πολιτιστικοί οργανισμοί διατηρούν την απήχησή τους ενώ η βιομηχανία είναι πεθαμένη, αυτούς λοιπόν καλούν να πληρώσουν το τίμημα της αύξησης των ελλειμμάτων. Όμως το έλλειμμα το προκαλεί η αύξηση της ανεργίας, ακόμη κι ένας πρωτοετής φοιτητής Οικονομικών μπορεί να σας το πει".
"Λένε ψέματα", συνεχίζει οργισμένος ο Γάλλος σκηνοθέτης. "Δεν το λέω εγώ, το είπαν οι υπουργοί Εργασίας και Πολιτισμού πριν λίγες μέρες στη Βουλή. Όμως δεν κάνουν κουμάντο αυτοί, αλλά ο MEDEF. Αν αφήσουμε τα αφεντικά να κάνουν αυτό το έγκλημα, θα σκοτώσουμε το γαλλικό θέατρο. Γιατί το δημόσιο θέατρο στηρίχτηκε στην ιδέα των συμβασιούχων, που είναι ένα σύστημα πειραματικό, μοναδικό και απολύτως βιώσιμο και θα μπορούσε ίσως να εφαρμοστεί και σε άλλους εργασιακούς κλάδους".
"Βλέπετε", καταλήγει χαμογελώντας, "δεν είναι μόνο στην Ελλάδα που καλούνται να πληρώσουν την κρίση εκείνοι που δεν είναι υπεύθυνοι γι' αυτήν..."
VITRIOLI, του Γιάννη Μαυριτσάκη. Σκηνοθεσία: Olivier Py. Σκηνικά - κοστούμια: Pierre-Andre Weitz. Ερμηνεύουν: Μαρία Κεχαγιόγλου, Δημήτρης Μοθωναίος, Περικλής Μουστάκης, Κίτυ Παϊταζόγλου, Γιάννος Περλέγκας, Μηνάς Χατζησάββας, Νίκος Χατζόπουλος. Εθνικό Θέατρο - Νέα Σκηνή.
