Της Ελευθερίας Ράπτου
Ποια μπορεί να είναι Η τύχη της Μαρούλας στην εποχή της βιωμένης, αμφισβητούμενης και πολιτισμικά εξισωτικής παγκοσμιοποίησης; Σε ποιους μεταδραματικούς ή, μετά το μεταμοντέρνο, σκηνικούς κανόνες μπορεί να πειθαρχήσει; Σε ποιες επιταγές της ελληνικής θεατρικής πραγματικότητας ανταποκρίνεται; Εντέλει, γιατί η τύχη της να ενδιαφέρει τον νεοέλληνα της κρίσιμης αμφισβήτησης ή τα παιδιά του;
Η Τύχη της Μαρούλας, του Δημητρίου Κορομηλά, πρωτοπαρουσιάστηκε το 1889 και αποδείχθηκε πραγματικά τυχερή, όχι μόνο οικονομικά για τον δημιουργό της αλλά κυρίως γιατί χαρακτηρίστηκε έργο «επαναστατικό και πρωτοποριακό για την εποχή του» (Θ. Χατζηπανταζής, Το κωμειδύλλιο, τομ. Β', Νέα Ελληνική Βιβλιοθήκη, Ερμής, Αθήνα 1981). Ακολουθώντας τη φόρμα της γαλλικής οπερέτας, ο Κορομηλάς στην πρόζα και ο Δημήτριος Κόκκος στη στιχουργική, συνέθεσαν την κλειστή και έντονα ταξική κοινωνία των υπηρετών της αθηναϊκής μεγαλοαστικής συνθήκης, όπως αυτή διαμορφωνόταν στα τέλη του 19ου αιώνα. Η πλύστρα Μαρούλα με τις ηθικές αρχές, ο ανεκπλήρωτος έρωτάς της για τον αμαξά, η αγάπη του μάγειρα προς αυτήν, οι έριδες και οι αντιζηλίες, οι πονηριές και οι τυχοδιωκτισμοί, η ιδιοτελής στάση του λαού απέναντι στην πολιτιστική του κληρονομιά (όπως εκδηλώνεται στο πρόσωπο του μπαρμπα-Λινάρδου), το δίλημμα μεταξύ του ηθικού και του βολικού, περιγράφονται με τρόπο απολαυστικό.
Κάτω όμως από την εύθυμη και διασκεδαστική δραματική φόρμα, που κερδίζει αβίαστα το κοινό, εντοπίζονται ζητήματα που αφορούν την ελληνική πολιτισμική συνθήκη διαχρονικά. Η διαχείριση του αρχαιολογικού πλούτου και η αυθαίρετη εμπορευματοποίησή του, το γλωσσικό ζήτημα που επανέρχεται με άλλες μορφές, η έντονη ταξικότητα και η κοινωνία δύο ταχυτήτων, η ελληνικότητα και οι ξένες πολιτικές δυνάμεις είναι θέματα που υποφώσκουν στο έργο.
Η Άννα Βαγενά, στο θέατρο Μεταξουργείο, παρουσίασε φέτος, στην παιδική σκηνή, την Τύχη της Μαρούλας, στοχεύοντας όχι μόνο να εξοικειώσει τα παιδιά με το αλφάβητο του νέου ελληνικού θεάτρου αλλά και να δείξει ότι το λαϊκό θέατρο μιλά κατευθείαν στην καρδιά του θεατή, αψηφώντας την αποστασιοποίηση, τον μοντέρνο φορμαλισμό ή τον μεταμοντέρνο εκλεκτικισμό του βλέμματος. Η Τύχη της Μαρούλας, όπως προσεγγίζεται από την Βαγενά (σε συνεργασία με τη Γιασεμί Κηλαηδόνη στη σκηνοθεσία και με τη συμβολή της Αγγελικής Γκαλμπένη στη δραματουργική επεξεργασία), δεν είναι μια ρετρό παράσταση, παρόλο που σέβεται τη δομή του κωμειδυλλίου. Η προσθήκη γερμανικών οδηγιών, η παράλληλη χρήση δημοτικής, καθαρεύουσας και ιδιωματισμών, οι νύξεις που αφορούν τη δική μας καθημερινότητα, ρέπουν αφενός προς μια μεταμοντέρνα διαχείριση του έργου, ανακινούν, ωστόσο, τις γλωσσικές μας εκκρεμότητες, με στόχο την ανάδειξη της δομικής αντίφασης που συστήνει την ταυτότητά μας ως νεοέλληνες.
Οι ηθοποιοί υπερασπίζονται άρτια τη σκηνοθετική πρόταση, έχοντας πολύ καλή χημεία μεταξύ τους. Τραγούδι και χορός, ντοπιολαλιές, ευφυείς διάλογοι, έντονη σωματικότητα, επιτελεστικές υφέσεις και εξάρσεις συγκροτούν μια καλοδουλεμένη και σφριγηλή παράσταση που, αν και διασκεδάζει ανάλαφρα μικρούς και μεγάλους, καταφέρνει να υπενθυμίσει σαρκαστικά τα «οικεία κακά», που μπορεί να αλλάζουν μορφή, δεν αλλοιώνονται όμως ως προς το περιεχόμενο. Οι καλοί χρονισμοί και η προσεκτική και λιτή διαχείριση της μικρής σκηνής αφήνουν χώρο στους ηθοποιούς να αναπτύξουν με εύθυμη οξύτητα τους χαρακτήρες.
Με αυτά τα εφόδια, και με προσήλωση στη νοοτροπία του αληθινού λαϊκού θεάτρου, η παράσταση θα συνεχίσει να παίζεται το καλοκαίρι σε γειτονιές της πόλης, επιδιώκοντας όχι μόνο να συναντήσει τους καθημερινούς ανθρώπους αλλά και να εφαρμόσει στην πράξη την παραστασιακή προσέγγιση του πολύπαθου αθηναϊκού τοπίου, προτείνοντας εναλλακτικές διαδρομές στον θεατρικό χάρτη του θέρους.
* Η Ελευθερία Ράπτου είναι θεατρολόγος, ΜΑ Αρχιτεκτονικής ΕΜΠ.
