Του Ανέστη Ταρπάγκου
Η προσέγγιση της κατάκτησης της πολιτικής διακυβέρνησης από τις δυνάμεις της ριζοσπαστικής Αριστεράς φέρνει στο επίκεντρο το μείζον και νευραλγικό ζήτημα των σχέσεων της πολιτικής και της κοινωνικής εξουσίας στον σύγχρονο ελληνικό καπιταλισμό. Η πολιτική εξουσία είναι δυνατόν να εξασφαλιστεί από τη σχετική κοινοβουλευτική πλειοψηφία του ΣΥΡΙΖΑ και να ασκηθεί σ' αυτή τη βάση την επόμενη περίοδο. Η κοινωνική όμως εξουσία θα συνεχίσει να παραμένει για σημαντικό διάστημα στα χέρια των δυνάμεων του αστικού ταξικού συνασπισμού (αστικής τάξης και ανώτερων στρωμάτων των μικροαστικών τάξεων), από την άποψη της ιδιοκτησίας, της λειτουργίας και του ελέγχου των ιδιωτικών καπιταλιστικών επιχειρήσεων και των μηχανισμών του αστικού κράτους (εκπαιδευτικό σύστημα, κατασταλτικοί μηχανισμοί, μέσα μαζικής ενημέρωσης κ.λπ.). Άρα μια κυβέρνηση της Αριστεράς μπορεί να κατέχει την πολιτική εξουσία, βρίσκεται όμως σε αφετηριακή και παρατεταμένη συγκρουσιακή σχέση, από την ίδια της τη φύση, ως φορέας ικανοποίησης ζωτικών λαϊκών αναγκών, με τα κέντρα της αστικής κοινωνικής εξουσίας.
Απεναντίας, στη μέχρι σήμερα περίοδο της τελευταίας εξαετίας που χαρακτηρίστηκε από την καπιταλιστική κρίση, που συνεχίζεται αμείωτη, και από την πολιτική των Μνημονίων, που δεν λένε να εξαντληθούν, η πολιτική εξουσία βρισκόταν σε οργανικές σχέσεις σύμπλευσης με την αστική κοινωνική εξουσία. Στο μέτρο που τα συμφέροντα του επιχειρηματικού τομέα της οικονομίας απειλούνταν από τις εκκαθαριστικές λειτουργίες της κρίσης υπερσυσσώρευσης (κλείσιμο εργοστασίων, έκλυση διογκωμένης ανεργίας, μείωση των επιχειρηματικών κερδών και της αποδοτικότητας των ιδίων κεφαλαίων) και στον βαθμό που η κρίση χρέους επισκίαζε ολόκληρη την οικονομική πραγματικότητα της χώρας, η κοινωνική εξουσία, σε σύμπλευση με τα ευρωπαϊκά νεοφιλελεύθερα κέντρα και το χρηματιστικό κεφάλαιο, υπαγόρευσαν ευθέως στην πολιτική εξουσία (κυβερνήσεις Ν.Δ. και ΠΑΣΟΚ με περιστασιακή συμμετοχή ΛΑΟΣ και ΔΗΜ.ΑΡ.) την εφαρμογή της μνημονιακής πολιτικής. Αυτή κατόρθωσε να αναχαιτίσει τη ζημιογόνο λειτουργία σημαντικού μέρους του εταιρικού τομέα της οικονομίας και να ενισχύσει την κερδοφορία του υπολοίπου, με αποτέλεσμα οι μεγάλοι οικονομικοί όμιλοι (στη βιομηχανία, το εμπόριο και τις υπηρεσίες) να διαγράφουν σήμερα κερδοφόρο τροχιά, ενώ παράλληλα μετακύλισε το βάρος εξυπηρέτησης του δημόσιου χρέους στους ώμους της εργαζόμενης πλειοψηφίας.
