Οι μέρες μικραίνουν. Στην ύπαιθρο αποκαλύπτονται οι ράχες των βουνών, των λόφων και των πλαγιών μέσα από απαλά, καλυμμένα από την άχλη του σούρουπου περιγράμματά τους. Στις πόλεις προοιωνίζεται ένας ιδιαίτερα σκοτεινός χειμώνας, με τις σκιές των ανθρώπων να τις διασχίζουν κυρτωμένες από την ακρίβεια και την απογοήτευση που σηματοδοτεί η αγνόησή τους, όπως στην εποχή των Μνημονίων. Ακόμα κι αυτές οι μελέτες για την κατάργηση του ατελέσφορου, και λόγω της ενεργειακής κρίσης, μέτρου της αλλαγής της ώρας, που θα τους έδινε μια ώρα επιπλέον φως και κάποια εξοικονόμηση, πενιχρών έστω πόρων, περιπλέκεται μέσα στα γρανάζια της γραφειοκρατίας των Βρυξελλών. Ενώ η αναστάτωση που προκαλεί στον ανθρώπινο οργανισμό συνεχίζει να παραβλέπεται. Ο τρόμος της πανδημίας επέτρεψε στους συντηρητικούς ηγέτες της Ευρώπης να κλείσουν τους πολίτες στα σπίτια τους και να βγάλουν από το χρονοντούλαπο τους πιο αυταρχικούς μηχανισμούς της εξουσίας. Να δώσουν, όπως στη μικρή μας χώρα, ασυλία στους ένστολους και μη εκφραστές της ορατής και αόρατης βίας των όπλων και των χρηματιστηριακών αγορών και να καταργήσουν το απαραβίαστο μέχρι τούδε άσυλο των πολιορκημένων ανθρώπων στα σπίτια, στις πλατείες και στους δρόμους, στα πανεπιστήμια. Να δημιουργήσουν ένα ζοφερό καθεστώς τρομοκρατίας και τρομοκράτησης όσων τολμούν να αντιστέκονται στην καταστρατήγηση των θεμελιωδών δικαιωμάτων τους.
Οι σταθερές του Σουλάζ
«Το μαύρο είναι ένα χρώμα του φωτός» έχει δηλώσει ο ανατρεπτικός, αφαιρετικός δημιουργός των «outrenoirs» Πι’ερ Σουλάζ. Εξηγώντας ότι το χρώμα αυτό με το οποίο έχει δομήσει με πηχτές και αραιές πινελιές το γκρίζο μέχρι βαθύ μαύρο ζωγραφικό του έργο είναι ικανό τόσο να απορροφά όσο και να αντανακλά τις αντιθέσεις. Είναι εκείνος που εξέλιξε όσο κανένας άλλος το γνωστό «μαύρο τετράγωνο» του σουπρεματιστή Καζιμίρ Μάλεβιτς. Με το οποίο ο πρωτοπόρος του μοντέρνου Μάλεβιτς θέλησε τη δεκαετία του 1920 να «απελευθερώσει την τέχνη από τη βαρύτητα των πραγμάτων (…) τη φόρμα από το περιεχόμενο». Εκείνος που προσπάθησε να ανακαλύψει όπως οι Ράινχαρντ, Φοντάνα και Ρόθκο τα όρια της ζωγραφικής και να τα υπερβεί. Να επικοινωνήσει με το κοινό μέσα από την υλικότητα της ζωγραφικής του.
Οι «σταθερές» που εδραίωσε στην τέχνη ο Σουλάζ αποτελούν, θεωρώ, και τις «σταθερές» από τις οποίες ξεκινά τις αναζητήσεις του και τους πειραματισμούς του με την ύλη και τα απλά υλικά του -χαρτί και χρώμα- ο εικαστικός καλλιτέχνης Πάνος Φαμέλης στην τελευταία ατομική του έκθεση που παρουσιάζεται τις ημέρες αυτές στη Citronne Gallery στο Κολωνάκι. Κινείται ανάμεσα στην παραστατικότητα και την αφαίρεση, στη φυσική πραγματικότητα και τη φανταστική αποδόμησή της, στη ζωγραφική και τη γλυπτική.
Ο τίτλος της «Caves» θα μπορούσε να εκληφθεί ως μια πραγματική αναφορά στην πρωτόγνωρη συνθήκη που βιώνουμε σήμερα αλλά και στα επιτοίχια γλυπτά που φτιάχνει με μαύρο χαρτί και δίνουν με τους ασύμμετρους, δυναμικούς σχηματισμούς τους την αίσθηση στον θεατή ότι πρόκειται για «σχέδια επί χάρτου», όπως χαρακτηριστικά ο ίδιος ο καλλιτέχνης τα αποκαλεί. Που αποκτούν μέσα από τις διπλώσεις τους βάθος, κίνηση και μια ζωή εσωτερική και μυστηριακή. Τα τοποθετεί ανάμεσα από τα πλασμένα με μολύβι, μολυβοκάρβουνο και παστέλ ή πάνω σε βαμμένο μαύρο χαρτί θυελλώδη τοπία του. Τα διαφορετικά στρώματα με τα οποία συνθέτει τη ζωγραφική του επιφάνεια μας αφήνουν να βυθιστούμε μέσα στους άγριους κυματισμούς μιας σχεδόν ρομαντικής αλλά και χειρονομιακής γραφής που πυκνώνει και απλώνεται στον ορίζοντα μέσα σε μια δική της ιδιότυπη προοπτική.
Αφήνει το φως να αναδυθεί ως μια εκρηκτική κηλίδα ή να διαχυθεί, ενίοτε, απρόβλεπτα και αυθαίρετα μέσα από το σκοτάδι, να αναδειχθεί σε ένα απελευθερωτικό «σημείο πορείας» στα ανεξερεύνητα άδυτα ενός κόσμου που κινδυνεύει να χάσει για πάντα τις νεωτερικές, ανθρωπιστικές αξίες πάνω στις οποίες χτίστηκε. Ενός κόσμου που επιστρέφει με ρυθμούς γοργούς στον σκοταδισμό τού «πίστευε και μη ερεύνα» του φασισμού και της θρησκοληψίας.
Info
Πάνος Φαμέλης, «Caves», σε επιμέλεια της Τατιάνας Σπινάρη
Citronne Gallery, Πατριάρχου Ιωακείμ 19, 4ος όροφος
Διάρκεια έκθεσης: 20 Οκτωβρίου-26 Νοεμβρίου 2022
Ωρες λειτουργίας: Τρ., Πεμ., Παρ.11 π.μ.-8 μ.μ., Σαβ. 11 π.μ.-4 μ.μ.
