Ρεπορτάζ: Αλεξάνδρα Γκίτση
Ο Νίκος, 28 ετών, δουλεύει ως γραφίστας, παίρνει μισθό 500 ευρώ, είναι ανύπαντρος, δεν έχει αυτοκίνητο και ζει στο Χαλάνδρι με τους γονείς του. Οι καταναλωτικές του ανάγκες για ένδυση, υπόδηση και gadgets εξυπηρετούνται κυρίως μέσω ξένων ηλεκτρονικών καταστημάτων, γιατί, όπως λέει, οι τιμές είναι πολύ πιο φθηνές από τα εγχώρια φυσικά δίκτυα, αλλά και από τα αντίστοιχα ελληνικά ηλεκτρονικά καταστήματα. Ποια όμως είναι η καταναλωτική συμπεριφορά του όταν χρειάζεται να ψωνίσει τρόφιμα, μπίρες, αναψυκτικά; Δηλαδή προϊόντα που η γενιά των γονιών του αγοράζει μέσω των σούπερ μάρκετ;
Λόγω απόστασης επιλέγει κυρίως τα καταστήματα της γειτονιάς του ή όποιο βρεθεί στον δρόμο του. Αυτοί όμως δεν είναι οι μοναδικοί λόγοι. Ο βασικότερος λόγος για το ποιο κατάστημα θα επιλέξει για να κάνει αυτές τις αγορές είναι η τιμή. Λογικό, γιατί με 500 ευρώ θα πρέπει να μετρήσει και το τελευταίο σεντ. Χαμηλές τιμές που, όπως λέει, βρίσκει σε αρκετά καταστήματα σε κοντινή απόσταση από το σπίτι του σε σχέση π.χ. με τις τιμές αντίστοιχων προϊόντων που πωλούνται στα οργανωμένα δίκτυα.
Ψωνίζοντας από παντού
Επί της ουσίας ο Νίκος δεν είναι απλώς ένας 28χρονος νέος, με περιορισμένες ανάγκες, λόγω και της οικογενειακής του κατάστασης, καταναλωτής. Είναι ένας omnichannel καταναλωτής, δηλαδή ανήκει στο 26% των Ελλήνων καταναλωτών που αγοράζουν απ' όλα τα "κανάλια", είτε είναι το σούπερ μάρκετ είτε το μίνι μάρκετ, το περίπτερο, ο φούρνος ή ακόμη και το Internet.
Ανήκει σε αυτή την ομάδα των καταναλωτών που έχει αναδειχθεί τα τελευταία χρόνια και η οποία μαζί με την ομάδα των νεόπτωχων (αποτελούν το 29% των καταναλωτών), σύμφωνα με στελέχη του οργανωμένου λιανεμπορίου, θα καθορίσουν την τύχη και το μέλλον αρκετών δικτύων.
Είναι δε αυτή η κατηγορία των καταναλωτών που μπορεί να στηρίξει τους μικρομεσαίους, είτε αυτοί είναι μεμονωμένοι είτε ανήκουν σε κάποιο από τα δίκτυα τα οποία έχουν ξεφυτρώσει τα τελευταία χρόνια και αναπτύσσονται σε ραγδαίους ρυθμούς, στο μέτρο που η υπάρχουσα κατάσταση επιτρέπει κάτι τέτοιο, είτε γιατί ο επιχειρηματίας είναι φιλικός και πληρώνει τους εργαζόμενούς του αν έχει.
Είναι δε αυτοί οι καταναλωτές που δηλώνουν ότι δεν βρίσκουν κάποιο... ενδιαφέρον στην αγοραστική εμπειρία μέσω των σούπερ μάρκετ και είναι ανοικτοί να δοκιμάσουν και άλλες εναλλακτικές, υπό την προϋπόθεση βέβαια ότι οι τιμές στο μαγαζάκι της γειτονιάς τους θα είναι ανταγωνιστικές - φθηνές.
