Το θερμό αγωνιστικό κλίμα ανάμεσα στο φοιτητικό σώμα δεν ατονεί με το τέλος των κινητοποιήσεων για το Κυπριακό, αντίθετα εντείνεται με επίκεντρο και πάλι τα σπουδαστικά αιτήματα καθώς και τον νόμο που περιόριζε τους διορισμούς των αποφοίτων στο Δημόσιο. Η ένταση εμφανίζεται εντονότερη στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, όπου οι φοιτητές εκτός των οικονομικών και ακαδημαϊκών προβλημάτων έχουν να αντιμετωπίσουν και την αυταρχική διοίκηση του νέου Πρύτανη Περικλή Βιζουκίδη. Η συμπεριφορά του οδηγεί στα τέλη Νοεμβρίου σε μια μεγάλη απεργιακή κινητοποίηση. Όλα ξεκίνησαν (σύμφωνα με την εφ. 'Μακεδονία' φ. 26 – 11 1931) με μια μεγάλη συγκέντρωση «εις την αίθουσαν του συλλόγου των Μοναστηριωτών…» στην οποία συμμετέχουν «περισσότεροι των 500 φοιτηταί και φοιτήτριαι…» ενώ «εξελέγη δεκαπενταμελής επιτροπή αγώνος». Βασικός ομιλητής, ο φοιτητής της Νομικής και μέλος του ΚΚΕ Νίκος Παπαπερικλής, ο οποίος «ανέπτυξε δια μακρόν τα διάφορα φοιτητικά αιτήματα, εξήρε την σημασίαν ενός εκάστου... ανέφερεν την μεταβολήν της τακτικής της διοικήσεως του Πανεπιστημίου κατά το τρέχον ακαδημαϊκόν έτος… και διεμαρτυρήθη δια την κατάργησιν των ελευθεριών και των κεκτημένων δικαιωμάτων των φοιτητών υπό των Πανεπιστημιακών αρχών».
Στο ψήφισμα της συγκέντρωσης υπήρχαν εννιά αιτήματα. Άμεσα θέματα που είχαν προκύψει: στη Φυσικομαθηματική Σχολή ο υφηγητής της έδρας, Εμπειρίκος, είχε προτείνει μια λύση, με την οποία ωστόσο διαφώνησε ο καθηγητής της έδρας, Περάκης, κόβοντας όλους τους φοιτητές. Έτσι, προέκυψε το αίτημα για επανεξέταση των «αδίκως απορριφθέντων πρωτοετών φυσικομαθηματικών και δασολόγων», καθώς και η αλλαγή του υφηγητή, ο συμψηφισμός των βαθμών, αλλά και η συμπλήρωση εδρών και ο εμπλουτισμός εργαστηρίων. Επίσης αναφέρονταν σειρά σπουδαστικών θεμάτων των άλλων Σχολών, όπως δωρεάν παροχή των βιβλίων στους απόρους και λιθογραφημένων σημειώσεων, κατάργηση του θεσμού των ελαχίστων – μόλις 13 – υποτροφιών για δωρεάν συσσίτιο που αποφάσισε η πρυτανεία (την προηγούμενη χρονιά ο αριθμός ανερχόταν σε 120), μειωμένο εισιτήριο στο τραμ και τον σιδηρόδρομο. Ανάμεσά τους και ευρύτερα αιτήματα όπως: Ατέλεια εγγραφής και χορήγησης συσσιτίου σε όλους τους πτωχούς φοιτητές και μείωση της τιμής του φαγητού για τους υπόλοιπους. Διαχείριση του συσσιτίου από τους φοιτητές καθώς και συμμετοχή τους στη διοίκηση της Λέσχης, η οποία είχε ιδρυθεί στην αρχή του 1930 και στεγάζονταν σε κτήριο της οδού Εθνικής Αμύνης. Πλήρωση της έδρας Θεωρητικής Κοινωνικής Οικονομικής και δημοσίευση Οργανισμού λειτουργίας της Νομικής. Τέλος ενδεικτικό του όλου αυταρχικού κλίματος ήταν τα δύο τελευταία αιτήματα της συγκέντρωσης για πλήρη ελευθερία του συνέρχεσθαι και συνεταιρίζεσθαι και την παραχώρηση αιθουσών του Πανεπιστημίου για τις φοιτητικές συνελεύσεις, πρακτική που επίσης είχε καταργήσει ο νέος Πρύτανης. Τέλος, «Κατάπαυσιν κάθε τρομοκρατικού μέτρου εκ μέρους της Πρυτανείας (και) άρσιν όλων των περιοριστικών μέτρων»!
