Του Δημήτρη Α. Σεβαστάκη
Εξαιρετικά αδύνατη, τώρα στα 95 της, είχε μαυρισμένες φλέβες και σίγουρο χέρι. Έκοβε κομματάκια από μια σοκολάτα υγείας. Εδώ και δέκα ημέρες νοσηλεύεται στο νοσοκομείο Σάμου. Η Θάλεια. Προδικτατορικά ΕΔΑ, μεταδικτατορικά ΚΚΕ εσωτερικού. Σύζυγος του Ιπποκράτη Ζαΐμη, εξέχοντος αγροτικού και πολιτικού στελέχους της Αριστεράς και βουλευτή.
Κοίταζε διερευνητικά και διεισδυτικά. Δεν με γνώρισε. Γέρασα, της λέω. Με νουθετούσε έξυπνα, μου είπε τι να πω στον Τσίπρα. Διάφορα καθοδηγητικά. Τα χούγια της παλιάς Αριστεράς, πώς πρέπει να είναι τα πράγματα, ποιο είναι το πολιτικά δέον, πώς να στέκεσαι κοινωνικά, αφού δεν είσαι απλό φυσικό πρόσωπο αλλά φορέας μιας υψηλής ιδέας.
Μεγαλώσαμε μέσα σε αυτή την ειδική αποστολή. Να αποδεικνύουμε στους δεξιούς ότι είμαστε πρότυπα. Τίμιοι, αυστηροί, αξιόπιστοι. Συνθλιπτικός κλήρος, δύσκολο φορτίο, ειδικά όταν σε δούλευαν στην πλατεία τα «φρικιά» και οι αριστερές ελευθεριακές εναλλακτικότητες.
Πέρασε ο χρόνος και απομύζησε τις εντολές της ηττημένης μετεμφυλιακής Αριστεράς. Μιας ανασφαλούς Αριστεράς, που επιζητούσε την αστική υπερνομιμότητα ώστε να μην εκθέσει το κίνημα, να μην δώσει αφορμές για κακολογία. Που είχε ισχυρά πατερναλιστικά χαρακτηριστικά -οι μεγάλοι πάντα είχαν τη γοητευτική πιθανότητα να είναι αντιστασιακοί, παλιοί εξόριστοι, μπαρουτοκαπνισμένοι.
Η μετάβαση, άραγε, στον πραγματισμό, που συντελείται, συνεπάγεται την ολική χειραφέτηση από κάθε δέσμευση, έστω από κάθε καθήλωση; Ώριμη στροφή προς την έκπτωση του πραγματικού; Το θέμα είναι ότι στις δύσκολες στιγμές μεταχειρίζεσαι την Ιστορία για να βρεις παραλληλίες, για να κερδίσεις ένα παράδειγμα που σου αναλογεί, για να περιληφθείς σε μια ιστορική κανονικότητα. Αλλά η Ιστορία δεν απαντάει αν δεν μπορείς να ρωτήσεις.
Η Αριστερά, λοιπόν. Μια αντιφατική εννοιοποίηση όλων των λογικών και ηθικών κατηγοριών στις οποίες κατέληξαν η χώρα μας και ο λαός μας τις πολλές δεκαετίες της μεταπολεμικής ανάπτυξης. Μια Αριστερά που μπορεί να εκκινεί από τον Βάρναλη, τον Ρίτσο, τον Λειβαδίτη, τον Αναγνωστάκη, τον Αλεξάνδρου, αλλά να καταλήγει δυσάγωγα στον Ντεμπόρ ή παραφθαρμένα στον Ζίζεκ. Να εκκινεί από τον βαθύ και πολυεστιακό ουμανισμό αυτού που πάσχει και διώκεται και ανακτά, και να καταλήγει σε μια δικαιωματική μονομέρεια. Που ξεκινάει από μια μεγάλη ιστορική σεμνότητα και καταλήγει σε μια αδέξια οίηση. Ναι, δεν καταπίνονται όλα όσα συμβαίνουν και οφείλουμε να παραμείνουμε σε αυτή την πολιτική δυσφορία. Είναι ο μόνος τρόπος να κερδηθεί μια πολιτική εγρήγορση.
Ας γυρίσω σε κάτι πολιτιστικά κοντά στη βιωματική Αριστερά, αλλά κυρίως πλήρες μιας ουσιώδους και δομημένης ελευθερίας. Ο Φίλιππος Κουτσαφτής, στο εξαιρετικό ντοκιμαντέρ του «Αρκαδία Χαίρε», καταφέρνει να κάνει κινηματογράφο με κάτι αφηγηματικά αφηρημένο, δύσληπτο, τουλάχιστον για τον αστό, τον κάτοικο της πόλης. Αγροτικές μικροδράσεις, αρχαιολογικά θραύσματα και μια τοπιογραφία μεσαίων τόνων με πολλές γωνίες απρόοπτης λήψης. Οι μεσαίοι τόνοι βοηθούν το χρώμα να μην βγαίνει διακοσμητικό και επιδερμικό.
Ο Κουτσαφτής, στην ταινία, αναμοχλεύει καταπληκτικά κατόψεις, πλάγιες και μετωπικές, δίνοντας κίνηση και δράση σε κάτι φαινομενικά μη περιπετειώδες: χωράφια, αγροτικές πράξεις, ιστορικές μαρτυρίες. Ουσιαστικά δουλεύει με ένα ισχυρό τέμπο στο μοντάζ, που το βοηθάει μια ώριμη και με εσωτερικότητα μουσική εργασία του Κωνσταντίνου Βήτα. Έτσι, η αφήγηση συντελείται.
Μια τέτοια ταπεινή πυκνότητα υποδεικνύει φιλμικά αυτό που θα έπρεπε να συμβαίνει στην πολιτική παραγωγή. Να θυμάσαι τη μακρά πορεία όταν κοιτάς την τωρινή στιγμή. Η αγρότισσα έτριψε το στάχυ ξεχωρίζοντας τον καρπό με χέρια δυνατά. Στη σκηνή ξαναείδα τα χέρια της Θάλειας ανακαλώντας την Αριστερά...