Διαρροές από το οργανωμένο λιανεμπόριο
Αυτό έχει αρχίζει να φαίνεται και στο ταμείο του οργανωμένου λιανεμπορίου τροφίμων, που συνεχίζει να καταγράφει σημαντική μείωση. Για του λόγου το αληθές το δίμηνο Ιανουάριος - Φεβρουάριος κατεγράφη πτώση 5% (εκτιμήσεις παραγόντων της αγοράς) στις πωλήσεις στο λιανεμπόριο τροφίμων, ο τζίρος του οποίου μειώθηκε πέρυσι σε σχέση με το 2014 κατά 2,1% (στοιχεία IRI), ενώ, αν δεν αλλάξει κάτι δραματικά, εκτιμάται ότι η πτώση των πωλήσεων τη φετινή χρονιά θα διευρυνθεί στο -3,9% (στοιχεία IRI).
Και αν αυτή η υποχώρηση για κάποιους θεωρείται... φυσιολογική, λόγω και της μείωσης του διαθέσιμου εισοδήματος, η πτώση 11% των πωλήσεων γάλακτος (φρέσκου και υψηλής παστερίωσης) το πρώτο δίμηνο του έτους εντός των αλυσίδων σούπερ μάρκετ δεν είναι λογική. Και αυτό γιατί θεωρείται αδύνατο ένας στους δέκα Έλληνες να σταμάτησαν να πίνουν γάλα έτσι ξαφνικά.
Η εξήγηση που δίνουν παράγοντες της αγοράς είναι ότι έχει υπάρξει μετακίνηση μερίδας καταναλωτών από τα μεγάλα δίκτυα στα μικρότερα σημεία για την αγορά του συγκεκριμένου προϊόντος, π.χ. σε φούρνους και μίνι μάρκετ. Οι ίδιοι αποδίδουν αυτή την υποχώρηση στα προβλήματα που αντιμετωπίζουν κάποιες μεγάλες αλυσίδες (σ.σ.: έλλειψη προϊόντων και διαρροή πελατών).
Η πραγματικότητα πάντως είναι πως τα τελευταία χρόνια της κρίσης, ενώ κανείς θα περίμενε οι μεγάλοι του κλάδου να μαζέψουν όλο το "χαρτί" από τους ανταγωνιστές τους που έφυγαν, πτώχευσαν, εξαγοράσθηκαν ή αντιμετωπίζουν προβλήματα -υπολογίζονται στις 25 αλυσίδες- κάτι τέτοιο, μέχρι στιγμής τουλάχιστον, δεν έχει συμβεί. Αντιθέτως οι σωρευτικές απώλειες στο οργανωμένο λιανεμπόριο τροφίμων αγγίζουν τα 6 δισ. ευρώ, τζίρος που στο μεγαλύτερο μέρος του μπορεί να έχει "καεί" λόγω της οικονομικής κρίσης, αλλά κάποιο κομμάτι του έχει μετακινηθεί σε άλλα δίκτυα.
Η "πατέντα" των 24ωρων μίνι μάρκετ
Την ίδια ώρα ανθούν τα καταστήματα που λειτουργούν 24 ώρες το 24ωρο επτά ημέρες την εβδομάδα. Και δεν αναφερόμαστε στα περίπτερα. Τουλάχιστον 20 σημεία σήμερα στην Αθήνα λειτουργούν υπό αυτό το καθεστώς. Και αν αναρωτιέστε πώς γίνεται αυτό, τη στιγμή που το «κλασικό» οργανωμένο λιανεμπόριο τροφίμων, δηλαδή τα σούπερ μάρκετ, λειτουργεί μέχρι τις 9 το βράδυ τις καθημερινές και παραμένει κλειστό την Κυριακή και τα μίνι μάρκετ μέχρι τις 11 το βράδυ όλη την εβδομάδα, η απάντηση κρύβεται στις άδειες με τις οποίες λειτουργούν τα συγκεκριμένα δίκτυα.