Το συνδικαλιστικό-πολιτικό σκηνικό στο φοιτητικό κίνημα της πόλης
Βέβαια, όπως σε κάθε πανεπιστημιακό ίδρυμα, έτσι και εδώ, παρατηρούμε την ύπαρξη διαφόρων παρατάξεων στον φοιτητικό κίνημα με πολυπληθέστερη και πιο δραστήρια την «Αριστερή Παράταξη», η οποία συγκέντρωνε, όχι μόνο αριστερούς, αλλά γενικότερα προοδευτικούς φοιτητές και συνεργάζονταν στενά με το παράρτημα που είχε ιδρύσει εκείνη την χρονιά η «Φοιτητική Συντροφιά». Απέναντί σε αυτή την συσπείρωση – όπως έχουμε δει σε προηγούμενα τεύχη – στέκει η φασιστικών αντιλήψεων «Εθνική Παμφοιτητική Ένωσις» (ΕΠΕ). Το κλίμα των αντιπαραθέσεων και κυρίως της αυξανόμενης αντικομουνιστικής στάσης Κυβέρνησης και Πρυτανικών αρχών δίνει εκείνες της μέρες με αρθρογραφία της, η προσκείμενη στο κόμμα των Φιλελευθέρων εφημερίδα της συμπρωτεύουσας «Μακεδονία». Αντιγράφουμε: «Εις το Πανεπιστήμιον σημειούνται από τινος σκηναί… αφορμήν δίδει η περίφημος φοιτητική συντροφιά, η οποία είναι καθαρός κομμουνιστικός οργανισμός, με στόχον της πάντοτε τα μέλη της Ε.Π. Ενώσεως… Υπάρχουν εις το Πανεπιστήμιον αριστερίζοντες καθηγηταί προστάται και καθοδηγειταί της κομμουνιστικής φοιτητικής συντροφιάς… Ούτε κομμουνισταί, ούτε αριστερίζοντες καθηγηταί μας χρειάζονται. Θέλομεν το εθνικόν φρόνημα των φοιτητών εξυψωμένον. Από αυτούς θα σχηματισθή αύριον η ηγέτις τάξις της κοινωνίας μας. Διεφθαρμένους λοιπόν και αναρχικούς δεν θέλομεν τους επιστήμονας της αύριον. Αν υπάρχουν καθηγηταί κατατείνοντας εις τούτο να διωχθούν αμέσως από το κατ' εξοχήν Εθνικόν Πανεπιστήμιον της Θεσσαλονίκης…»!
Δεν της φτάνουν όμως της καλής εφημερίδας, οι παύσεις καθηγητών, απαιτεί και το σταμάτημα των συσσιτίων για τους… κομμουνιστές φοιτητές και το κλείσιμο της Φοιτητικής Λέσχης, η οποία «μετεβλήθη από τινος εις ενδιαίτημα της Φοιτητικής Συντροφιάς και της ‘Αριστερής Παράταξις'. Εκεί όλοι οι τεμπέληδες, κομμουνισταί φοιτηταί το στρώνουν στο φαγοπότι. Ευωχούνται δαπάναις του Πανεπιστημίου. Και αφού έλθουν εις το κέφι τραγουδούν την… Τρίτην Διεθνή. Φυσικόν είναι οι εθνικόφρονες φοιτηταί να μην πατούν εκεί. Φυσικότερον όμως είναι να κλείση η λέσχη και το ταχύτερον μάλιστα. Ο Μακεδονικός λαός δεν έχει καμμίαν διάθεσιν να πληρώνη και να συντηρή κομμουνιστικόν πρυτανείον»!
