Του IOAN GRILLO για τους New York Times
Μεξικό. Το 2011, όταν ο ρεπουμπλικανός Χέρμαν Κάιν, που διεκδικούσε την προεδρία, πρότεινε να χτιστεί ένας ηλεκτροφόρος φράχτης στα σύνορα του Μεξικού, αυτό, όπως ήταν αναμενόμενο, προκάλεσε κύματα σοκ νότια του Ρίο Γκράντε. Ιερείς, ο Τύπος και ένας πρώην πρόεδρος εξέφρασαν την οργή τους. Ο κ. Κάιν γρήγορα πήρε πίσω την πρότασή του υποστηρίζοντας ότι απλώς αστειευόταν «Αυτό δεν είναι σοβαρό σχέδιο» δήλωσε. «Η Αμερική χρειάζεται να αποκτήσει αίσθηση του χιούμορ. Αυτό ήταν ένα αστείο, εντάξει;».
Η οπισθοχώρηση του κ. Κάιν αποτύπωσε τα πισωγυρίσματα που καθόρισαν τη μεξικανο-αμερικανική σχέση για δεκαετίες. Έγινε αντιληπτό ότι, από στιγμή σε στιγμή, κάποιος πολιτικός θα μπορούσε να κάνει γκάφα στο Μεξικό. Αλλά υπήρχε ένα όριο: Εάν η αδεξιότητα ήταν πολύ μεγάλη, οι σωστές φωνές εδώ θα μπορούσαν να τη χαρακτηρίσουν ως φάουλ και ο πολιτικός θα υποχωρούσε.
Μέχρι που ήρθε Ντόλαντ Τραμπ. Ξεκίνησε την εκστρατεία του με την αήθη φράση «Είναι βιαστές». Το υπουργείο Εξωτερικών του Μεξικού τον κατήγγειλε για «προκατάληψη, ρατσισμό και παντελή άγνοια», ενώ μεγάλες εταιρείες του Μεξικού τον μποϊκοτάρισαν. Αλλά ο κ. Τραμπ το πήγε ακόμη παραπέρα. Το σήμα κατατεθέν του -«Θα χτίσουμε έναν τοίχο. Και ποιος θα πληρώσει γι' αυτό;»- προκαλεί ζητωκραυγές από τους υποστηρικτές του.
Κανονικά η μεξικανική τηλεόραση σπανίως καταπιάνεται με τις αμερικανικές προκριματικές εκλογές, αλλά φέτος απασχολούν την ημερήσια ατζέντα σε σχεδόν καθημερινή βάση. Οι τηλεθεατές παρακολουθούν με φρίκη το κατακόκκινο πρόσωπο του Τραμπ να τους λοξοκοιτά και να τους διαβάλλει από το Μίσιγκαν μέχρι το Μισισίπι - και τα μεγάλα πλήθη να τον ενθαρρύνουν. Κάποιοι εδώ έχουν συστήσει ψυχραιμία λέγοντας πως ο καλύτερος τρόπος να αντιμετωπίζεις το μπούλινγκ είναι να αγνοείς αυτόν που το ασκεί. Άλλοι λένε ότι η σιωπή είναι επικίνδυνη απέναντι στο πρόσωπο της μισαλλοδοξίας και της υποκίνησης, ειδικά όταν η πύρινη γλώσσα μεταφράζεται σε βία, όπως όταν υποστηρικτές του Τραμπ ξυλοκόπησαν έναν ισπανόφωνο στη Βοστώνη τον Αύγουστο.
Ο κ. Τραμπ συνέχιζε να είναι αμετακίνητος και το φάντασμα της πιθανής υποψηφιότητάς του έχει δημιουργήσει μία δύσκολη πρόκληση όσον αφορά την άσκηση εξωτερικής πολιτικής για τον Μεξικανό πρόεδρο Ενρίκε Πένια Νιέτο. Οι εν ενεργεία πρόεδροι του Μεξικού, κατά πάγια πρακτική τους, αποφεύγουν να σχολιάζουν τις αμερικανικές εκλογές, από φόβο μην βρεθούν στη λάθος πλευρά του νικητή. Ωστόσο, δεδομένης της αυξανόμενης αγωνίας σχετικά με τον κ. Τραμπ εδώ, έγινε πολιτικά δύσκολο για τον κ. Πένια Νιέτο να παραμείνει σιωπηλός.
Ο Μεξικανός πρόεδρος ενεπλάκη τελικώς στο βασίλειο των αμερικανικών πολιτικών με μια σειρά συνεντεύξεων αυτόν τον μήνα. Και δεν συγκρατήθηκε, παρομοίασε τον Τραμπ με φασίστα. «Έτσι ήρθε ο Μουσολίνι, έτσι ήρθε και ο Χίτλερ. Εκμεταλλεύτηκαν μια κατάσταση, ένα πρόβλημα» δήλωσε στην εφημερίδα "Excelsior" ο κ. Πένια Νιέτο.
