Την τελευταία εβδομάδα του Μαρτίου, στη Λεμεσό της Κύπρου, στη διάρκεια εκδήλωσης, ακροδεξιοί του ΕΛΑΜ εισέβαλαν στο δημοτικό πολιτιστικό κέντρο «Πάνος Σολωμονίδης», έσπασαν την είσοδο, φώναξαν συνθήματα και βρισιές, ενώ έριξαν κροτίδες και αναμμένους πυρσούς. Στόχος τους ήταν ένας από τους ομιλητές, ο Μεχμέτ Αλί Ταλάτ, ο δεύτερος πρόεδρος της τουρκικής κοινότητας από το 2005 μέχρι το 2010, που μαζί με τον Δ. Χριστόφια έκαναν σημαντικά βήματα για την επίλυση του Κυπριακού. Ο Μ. Ταλάτ κατηγορήθηκε από τους ακροδεξιούς ότι συμμετείχε σε εγκλήματα πολέμου. Ο ίδιος, μιλώντας σε ραδιοφωνική εκπομπή, απάντησε: «Πώς θα μπορούσε ένας πιστός μαρξιστής, όπως εγώ, να δολοφονήσει κάποιον που θεωρεί αδελφό και φίλο ή και ανθρώπους με τους οποίους θέλει να συμβιώσει;».
Ο Μ. Ταλάτ μίλησε στην "Αυγή" για την επανέναρξη των συνομιλιών, τόνισε ότι είναι σημαντικό οι διαπραγματεύσεις να ξεκινήσουν από εκεί που τις άφησε με τον Πρόεδρο Χριστόφια και εξήγησε γιατί η απομόνωση των Τουρκοκυπρίων αυξάνει την εξάρτησή τους από την Άγκυρα.
Συνέντευξη στην Αναστασία ΓΙΑΜΑΛΗ
* Οι Ελληνοκύπριοι απέρριψαν πριν από δέκα χρόνια το σχέδιο Ανάν. Οι συνομιλίες ξεκίνησαν πάλι. Θεωρείτε πως αυτός ο νέος κύκλος συνομιλιών θα μπορούσε να καταλήξει σε ένα σχέδιο το οποίο θα μπορούσε να γίνει αποδεκτό από την ελληνοκυπριακή πλευρά;
Υπάρχουν διαφορές ανάμεσα στο τώρα και στην περίοδο που συζητούνταν το σχέδιο Ανάν. Τότε, οι διαδικασίες ένταξης της Κύπρου στην Ε.Ε., οι ενταξιακές διαδικασίες της Τουρκίας, αλλά και οι διαπραγματεύσεις για επίλυση, συνδέονταν. Σήμερα, ωστόσο, υπάρχουν δύο σημαντικοί νέοι παράγοντες: η οικονομική κρίση στην οποία βρίσκεται η ελληνοκυπριακή οικονομία και η ανακάλυψη φυσικού αερίου. Το γεγονός πως η ελληνοκυπριακή οικονομία θα ανακάμψει με την επίλυση του Κυπριακού δίνει κίνητρα στην ελληνοκυπριακή πλευρά. Πέραν τούτου, ο πιο βολικός και επικερδής τρόπος να γίνει χρήση των κοιτασμάτων του φυσικού αερίου είναι να μεταφέρεται στις ευρωπαϊκές χώρες μέσω Τουρκίας. Αυτό επίσης απαιτεί λύση. Όλοι αυτοί είναι σημαντικοί νέοι παράγοντες για την ελληνοκυπριακή πλευρά.
Όσο για τους Τουρκοκύπριους, το γεγονός πως είναι αποκλεισμένοι από τον κόσμο, το ότι αντιμετωπίζουν οικονομικά προβλήματα, αλλά και το ότι στερούνται δικαιωμάτων στην Κυπριακή Δημοκρατία, επίσης συνιστά κίνητρο για εξεύρεση λύσης.
