ΡΕΠΟΡΤΑΖ: ΚΩΣΤΑΣ ΠΑΠΑΝΤΩΝΙΟΥ
Μειωμένος σε επίπεδα προ κρίσης ήταν ο αριθμός των αναφορών που κατατέθηκαν στον Συνήγορο του Πολίτη το 2015, μετά τον αριθμό - ρεκόρ του 2014. Όπως προκύπτει από τη σχετική έκθεση, τα περισσότερα προβλήματα αφορούσαν την ασφάλιση και τη φορολογία. Οι αναφορές έφτασαν πέρυσι τις 11.502, ενώ την προηγούμενη χρονιά ήταν 16.339. Το 2012 ήταν η τελευταία "χαμηλή" τιμή που καταγράφηκε, με 11.702, ενώ παρόμοια στοιχεία είχαν καταγραφεί το 2001 και 2002, με 11.282 και 11.762 αναφορές αντίστοιχα.
Βάσιμο το 50% των καταγγελιών
Η σημαντική άνοδος που σημειώθηκε από το 2012 στο 2014 αποδίδεται από την ανεξάρτητη αρχή στην όξυνση της κρίσης, ενώ η μείωση των αναφορών σε σχέση με πέρυσι καταδεικνύει τη στροφή των πολιτών σε πάγια ζητήματα της καθημερινότητας. Η τελευταία τάση ενισχύεται από το γεγονός ότι σε ποσοστό 50,86% οι καταγγελίες των πολιτών αποδείχτηκαν βάσιμες. Από αυτές η πλειονότητα, δηλαδή το 85,12%, επιλύθηκαν με τη διαμεσολάβηση του Συνηγόρου του Πολίτη. Αξιοσημείωτη θεωρείται η αύξηση στο ποσοστό των υποθέσεων που επιλύθηκαν ύστερα από παρέμβαση της Αρχής που πέρυσι ήταν 80,64%.
Πρώτη φορά ηλεκτρονικά
Το μεγαλύτερο μέρος των αναφορών έγινε ηλεκτρονικά. Παρ' ότι το ηλεκτρονικό σύστημα ξεκίνησε να λειτουργεί πριν από δύο χρόνια, το 46,33% προτίμησε τη συγκεκριμένη διαδικασία, η οποία είναι απλή και η σχετική πλατφόρμα βρίσκεται σε προφανή θέση στην ιστοσελίδα του Συνηγόρου του Πολίτη. Η διαδικασία περιλαμβάνει πολύ απλά βήματα και ζητάει: ονοματεπώνυμο, διεύθυνση, τηλέφωνο επικοινωνίας, διεύθυνση e-mail και περιγραφή της υπόθεσης. Στο e-mail στέλνονται σταθερά ενημερώσεις για την πορεία της αναφοράς.
Να μη μετεξελιχθεί σε αμφισβήτηση βασικών παραμέτρων του κράτους δικαίου, προειδοποιεί για την οικονομική κρίση ο αναπληρωτής Συνήγορος του Πολίτη Βασίλης Καρύδης, που μαζί με τους τρεις βοηθούς του Συνηγόρου του Πολίτη, Χρήστο Ιωάννου, Γιώργο Μόσχο και Ιωάννη Σάγια, παρουσίασαν χθες στα γραφεία της Ανεξάρτητης Αρχής την έκθεση, ο καθένας για τον τομέα ευθύνης του.
Ανάγκη για στελέχωση
Την ανάγκη για στελέχωση του θεσμού επισήμανε ο Β. Καρύδης, καθώς αντί για έξι οι βοηθοί παραμένουν τρεις. «Η ισχυροποίηση των ανεξάρτητων εγγυητικών θεσμών αποτελεί κρίσιμη παράμετρο για τη μείωση της αβεβαιότητας και ανασφάλειας των πολιτών, προσφέροντας κανόνες και συντεταγμένες λύσεις σε περιπλοκές της καθημερινότητας», σημείωσε χαρακτηριστικά. "Είναι προφανές", τόνισε ακόμη, "ότι αυτή η εγγυητική λειτουργία τέθηκε σε δοκιμασία στις συνθήκες παρατεταμένης κοινωνικοπολιτικής και δημοσιονομικής κρίσης, όπου το συλλογικό αίτημα των πολιτών για κοινωνική δικαιοσύνη γίνεται όλο και πιο ηχηρό, αλλά και η κοινωνική κόπωση όλο και πιο αισθητή».