Τα λόγια του προκάλεσαν αίσθηση στα αμερικανικά μίντια. Αλλά δεν «χτύπησαν» τον κ. Τραμπ στις δημοσκοπήσεις ούτε τον έκαναν να οπισθοχωρήσει. Μέσα σε λίγες μέρες ο κ. Τραμπ απάντησε σε μια ερώτηση σχετικά με το αν θα έκανε πόλεμο με το Μεξικό για να το αναγκάσει να πληρώσει για το τείχος λέγοντας: «Όταν θα αναζωογονήσω τη στρατιωτική μας δύναμη, το Μεξικό δεν θα παίζει άλλο μαζί μας».
Μεξικανοί πολιτικοί και αυθεντίες συζητούν τώρα για το ποιος είναι ο βέλτιστος τρόπος να αντιμετωπίσουν τον κ. Τραμπ. Για το Μεξικό δεν έχει να κάνει μόνο με την τιμή ή την πολιτική ορθότητα. Έχει να κάνει με το να διατηρηθεί μια αξιοπρεπής λειτουργική σχέση ανάμεσα στις δύο χώρες, που μοιράζονται τεράστια σύνορα, ποσότητες εμπορευμάτων και μεταναστευτικές ροές (υπάρχουν 11 εκατ. Μεξικανοί πολίτες στις ΗΠΑ και 22 εκατ. Αμερικανοί με μεξικανικές ρίζες), που είναι από τα μεγαλύτερα του κόσμου.
Το Μεξικό μπορεί να πάρει μια ανάπαυλα από τις πύρινες σφαίρες του Τραμπ εάν λάβει το χρίσμα και αλλάξει δραστικά τον τόνο του, προκειμένου να έχει κεντρικό ρόλο στις γενικές εκλογές. Αλλά, δεδομένου ότι ο κ. Τραμπ είναι τόσο απρόβλεπτος, τίποτε από όλα αυτά δεν είναι εγγυημένο.
Ό,τι κι αν συμβεί, ο «τραμπισμός» μπορεί ήδη να έχει αλλάξει τους αποδεκτούς νόμους της αμερικανικής πολιτικής ρητορικής προς τη γειρονική χώρα. Άλλοι πολιτικοί μπορεί να δουν στην επιτυχία του ένα πράσινο φως για να πλήξουν το Μεξικό και τους μετανάστες, είτε στις προεκλογικές συγκεντρώσεις είτε ακόμη και στο Κογκρέσο. Ήταν μακροχρόνιος ο αγώνας για να αποβληθεί ο ρατσισμός εις βάρος των ισπανόφωνων από την πολιτική συζήτηση στην Αμερική και θα ήταν δύσκολο να ξαναβάλεις αυτό το τζίνι μες στο μπουκάλι.
Ο «τραμπισμός» θα μπορούσε να έχει τοξικές επιπτώσεις και έξω από τις αίθουσες της εξουσίας, στους δρόμους. Όταν ο κ. Τραμπ ήταν ένα φοβερό αουτσάιντερ, ήταν ευκολότερο για τους Μεξικανούς να πετάξουν στην άκρη τους χλευασμούς του με τα δικά τους ανάλαφρα αστεία, όπως το να σπάει κανείς ένα ραβδί πάνω σε μια πινιάτα με το πρόσωπο του μεγιστάνα με τα πορτοκαλί μαλλιά. Αλλά ως το φαβορί για να κερδίσει το χρίσμα είναι πιο δύσκολο να γελάς εις βάρος του. Είναι επώδυνο.
Ενώ η άποψη του Μεξικού για τις ΗΠΑ είναι περίπλοκη, υπάρχει μια γενικώς θετική άποψη για τους Αμερικάνους εδώ. Το Μεξικό δέχεται τους περισσότερους Αμερικανούς επισκέπτες (25 εκατ. τον χρόνο) και μάλλον έχει και τη μεγαλύτερη κοινότητα Αμερικανών αποδήμων. Αλλά με τον κ. Τραμπ καβάλα σε ξενοφοβικά αισθήματα, που τα μοιράζονται και εκατομμύρια Αμερικάνοι, αυτή η θετική άποψη θα μπορούσε να μετριαστεί και να παραμείνει έτσι για πολύ καιρό αφότου ριχτεί και η τελευταία ψήφος. Εκείνοι που ζητωκραυγάζουν τον Τραμπ στις συγκεντρώσεις του θα έπρεπε να θυμούνται ότι η ξενοφοβία και το μίσος μπορούν να είναι αμφίδρομα.
Μετάφραση: ΜΑΡΙΑ ΚΑΛΥΒΙΩΤΟΥ