* Ο τέως Πρόεδρος Χριστόφιας και εσείς είχατε καταλήξει σε μια σειρά θέσεων. Σήμερα, το ΑΚΕΛ υποστηρίζει ότι η όποια διαπραγμάτευση θα πρέπει να ξεκινήσει από εκεί που την αφήσατε με τον Δ. Χριστόφια. Ποια είναι εκείνα τα χαρακτηριστικά που θα μπορούσαν να βοηθήσουν τις τρέχουσες συνομιλίες;
Ο Χριστόφιας κι εγώ είχαμε επιτύχει συγκλίσεις σε πολλά σημαντικά ζητήματα για το Κυπριακό, ιδίως σε ζητήματα διακυβέρνησης και καταμερισμού της εξουσίας. Πολλά περίπλοκα ζητήματα, πέραν αυτού των περιουσιών, είχαν σχεδόν κλείσει. Το ζήτημα των περιουσιών είναι ασφαλώς πολύ δύσκολο. Ωστόσο, με σοβαρότητα και αποφασιστικότητα, θα ήταν δυνατή η επίτευξη σύγκλισης και στο ζήτημα των περιουσιών, και ως εκ τούτου θα οριστικοποιούνταν και οι δυσκολότερες πτυχές του Κυπριακού προβλήματος αν οι ηγέτες συνέχιζαν από εκεί όπου είχαμε μείνει. Αν θέλουμε ειλικρινά να επιλυθεί το Κυπριακό, συμβουλή μου είναι να γίνουν αποδεκτές όλες οι συμφωνίες και συγκλίσεις που είχαμε επιτύχει με τον κ. Χριστόφια, και να συνεχιστούν οι συνομιλίες από εκεί.
* Mία από τις βασικές ανησυχίες της ελληνοκυπριακής κοινότητας είναι πως η τουρκοκυπριακή ελέγχεται -εκούσια ή όχι- από την Άγκυρα. Ποια η δική σας απάντηση σε αυτή την ανησυχία;
Αυτό είναι τόσο αλήθεια όσο και ψέμα. Είναι αλήθεια διότι οι Τουρκοκύπριοι είναι απομονωμένοι από τον κόσμο και λαμβάνουν βοήθεια μόνον από την Άγκυρα. Αν δεν ήταν η Άγκυρα, οι Τουρκοκύπριοι δεν θα μπορούσαν καν να ανασάνουν. Όλες οι συνδέσεις και οι επαφές που έχουν οι Τουρκοκύπριοι με τον υπόλοιπο κόσμο γίνονται μέσω Άγκυρας. Οι ταχυδρομικές υπηρεσίες χρησιμοποιούν τον κωδικό "Mersin 10 Turkey", οι τηλεπικοινωνίες τον κωδικό "0090". Η Τουρκία στηρίζει επίσης την τουρκοκυπριακή οικονομία. Η τουρκοκυπριακή διοίκηση λαμβάνει οικονομική βοήθεια μόνο από την Τουρκία. Οι συνδέσεις των τουρκοκυπριακών τραπεζών με τον υπόλοιπο κόσμο γίνονται μέσω Τουρκίας. Οι Τουρκοκύπριοι επιχειρηματίες δεν μπορούν να δανειστούν από τις διεθνείς αγορές παρά μόνον από την Τουρκία. Η Τουρκία βοηθά τους Τουρκοκύπριους και σε άλλα πεδία. Οπότε πολύ φυσικά οι Τουρκοκύπριοι αισθάνονται κοντά στην Τουρκία και επηρεάζονται με έναν τρόπο σημαντικά από αυτήν. Αυτό είναι αλήθεια. Ωστόσο, οι Τουρκοκύπριοι γνωρίζουν επίσης πολύ καλά ποια είναι τα συμφέροντά τους. Οι Τουρκοκύπριοι έχουν επίγνωση πως θα ολοκληρωθούν και θα ενταχθούν στο παγκόσμιο σκηνικό και θα υπάγονται στο διεθνές δίκαιο μόνο μέσω μιας λύσης. Οπότε, παρ' ότι οι Τουρκοκύπριοι επηρεάζονται από την Τουρκία, πρέπει οι ίδιοι να καθορίσουν την μοίρα τους, και όταν ασκούν αυτό τους το δικαίωμα η Τουρκία το σέβεται.
* H Τουρκία είναι μάλλον ασταθής από πέρυσι το καλοκαίρι. Η αναταραχή ωστόσο δεν είχε εκλογικό αντίκτυπο στον Ερντογάν, με το κόμμα του να παίρνει πολύ υψηλά ποσοστά στις αυτοδιοικητικές. Αυτός ο αέρας της αναταραχής έχει φτάσει ώς την τουρκοκυπριακή κοινότητα;
Οι εκλογές στην Τουρκία έμοιαζαν περισσότερο με εθνικές παρά με αυτοδιοικητικές. Αυτό είναι γεγονός. Ωστόσο, εφόσον οι εκλογές δεν έφεραν κάποια μεγάλη αλλαγή, δεν θα υπάρχει διαφορά και άμεσες συνέπειες για τις συνομιλίες στην Κύπρο. Το ίδιο ίσχυε και για τις πρόσφατες εκλογές. Επίσης, οι εκλογές σταθεροποίησαν την κυβέρνηση. Όπως γνωρίζετε, η πολιτική της Τουρκίας αναφορικά με το Κυπριακό εξελίχθηκε σημαντικά μετά το 2004 με την υπάρχουσα κυβέρνηση και έγινε περισσότερο υποστηρικτική για μια επίλυση. Φαίνεται πως αυτή η πολιτική θα συνεχιστεί. Και όλο αυτό θα συμβαίνει παράλληλα με τη θέληση των Τουρκοκυπρίων να βρεθεί λύση.