Πού εντοπίζονται τα προβλήματα των πολιτών
Το μεγαλύτερο ποσοστό προβλημάτων κακοδιοίκησης εξακολουθεί να εντοπίζεται στα ασφαλιστικά ταμεία και σε ΝΠΔΔ που εποπτεύει το υπουργείο Εργασίας, με 31,60%. Ακολουθούν οι δήμοι και οι περιφέρειες με 22,41%, ποσοστό αυξημένο σε σχέση με το 2014. Εδώ συμβαίνει το εξής "παράδοξο", όπως τόνισε ο Β. Καρύδης: Ενώ οι πολίτες αισθάνονται περισσότερο κοντά τους την Αυτοδιοίκηση, παράλληλα είναι ο λόγος που τους ωθεί ώστε να εκφράσουν πιο έντονα τα παράπονά τους. Άλλοι φορείς στους οποίους επικεντρώθηκαν οι αναφορές ήταν το υπουργείο Οικονομικών, στο οποίο αντιστοιχεί το 15,69% των προβλημάτων, ενώ το 10,29% αφορά το υπουργείο Εσωτερικών.
Με Σημίτη τα περισσότερα... παράπονα για το κράτος
Πίσω στο 2003, επί κυβέρνησης ΠΑΣΟΚ και πρωθυπουργίας Σημίτη, θα πρέπει να γυρίσουμε ώστε να βρούμε το μεγαλύτερο ποσοστό αναφορών που σχετίζονταν με θέματα σχέσεων κράτους - πολίτη. Το 2015 το ποσοστό που αφορά τον συγκεκριμένο τομέα αφορούσε το 31,61%, ενώ το 2003 αφορούσε το 38,36%. Πέρυσι το αντίστοιχο ποσοστό ήταν στο 28,65%, όμως υπήρχε πολύ μεγαλύτερο ποσοστό στα ζητήματα που σχετίζονταν με την κοινωνική προστασία 38% έναντι του 30,25% που καταγράφηκε τώρα.
Η φορολογία, οι μεταφορές και η λειτουργία της δημόσιας διοίκησης βρίσκονται στην κορυφή των αναφορών από τους πολίτες για το 2015. Το 33,67% των υποθέσεων ήταν για τη φορολογία, το 18,64% για τις μεταφορές και το 12,40% για τη λειτουργία της δημόσιας διοίκησης. Στα θέματα κοινωνικής προστασίας, το μεγαλύτερο ποσοστό αφορούσε την κοινωνική ασφάλιση με 80,67%, ενώ ακολουθούν η Κοινωνική Πρόνοια με 13,98% και η Υγεία με 5,35%.
Ασφαλιστικό: "Ανάγκη για μεγάλη μεταρρύθμιση"
Στη δυσλειτουργία του ασφαλιστικού στάθηκε ο Χρήστος Ιωάννου, που τόνισε ότι υπάρχουν πάμπολλα παραδείγματα τα οποία δείχνουν ότι οι συντάξεις δεν παρέχονται σε όλους το ίδιο. Στην έκθεση υπογραμμίζονται ως προβληματικοί παράγοντες "η προσκόλληση των ασφαλιστικών φορέων στο γράμμα του νόμου, η πλημμελής εφαρμογή του ισχύοντος κοινωνικοασφαλιστικού πλαισίου αλλά και η ανεπαρκής ενημέρωση των πολιτών για τα δικαιώματά τους". Το αποτέλεσμα είναι "η συχνή απώλεια ασφαλιστικών και κοινωνικών παροχών, που πλήττει ιδιαίτερα τις ευάλωτες κοινωνικές ομάδες".
Από την πλευρά του, ο Χρ. Ιωάννου τόνισε ότι πρέπει να γίνει πράξη μια μεγάλη μεταρρύθμιση στο ασφαλιστικό, καθώς, όπως τονίστηκε, ακόμη οι καθυστερήσεις στην έκδοση των συνταξιοδοτικών αποφάσεων και στην απόδοση των δικαιούμενων συντάξεων στους ασφαλισμένους «δεν μετριούνται ούτε σε ημέρες ούτε σε μήνες, αλλά σε χρόνια. Ούτε αφορούν εξαιρετικές περιπτώσεις ασφαλισμένων, αλλά εκατοντάδες χιλιάδες».
Καθημερινά παραδείγματα
Διαφόρων ειδών γραφειοκρατικά κολλήματα οδηγούν τους πολίτες σε οικονομική ασφυξία και απόγνωση. Ασφαλισμένος κρίθηκε πρόσκαιρα ανίκανος για εργασία λόγω σοβαρής ψυχικής ασθένειας. Το ασφαλιστικό Ταμείο ΤΑΠ-ΔΕΗ δεν ενημέρωσε τους οικείους του ότι θα μπορούσε να επιστρέψει στην εργασία και να υποβάλει αίτηση επανεξέτασης στην αρμόδια υγειονομική επιτροπή. Με παρέμβαση του Συνηγόρου, δρομολογήθηκε η έκδοση απόφασης για αναδρομική συνταξιοδότησή του.