Σύμφωνα με τους ίδιους παράγοντες, τα καταστήματα που λειτουργούν και πέραν του «κανονικού» ωραρίου έχουν επεκτείνει την υπάρχουσα άδειά τους ή έχουν αποκτήσει περισσότερες της μιας άδειες προκειμένου να καλύπτουν όλες τις κατηγορίες των προϊόντων που πωλούν. Αρκετοί δε επαγγελματίες, σύμφωνα με πληροφορίες από την αγορά, έχουν βγάλει άδεια για τα συγκεκριμένα καταστήματα ώστε αυτά να λειτουργούν είτε ως γαλακτοπωλείο είτε ως χώρος εστίασης είτε ως shop in a shop μέσα σε άλλο διανυκτερεύον δίκτυο, όπως είναι τα πρατήρια υγρών καυσίμων.
Μέσω των πρατηρίων καυσίμων καθιερώθηκε άλλωστε και στην Ελλάδα η δυνατότητα λειτουργίας μίνι μάρκετ όλο το 24ωρο και τις επτά ημέρες της εβδομάδας, ακολουθώντας τις τάσεις του λιανεμπορίου που εδώ και χρόνια εφαρμόζονται σε πολλές χώρες του εξωτερικού.
Οι πρώτοι διδάξαντες
Το πρώτο τέτοιο κατάστημα λειτούργησε προ ολίγων ετών από την ΑΒ Βασιλόπουλος, η οποία συνεργάστηκε για τον σκοπό αυτό με την Coral, (σ.σ.: δικαιούχος των σημάτων Shell στην Ελλάδα), μέσω της οποίας έχουν δημιουργηθεί ΑΒ Shop & Go μέσα σε αντίστοιχα πρατήρια καυσίμων Shell. Στην αγορά των 24ωρων ανοικτών καταστημάτων επεκτείνεται και η βορειοελλαδίτικη αλυσίδα σούπερ μάρκετ Δ. Μασούτης. Η Δ. Μασούτης προχώρησε σε συνεργασία με τη θυγατρική της ΕΚΟ, Καλυψώ, για τη δημιουργία καταστημάτων Εξπρές Μάρκετ εντός των πρατηρίων.
Εκτός όμως από τα μίνι μάρκετ που βρίσκονται στα πρατήρια, τα τελευταία χρόνια έχουν ξεφυτρώσει αλυσίδες που παραμένουν ανοικτές είκοσι τέσσερις ώρες το εικοσιτετράωρο, επτά ημέρες την εβδομάδα. Η πρώτη αλυσίδα πολυ-μάρκετ, που άνοιξε αυτή την αγορά ήταν η Twenty4shopen, η οποία διαθέτει ήδη καταστήματα μεταξύ των άλλων σε Καισαριανή, Νίκαια, Καμίνια, Νέα Φιλοθέη κ.α. Αυτή τη λογική ακολουθούν και άλλες δύο αλυσίδες, η Small Market και η Athina 24.
Τα καταστήματα, εκτός από τα προϊόντα ενός μίνι μάρκετ, όπως σαμπουάν, τρόφιμα, αναψυκτικά, μπίρες, κρασιά, γαλακτοκομικά προϊόντα, τυποποιημένα προϊόντα, κάποια εξ αυτών πουλάνε φρούτα λαχανικά, σάντουιτς -σφολιάτες, καφέδες- ροφήματα, τσιγάρα και προϊόντα καπνού και Τύπο διαθέτουν φρέσκο ψωμί.
Πάντως το διευρυμένο ωράριο με το οποίο λειτουργούν τα συγκεκριμένα σημεία έχει δημιουργήσει νέα δεδομένα στην αγορά, σε μια περίοδο κατά την οποία ουκ ολίγες αλυσίδες σούπερ μάρκετ έχουν καταθέσει θέμα αλλαγών σε αυτό και δη στο ωράριο με το οποίο λειτουργούν τα convenience stores ή αλλιώς τα καταστήματα γειτονιάς.