Σ' αυτή την περίπτωση, τόσο η κυβερνητική εξουσία των μνημονιακών κομμάτων όσο και η κοινωνική εξουσία των αστικών κέντρων βρίσκονταν στην ίδια ταξική πλευρά των «από πάνω», με συνέπεια την άμεση δυνατότητα επιβολής των πολιτικών συμπίεσης του κόστους εργασίας και φορολογικής δήμευσης των λαϊκών εισοδημάτων των «από κάτω». Στην περίπτωσή μας όμως, αναδεικνύεται μια από την αρχή αντιπαλότητα, με την κυβέρνηση της Αριστεράς να κατέχει την πολιτική εξουσία και την αστική τάξη να έχει τον πλήρη έλεγχο της κοινωνικής εξουσίας. Κάθε ενδεχόμενο μέτρο κυβερνητικής πολιτικής που προσλαμβάνει λαϊκά χαρακτηριστικά (λ.χ. αποκατάσταση λειτουργίας συλλογικών συμβάσεων, κατάργηση των φορολογικών υπερ-επιβαρύνσεων κ.λπ.) έρχεται αφετηριακά σε αντιπαράθεση με τα συμφέροντα των κυρίαρχων κέντρων της κοινωνικής εξουσίας (κρατικών μηχανισμών και επιχειρήσεων).
Στον βαθμό που η κυβέρνηση της Αριστεράς αναδείξει πρακτικές ικανοποίησης των εργατικών λαϊκών αναγκών, επόμενο είναι να επιφέρει την απόσπαση τμημάτων της κοινωνικής εξουσίας του κεφαλαίου και των αστικών κρατικών μηχανισμών. Η δραστική φορολόγηση της καπιταλιστικής κερδοφορίας δεν είναι παρά μια μορφή κοινωνικοποίησης του παραγόμενου υπερπροϊόντος. Η επαναλειτουργία με όρους λαϊκότητας, δημοκρατισμού και πολυφωνίας της δημόσιας ραδιοτηλεόρασης δεν είναι παρά πλήγμα στη λειτουργία των ιδεολογικών μηχανισμών του αστικού κράτους. Ο έλεγχος των εργαζομένων στις επιχειρήσεις στο επίπεδο των απολύσεων, των επενδύσεων, της κερδοφορίας τους κ.λπ. δεν αποτελεί παρά περιορισμό του διευθυντικού δικαιώματος της εργοδοσίας κ.ά. Ένας εκ βάθρων εκδημοκρατισμός των μηχανισμών καταστολής της αστυνομίας και του στρατού θα λειτουργήσει εξίσου στην κατεύθυνση εξασθένισης της ισχύος των αστικών κατασταλτικών μηχανισμών. Τέτοιου είδους ριζοσπαστικά πολιτικά και οικονομικά μέτρα περιορίζουν την αστική κοινωνική εξουσία και τροποποιούν τους ταξικούς συσχετισμούς των δυνάμεων.
Πρόκειται άρα για μια πολιτική διαδικασία σφοδρότατων αντιπαραθέσεων και συγκρούσεων, εφόσον υλοποιούνται οι προγραμματικές κατευθύνσεις των συνεδριακών αποφάσεων του ΣΥΡΙΖΑ στα προηγούμενα χρόνια. Οι αντιδράσεις των δυνάμεων που ελέγχουν την αστική κοινωνική εξουσία, τμήματα της οποίας αποσπώνται προς όφελος των λαϊκών δυνάμεων, θα αναπτύξουν προφανώς, όπως έχει συμβεί σε κάθε ιστορική διαδικασία ριζοσπαστικών μετασχηματισμών, ολομέτωπες αντιδράσεις που να τείνουν στην ακύρωση τέτοιου είδους μέτρων. Αυτού του είδους οι αντιδράσεις, εσωτερικές και υπερεθνικές, θα τείνουν να ακυρώσουν τα όποια ριζοσπαστικά λαϊκά μέτρα της κυβέρνησης της Αριστεράς, εξ αιτίας της οικονομικής ισχύος που διαθέτουν τα κέντρα της αστικής κοινωνικής εξουσίας.