Σε παρεμφερή περίπτωση, ασφαλισμένος του ΟΑΕΕ δεν ήταν σε θέση, λόγω σοβαρών προβλημάτων υγείας, να εκτιμήσει τις ενέργειες στις οποίες έπρεπε να προβεί, προκειμένου να αιτηθεί τη συνταξιοδότησή του λόγω αναπηρίας ή γήρατος, παρά το γεγονός ότι είχε συμπληρώσει από το 2009 τις απαιτούμενες προϋποθέσεις ασφαλιστικού χρόνου και ηλικίας. Με παρέμβαση του Συνηγόρου, ο ΟΑΕΕ κίνησε τη σχετική διαδικασία.
Σε Αττική και Κεντρική Μακεδονία οι περισσότερες αναφορές
Παραπάνω από τις μισές αναφορές έχουν γίνει από κατοίκους στην Αττική. Το 53,03% της μεγαλύτερης Περιφέρειας διαδέχεται η Κεντρική Μακεδονία με 14,34%, ενώ σε μονοψήφια επίπεδα κυμαίνονται οι αναφορές από τις υπόλοιπες Περιφέρειες, με τον μικρότερο αριθμό να έχει καταγραφεί στα Ιόνια Νησιά, με 1,66%, λίγο χαμηλότερος από το 1,70% της Δυτικής Μακεδονίας. Υψηλότερα ποσοστά καταγράφηκαν στην Πελοπόννησο, με 4,20%, και τη Δυτική Ελλάδα, που είχε 3,96%.
Πρόκληση και όχι πολυτέλεια τα περιβαλλοντικά ζητήματα
Η υλοποίηση περιβαλλοντικής πολιτικής σε συνθήκες κοινωνικής, πολιτικής και οικονομικής κρίσης και εξαιτίας αυτών αποτελεί σοβαρή πρόκληση, αναφέρεται στην έκθεση, "όμως δεν είναι πολυτέλεια", τόνισε ο Α. Σάγιας. "Το περιβάλλον δεν είναι μια ωραία θέα. Είναι η πλατεία, στην οποία δεν μπορεί να πάει γιατί έχει εγκαταλειφθεί, είναι οι παιδικές χαρές, που δεν μπορεί να χρησιμοποιήσει για τον ίδιο λόγο". Άλλο σημαντικό ζήτημα είναι η κωλυσιεργία που διαπιστώνεται στις κατεδαφίσεις αυθαίρετων κατασκευών, που οφείλεται στην έλλειψη πόρων, μέσων και συνεργασίας των εμπλεκόμενων υπηρεσιών.
Διακρίσεις σε ΑμεΑ και λόγω φύλου
Η υπόθεση σπουδαστή με ψυχική αναπηρία, πιστοποιημένη από ΚΕΠΑ, του οποίου το αίτημα μετεγγραφής απορρίφθηκε είναι μία από τις χαρακτηριστικές περιπτώσεις διακρίσεων, είτε σε πανεπιστήμια είτε σε εργασιακούς χώρους. Ο σπουδαστής απορρίφθηκε λόγω μη συμπερίληψης των ψυχικών παθήσεων στους λόγους υγείας που επιτρέπουν μετεγγραφή σύμφωνα με την οικεία νομοθεσία. Η αναφορά του ανήκει στο 38,84% του συνόλου που έχουν γίνει για διακριτική μεταχείριση. Ακολουθούν υποθέσεις Ρομά με 23,66%, ηλικιωμένων με 14,73% και πολιτών με διαφορετική φυλετική ή εθνοτική καταγωγή με 11,16%.
Έντονο προβληματισμό προκαλούν επίσης οι καταγγελίες σχετικές με την ισότητα φύλου, αν και οι σχετικές αναφορές κατέχουν μόλις το 2,81% του συνόλου. Υποψήφιες σε διαγωνισμό κατάταξης στο Λιμενικό Σώμα - Ελληνική Ακτοφυλακή (Λ.Σ. - Ε.Α.) κατήγγειλαν ότι στις αθλητικές δοκιμασίες της πρόσκλησης για την εισαγωγή στο Λ.Σ. ορίστηκαν κοινά ελάχιστα όρια και για τα δύο φύλα, πράγμα που συνιστά παραβίαση της αρχής της ισότητας των φύλων, επειδή οδηγεί στον αποκλεισμό μεγάλης μερίδας γυναικών υποψηφίων, που αδυνατούν να επιτύχουν τα όρια τα οποία αφορούν κυρίως τις φυσικές δυνατότητες των ανδρών.