Το γεγονός προκαλεί απάντηση του Διευθυντή της Λέσχης: «Όλοι οι τρώγοντες… πληρώνουν… ουδείς φοιτητής δύναται να αποκλησθή ένεκα των εσωτερικών αυτού πεποιθήσεων …». Μέχρι εδώ ορθά και σωστά η συνέχεια όμως της απάντησης δείχνει να μην διαφέρει επί της ουσίας από το πνεύμα του δημοσιεύματος. «Εις ουδένα όμως επιτρέπεται εντός της Λέσχης η προσπάθεια της μεταδόσεως των πολιτικόκοινωνικών φρονημάτων του εις άλλους… οι δε παραβάται αποβάλλονται του ιδρύματος. Τούτο συνετέλεσεν ώστε οι αριστερίζοντες φοιτηταί να κατηγορούν το ίδρυμα επί φασισμώ. Κατά τας ελευθέρας ώρας των φοιτητών αι αίθουσαι της Λέσχης είναι υπερπλήρεις από φοιτητάς, των οποίων η μεγίστη πλειοψηφία είναι ευτυχώς, υγιών Εθνικών φρονημάτων»!
Η στάση του Πρύτανη ωθεί στην απεργία
Μέσα σ' αυτό το κλίμα, την επομένη η επιτροπή αγώνα που είχαν εκλέξει οι φοιτητές επιχείρησε να συναντήσει τον Πρύτανη και να του επιδώσει το σχετικό το ψήφισμα. Εκείνος όμως αρνήθηκε να το παραλάβει, «διότι δια την σύγκλησιν της συγκεντρώσεως δεν εζητήθη άδεια εκ μέρους της Πρυτανείας…» και τους παρέπεμψε στην γενική γραμματεία του ιδρύματος για να το δώσει στη Σύγκλητο. Παράλληλα, η Επιτροπή κατέθεσε το ψήφισμα στον Γενικό Διοικητή Βορείου Ελλάδας Στυλ. Γονατά και τηλεγραφικά στο Υπουργείο Παιδείας.
Η αρνητική στάση του Πρύτανη οδήγησε την Επιτροπή να καλέσει νέα συνέλευση για τις 29 του Νοεμβρίου στον κινηματογράφο «Απόλλων» ο οποίος βρίσκονταν στη γωνία Βασιλέως Γεωργίου και Αγ. Τριάδος. Την ίδια ώρα, η ΕΠΕ κάλεσε δική της συγκέντρωση στα γραφεία της. Η τελευταία, όπως φαίνεται από το ρεπορτάζ της «Μακεδονίας» της 30ης, δεν πραγματοποιήθηκε και όλοι συγκεντρώθηκαν στον κινηματογράφο. Η συγκέντρωση ξεκίνησε με τον πρόεδρο της Επιτροπής Αγώνα Παπαπερικλή που ανέφερε ότι «ο κ. Πρύτανης δεν εδέχθη το ψήφισμα, με την πρόφασιν ότι αντιβαίνει τον πανεπιστημιακόν νόμον και νίπτει τας χείρας του, αλλά και μας εδήλωσε να πειθαρχώμεν τυφλώς, να μην θορυβώμεν και να μην προβώμεν εις καμμίαν ενέργειαν». Σύμφωνα πάντα με την «Μακεδονία», «Πιο γλαφυρός, ο φιλόλογος κ. Κυπαρίσης λέγει "ένα γελοίον ‘απαγορεύεται' κυριαρχεί μέσα εις το Πανεπιστήμιον. Η διέλευσις από την κεντρικήν πύλην, η παραμονή εις τον κήπον και έμπροσθεν της Λέσχης, …και τελικώς δια του αποκλεισμού εις την ατέλειαν εγγραφής μεγίστου αριθμού και αυτή η φοίτησις εις το Πανεπιστήμιον"».