* Στις 26 Μαΐου δεχθήκατε επίθεση από ομάδα ακροδεξιών του ΕΛΑΜ ενώ μιλούσατε σε εκδήλωση στην ελληνοκυπριακή πλευρά για την επίτευξη λύσης στο Κυπριακό. Ποιο είναι το μήνυμα που θα θέλατε να στείλετε στους Τουρκοκυπρίους;
Πρέπει να οικοδομήσουμε κουλτούρα ειρήνης. Η επιτυχία της ειρηνευτικής διαδικασίας εξαρτάται από την κουλτούρα ειρήνης, από το κατά πόσο οι δύο κοινότητες -σε κάθε επίπεδο- μπορούν να μπουν σε διάλογο, να ανταλλάξουν σκέψεις και να κατανοήσουν τις εκατέρωθεν θέσεις σωστά. Οπότε, πρώτη ανάγκη είναι ο διάλογος. Δεύτερον, χρειαζόμαστε μέτρα οικοδόμησης εμπιστοσύνης που θα φέρουν τις δύο κοινότητες κοντά. Υπάρχουν πολλές εναλλακτικές. Για παράδειγμα, η ελληνική γλώσσα θα έπρεπε να μπει στην ύλη των τουρκοκυπριακών σχολείων και η τουρκική να ενταχθεί στη διδακτέα ύλη των ελληνοκυπριακών σχολείων. Οι δύο κοινότητες θα είναι σε θέση να κατανοήσουν καλύτερα ο ένας τον άλλο αν μιλούν τη γλώσσα ο ένας του άλλου. Όταν οι άνθρωποι μπορούν να μιλούν την ίδια γλώσσα, δεν μπορούν να νιώθουν εχθρικά ο ένας απέναντι στον άλλον. Ακόμη, η διδακτέα ύλη των δυο εκπαιδευτικών συστημάτων θα πρέπει να εναρμονιστεί.
Υπάρχουν πολλά άλλα πράγματα που θα μπορούσαν να γίνουν. Το κοινό σύστημα κινητών επικοινωνιών στις δύο πλευρές του νησιού, ένα κοινό πανεπιστήμιο ή λύκειο στην πράσινη γραμμή, κοινά τηλεοπτικά προγράμματα με υπότιτλους. Όλα αυτά θα μπορούσαν να συντελέσουν στη δημιουργία μιας κουλτούρας ειρήνης και θα συνέβαλλαν σημαντικά στον διάλογο.
Η επίθεση του ΕΛΑΜ πρέπει να λειτουργήσει ως προειδοποίηση. Ο λόγος μίσους, η συμπεριφορά που αποκλείει ή που δημιουργεί προκαταλήψεις, η διασπορά του μίσους, οι προσβολές προς την άλλη κοινότητα πρέπει να ποινικοποιηθούν. Πρέπει αυτές οι δράσεις να θεωρούνται αδίκημα. Πρέπει αυτό να θεωρείται ομοσπονδιακός νόμος, ο οποίος θα αποθαρρύνει ενέργειες ακραίων ομάδων, θα τις απομονώνει. Αυτό είναι πολύ σημαντικό. Όποια συμπεριφορά ή ενέργεια θα μπορούσε να θέσει σε κίνδυνο την ειρήνη στην Κύπρο πρέπει να τιμωρείται. Αλλιώς, η ενωμένη Κύπρος που θέλουμε να δημιουργήσουμε δεν θα μακροημερεύσει. Πιστεύω πως η πλειοψηφία των Τουρκοκυπρίων και των Ελληνοκυπρίων δεν νιώθει εχθρότητα για την άλλη πλευρά. Αντιθέτως, θέλουν να συνεργαστούν και να ζήσουν μαζί. Πραγματικά το πιστεύω. Θα ήθελα επίσης με αυτή την ευκαιρία να ευχαριστήσω με όλη μου την καρδιά όλους τους Ελληνοκύπριους αξιωματούχους και τους φίλους που επικοινώνησαν μαζί μου για να μου εκφράσουν τη φιλία και τη συμπάθειά τους.