Οδηγός Δικαιωμάτων και Παροχών για Ευάλωτες Ομάδες
Από τις "εξορμήσεις" του Συνηγόρου του Πολίτη, όπως ανέφερε ο Β. Καρύδης, διαπιστώθηκε ότι "οι πολίτες που αντιμετωπίζουν το μεγαλύτερο πρόβλημα είναι περισσότερο διστακτικοί να κάνουν αναφορά", ενώ πολλοί δεν γνωρίζουν τις παροχές που δικαιούνται. Όπως και δεν ξέρουν τα βήματα που απαιτούνται για να έχουν πρόσβαση σε αυτές ή τους τρόπους να τις διεκδικήσουν. Τον Δεκέμβριο του 2015 ο Συνήγορος εξέδωσε τον «Οδηγό Δικαιωμάτων και Παροχών για Ευάλωτες Ομάδες», με σκοπό την κάλυψη του ελλείμματος πληροφόρησης των μελών ευάλωτων ομάδων σχετικά με τα δικαιώματά τους και τις προβλεπόμενες παροχές. Ξεκίνησε επίσης συνεργασία με την ΓΣΕΕ, η οποία θα μοιράζει τους οδηγούς στα μέλη της.
Προσφυγικό: "Δεν θέλουμε να δούμε ανήλικα να κρατούνται"
Έμμεση υπόδειξη συνεργασίας στις κυβερνήσεις αποτελεί η πρωτοβουλία της ελληνικής ανεξάρτητης αρχής να αναπτύξει επαφές με ομόλογους θεσμούς από άλλες χώρες διέλευσης. Ο σκοπός είναι να οργανωθεί συνεργασία για την προστασία και την προώθηση των δικαιωμάτων των προσφύγων. Στο πλαίσιο της ίδια προσπάθειας ο Συνήγορος του Πολίτη πραγματοποίησε ερευνητικές επισκέψεις σε προσωρινές εγκαταστάσεις προσφύγων.
Για το ζήτημα των ασυνόδευτων προσφυγόπουλων, ο Γιώργος Μόσχος, βοηθός Συνήγορος, αρμόδιος για τα δικαιώματα του παιδιού, ανέφερε ότι επισήμως ο αριθμός τους είναι 2.300, αλλά εκτιμάται ότι ανεπίσημα είναι πολύ μεγαλύτερος, ενώ τόνισε ότι «δεν θέλουμε να δούμε ανήλικα να κρατούνται ή να επαναπροωθούνται και να παραβιάζονται τα δικαιώματά τους".
Προτάσεις για την αντιμετώπιση της προσφυγικής κρίσης
Ο Συνήγορος προτείνει να επιταχυνθούν οι διαδικασίες ώστε να μειωθεί περαιτέρω το διάστημα που μεσολαβεί από τον εντοπισμό ασυνόδευτου ανηλίκου έως την πραγματοποίηση της συνοδευόμενης μεταφοράς στον χώρο φιλοξενίας, να διασφαλίζεται η άμεση τοποθέτηση ασυνόδευτων ανηλίκων με την ίδρυση και λειτουργία επιτόπιου ξενώνα όπου είναι δυνατόν, καθώς και να είναι ανοιχτοί στην τοπική κοινότητα οι χώροι όπου φιλοξενούνται οι ασυνόδευτοι ανήλικοι, μέσω και της δημιουργίας δικτύου ΜΚΟ και άλλων εθελοντικών φορέων που δραστηριοποιούνται τοπικά, ώστε να βελτιωθούν οι συνθήκες παραμονής των παιδιών, να μειωθούν οι τυχόν εντάσεις και να βελτιωθεί η ψυχολογική κατάσταση των ανηλίκων.
Για την αντιμετώπιση της προσφυγικής κρίσης, ο Συνήγορος προτείνει, μεταξύ άλλων, να δημιουργηθεί έκτακτο τοπικό σχέδιο διαχείρισης των ζητημάτων μεταναστών και προσφύγων για κάθε νησί χωριστά, να ενισχυθεί η στελέχωση των αστυνομικών και λιμενικών αρχών στα νησιά αιχμής, να υπάρξει συνολικό σχέδιο διαχείρισης από κάθε υπουργείο για την αποσυμφόρηση των υπηρεσιών, να υπάρξει ομαλή και σταθερή κάλυψη των δαπανών διαβίωσης των εισερχομένων στα νησιά αλλοδαπών, κυρίως από τον κρατικό προϋπολογισμό, και να αξιοποιηθούν τα εργαλεία της ευρωπαϊκής ατζέντας για τη μετανάστευση, όπως μεταφορά δικαιούχων διεθνούς προστασίας σε άλλες χώρες, έκτακτη χρηματική ενίσχυση των αναγκών υποδοχής στις περιοχές που δέχονται τις μεγαλύτερες ροές.