Τα αιτήματα παραμένουν λίγο πολύ τα ίδια, αλλά το κλίμα έχει ενταθεί. Η πρόταση να δώσουν διορία μιας βδομάδας στην Σύγκλητο για την αποδοχή των αιτημάτων τους διαφορετικά να προχωρήσουν σε απεργία απορρίπτεται «θορυβωδώς υπό της συνελεύσεως» και η πλειοψηφία τάσσεται υπέρ της άμεσης έναρξης της κινητοποίησης. Η «Μακεδονία» θεωρεί ότι αυτό έγινε κατορθωτό από το «ποιόν των πρωτοστατησάντων… οίτινες και κατόρθωσαν αριστουργηματικώς τωόντι να επιτύχουν του ποθούμενου, εκμεταλλευθέντες την ψυχολογικήν των φοιτητών κατάστασιν… ούτως επήλθεν η διάσπασις των φοιτητών της υγιούς μερίδος αυτών μη αποδεχθείσης να υιοθετήση τους υπόπτους σκοπούς των κομμουνιστών. Οι τελευταίοι εσχημάτισαν χωριστήν επιτροπήν…». Το πόσο υγιής είναι η διασπαστική αυτή επιτροπή μας το καταθέτει ο Τομανάς στο Χρονικό του, όπου αναφέρει ότι το μέλος αυτής της Επιτροπής Στέλ. Ωρολογάς ήταν σημαιοφόρος στις «παρελάσεις της ΕΕΕ … κρατούσε το κίτρινο βυζαντινό λάβαρο με τον δικέφαλο αετό» το σύμβολό των «3Ε». Πάντως, ο κατάλογος των αιτημάτων προς την Σύγκλητο που καταρτίζει η Επιτροπή της ΕΠΕ είναι πάνω -κάτω ίδιος, λειαίνοντας τον τόνο και τις απαιτήσεις π.χ. αντί 10 δρχ. η τιμή του συσσιτίου να πάει στις 15, μείωση του εισητηρίου μόνο στο τράμ και όχι και στον σιδηρόδρομο και προφανώς λείπουν τελείως τα περί παύσης της τρομοκρατίας και άρσης των απαγορεύσεων καθώς και τα αιτήματα για ίδρυση έδρας Θεωρητικής Κοινωνικής Οικονομίας και Οργανισμού της Νομικής. Το κείμενο κατέληγε με την ελπίδα «ότι δια της παραδοχής των αιτημάτων μας δεν θέλομεν εξωθηθή εις μη νόμιμα μέσα προς επίτευξιν των λογικών αξιώσεων μας» και με την παράκληση «όπως μέχρι του απογεύματος της Δευτέρας το αργότερον τύχωμεν απαντήσεως εκ μέρους υμών.
Η πορεία του απεργιακού αγώνα
Εν τω μεταξύ, η Επιτροπή Αγώνα με το τέλος της συνέλευσης στον «Απόλλωνα» στις 2 το μεσημέρι πήγε στο Ξενοδοχείο «Μεντιτεράνειαν», όπου διέμενε ο Πρύτανης (και πολλοί καθηγητές), για να του κοινοποιήσει τις αποφάσεις. Έξαλλος εκείνος, σύμφωνα με τον Τομανά, τους αντιμετώπισε σχεδόν υβριστικά: «Τολμάτε ν' ανησυχείτε τον πρύτανιν οικουρούντα. Είστε ανάγωγοι και αυθάδεις».
Έμμετρο δείγμα διακωμώδησης της στάσης αυτής του Βιζουκίδη, καθώς και των παράλογων απαγορεύσεων που είχε επιβάλλει, μας δίνει στο Χρονικό της Θεσσαλονίκης ο Τομανάς και μας θύμισε ο Γκλαρνέτατζης. Αντιγράφουμε:
«Όταν βγήκαμε στους δρόμους, όλοι εμείς, οι απεργοί
για να πάρουμε ατέλεια και καλό φτηνό φαϊ,
μας είπε ο πρύτανης ‘είστε αυθάδεις,
είστε ανάγωγοι και μασκαράδες'
μας είπε ακόμα πως δεν τον νοιάζει
κι αν χάσουμε κι ετούτη τη χρονιά.
‘Μην περνάτε από την πόρτα, που περνώ μόνον εγώ
και μη πάτε στα παγκάκια με κανένα θηλυκό
σας είπα άλλωστε και τις προάλλες
πως απεργίες δεν θέλω άλλες,
κι όποιος τολμήσει ν' απεργήσει,
θε ν' αντικρίσει εμέ τον Νόμο'»!
Τελείως, βέβαια, διαφορετική ήταν η στάση του την επομένη που δέχτηκε - επίσης στο ξενοδοχείο του - την Επιτροπή που συγκρότησε η ΕΠΕ, χωρίς όμως και να δεσμευτεί προς κάποια μορφή ικανοποίησης των προβαλλόμενων αιτημάτων.
Για την πορεία της απεργίας θα συνεχίσουμε στο επόμενο τεύχος. Η έκταση που δίνουμε στα γεγονότα αυτά είναι σε συνάρτηση με την πλήρη αγνόηση των φοιτητικών αιτημάτων από τότε μέχρι και τις σημερινές ιστορικές καταγραφές της Ιστορίας του Φοιτητικού Κινήματος. Οι εφαρμοζόμενες πολιτικές συνεχίζουν να στηρίζουν μια «Αθηνοκεντρική» αντίληψη.