Σ' αυτό ακριβώς το πεδίο προβάλλει η αδήριτη αναγκαιότητα της κοινωνικής πλαισίωσης των ριζοσπαστικών μετασχηματισμών της αριστερής διακυβέρνησης, δηλαδή της ανάδειξης ενός ολόκληρου φάσματος λαϊκών συλλογικοτήτων (εργατικών, περιβαλλοντικών, εδαφικών κ.λπ.) με ενεργό και κατοχυρωμένο ρόλο στο πολιτικό γίγνεσθαι. Η αποτελεσματικότητα της κυβέρνησης της Αριστεράς κρίνεται ακριβώς στο επίπεδο του κατά πόσον διαθέτει αυτό το πλέγμα των κοινωνικών συλλογικοτήτων που με την παρέμβασή τους μπορούν να αποτελέσουν το αντίβαρο στις αστικές πολιτικές αντιδράσεις. Πρόκειται για μια διαδικασία συγκρουσιακής μορφής, που από τη μια πλευρά καλείται να υπερασπιστεί την εφαρμογή των κυβερνητικών ριζοσπαστικών μέτρων, ενώ από την άλλη πλευρά να προωθήσει τα πράγματα περαιτέρω στην κατεύθυνση διεύρυνσης και εμβάθυνσης των προοδευτικών μετασχηματισμών.
Βέβαια είναι γνωστό ότι, σε αντίθεση με την πρώτη μνημονιακή περίοδο (2010 - 12), όπου είχαν καταγραφεί μεγάλες απεργιακές κινητοποιήσεις του λαϊκού παράγοντα, στην επόμενη διετία (2012 - 14) επήλθε μια ορισμένη υποχώρηση και καθίζηση του λαϊκού εργατικού κινήματος (υπερμεγέθης αύξηση της ανεργίας, ρόλος του εργοδοτικού και κυβερνητικού συνδικαλισμού, συστηματική αστυνομική καταστολή των κινητοποιήσεων κ.λπ.). Γι' αυτό και η ανάταξη του λαϊκού εργατικού παράγοντα εξαρτάται από τρεις θεμελιώδεις συνδυασμένους πολιτικούς παράγοντες:
* Καταρχήν την πολιτική εκλογική επικράτηση της ριζοσπαστικής Αριστεράς, που εκ των πραγμάτων θα δημιουργήσει ένα κοινωνικό κλίμα ανάταξης και ελπιδοφόρας προοπτικής, στη θέση των σημερινών καταστάσεων κοινωνικής απόγνωσης και απελπισίας.
* Κατόπιν τη γρήγορη λήψη δραστικών κυβερνητικών μέτρων λαϊκού χαρακτήρα (π.χ. αποκατάσταση εργατικών μισθών και συντάξεων, κατάργηση εφαρμοστικών νόμων των Μνημονίων, φορολογική ελάφρυνση των λαϊκών τάξεων κ.ά.), που δημιουργούν σχέσεις εμπιστοσύνης και ασφάλειας μεταξύ κοινωνικού κινήματος και αριστερής πολιτικής εξουσίας.
* Τέλος, τη δρομολόγηση διαδικασιών μεταφοράς και διάχυσης πολιτικών εξουσιών και αρμοδιοτήτων στο κοινωνικό σώμα, όπως η θεσμική λειτουργία δημοτικών σωμάτων διαβούλευσης και αποφάσεων, συμβουλίων εργατικού ελέγχου στις ιδιωτικές και δημόσιες επιχειρήσεις κ.λπ., που ενισχύουν την κοινωνική εξουσία των λαϊκών τάξεων έναντι της αστικής κοινωνικής εξουσίας.
Κατά συνέπεια, ο πολιτικός κυβερνητικός παράγοντας καλείται να διαδραματίσει τον πρωταρχικό και προωθητικό ρόλο στη σημερινή συγκυρία, θέτοντας όμως σε ταυτόχρονη κίνηση τον κοινωνικό λαϊκό παράγοντα, προκειμένου να διαμορφωθούν όροι αποτελεσματικής αντιμετώπισης της αστικής ταξικής κυριαρχίας, που ναι μεν έχει δει τα πολιτικά της στηρίγματα να απονομιμοποιούνται και να αποψιλώνονται, διατηρεί όμως στο ακέραιο την οικονομική και ιδεολογική της ισχύ.
