Έχει χαρακτηριστεί, δικαίως, μία από τις καλύτερες ηθοποιούς της γενιάς της. Η Αμαλία Μουτούση, αυτό το καλοκαίρι, καταθέτει τα εκφραστικά της μέσα σε έναν διάλογο με μιαν άλλη γλώσσα, αυτήν της ποίησης του Διονύση Σαββόπουλου, για να υπηρετήσουν ένα κοινό όραμα, ένα κοινό παιχνίδι, το ανέβασμα του αριστοφανικού Πλούτου, όπου αναλαμβάνει τον "δύσκολο" ρόλο της Πενίας. Λίγες μέρες πριν την πρεμιέρα στην Επίδαυρο (12-13.7), μιλήσαμε μαζί της για την Πενία, τον πλούτο, την ουτοπία...
Συνέντευξη στον Σπύρο Κακουριώτη
* Τι αντιπροσωπεύει η Πενία στην παράσταση του Πλούτου;
Αντιπροσωπεύει το πνεύμα της οικονομίας και του μέτρου από τη σκοπιά της προσπάθειας. Χωρίς έλλειψη, ο άνθρωπος παύει να έχει στόχο, γι' αυτό και ο Πλούτος στην αρχαιότητα ήταν συνδεδεμένος με την έλλειψη εργασίας. Για μένα λοιπόν είναι συνδεδεμένη με την προσπάθεια σε όλα τα επίπεδα. Είναι ακόμα συνδεδεμένη με τη γονιμότητα, με την αναπαραγωγή της ζωής. Στην παράσταση ο Διονύσης Σαββόπουλος την αντιμετωπίζει ως αδελφή της Εστίας, θέλοντας να αποδώσει τη θέρμη που δημιουργεί η φωτιά όταν μαζευόμαστε γύρω της, τόσο σε συμβολικό όσο και σε πραγματικό επίπεδο. Μεταφέρει βασικά στοιχεία πολιτισμού, ένα αξιακό φορτίο "καθαρό" από τους τρόπους που χρησιμοποιήθηκε από τους ανθρώπους, από την εξουσία κ.λπ. Αποτελεί, τελικά, το αγνό πνεύμα του μέτρου και της οικονομίας σε έναν κόσμο που ρέπει προς τη διάλυση.
Ο Πλούτος και η Πενία, στην παράσταση, δεν αντιμετωπίζονται αντιθετικά, βρίσκονται σε ισορροπία. Κι ο Πλούτος αναγνωρίζει ότι τον χρησιμοποιούν με έναν τρόπο που τελικά τον εξευτελίζει. Θέλει να ξαναβρεί το φως του για να συμμετάσχει στην ανακατανομή, σε αυτήν την ανοιχτή στην έκβασή της ουτοπία. Ο Αριστοφάνης μπορεί να είναι πολύ αιχμηρός, σκληρός στην ειρωνεία του, όμως αφήνει το έργο του ανοιχτό, χωρίς να αποφαίνεται αν η ουτοπία που παρουσιάζει είναι πραγματοποιήσιμη ή όχι.
* Μπορούμε να μιλάμε για "αρετή της πενίας" σε μια εποχή κρίσης και εξαθλίωσης πολλών;
"Δεν είναι αυτή η ζωγραφιά μου. Δεν είναι αυτή η ζωή μου. Εσύ μιλάς για ζητιανιά, εκείνης τον εξάψαλμο μας ψέλνεις τόσην ώρα": Η Πενία διαφοροποιεί τον εαυτό της από τη μιζέρια. "Στη ζητιανιά το τίποτα κατέχεις. Μα στη δική μου τη ζωή δεν σου περισσεύει τίποτα, τίποτα δεν σου λείπει". Είναι ένας πολύ εύστοχος τρόπος να μιλήσει κανείς για το μέτρο.
Η Πενία, στον αγώνα της με τον Χρεμύλο, τοποθετεί μπροστά του έναν καθρέφτη, όπου κοιτάζει το πρόσωπό του. Όμως στο τέλος την διώχνει, γιατί δεν παύει να είναι απωθητική. Κανένας δεν την θέλει, γιατί προσπαθεί να επαναφέρει διαρκώς τους ανθρώπους σε μια ηθική της εργασίας, ένα στοιχείο του πολιτισμού το οποίο, αν χαθεί, επέρχεται η ύβρις. Πάντα κάτι πρέπει να σου λείπει, που σε εμποδίζει να βολευτείς...
* Αλήθεια, τι είναι για σας πλούτος;
Δεν μπορώ να δω την έννοια του πλούτου ξεκομμένη από τον άνθρωπο. Αν τον δούμε απλώς σαν χρήμα, έχει κάνει πολύ κακό τα τελευταία χρόνια στον τόπο μας σε όλα τα επίπεδα. Ζούσαμε σε μια φούσκα, που δεν ήταν καν δική μας, που μας αποκοίμισε. Αφεθήκαμε και μας χρησιμοποίησε, αντί να τον χρησιμοποιήσουμε για να μπορέσουμε να γίνουμε όλο και περισσότερο ελεύθεροι. Όλοι έχουμε την τάση να βολευόμαστε στην ασφάλεια, στις βεβαιότητές μας. Αυτό όμως μπορεί να σε φυλακίσει... Κι όμως, το να υπονομεύεις αυτές τις βεβαιότητες για μένα είναι πηγή ζωής. Σε στιγμές μεγάλης αβεβαιότητας και μεγάλου πένθους, όπως είναι αυτές που ζούμε τα τελευταία χρόνια, αυτή η υπονόμευση είναι, πιστεύω, ο τρόπος να ζήσουμε ενεργητικά μέσα στην καθημερινότητά μας.
*... και ουτοπία;
Δεν μπορώ να φανταστώ τη ζωή χωρίς την τρομερή κινητήρια δύναμη που είναι η ουτοπία. Η ίδια η λέξη σημαίνει κάτι το ανέφικτο, όμως η ουτοπία αποτελεί τη δύναμη της υπέρβασης. Δεν μπορώ, φυσικά, να παραβλέψω το πώς κατέληξαν οι κοινωνικές ουτοπίες, αλλά αυτό με κάνει να αναρωτηθώ μήπως πρέπει να ψάξει ο άνθρωπος να βρει μέσα του μια ουτοπική δυναμική, ανεξάρτητη από συστήματα που τον καθορίζουν.
* Πώς είναι να δουλεύει κανείς με τον Διονύση Σαββόπουλο;
Είναι πάρα πολύ ωραία, πιστέψτε με... Ο Νιόνιος ήταν η εσωτερική φωνή της εφηβείας μου, μετασχημάτισε την εφηβική οργή και τον θυμό μου σε τρυφερότητα, έφερε την ποίηση στην καθημερινότητά μου. Έχοντας παίξει έναν τέτοιο ρόλο στη ζωή μου, βρισκόταν στη σφαίρα του μύθου. Κι αυτό που μου αρέσει είναι ότι εξακολουθεί να βρίσκεται εκεί.
Δουλεύοντας μαζί και χρησιμοποιώντας διαφορετικές γλώσσες, προσπαθούμε η μία γλώσσα, η θεατρική, να υποδεχθεί την άλλη, την ποιητική, να λιώσει η μία μέσα στην άλλη. Είναι δύσκολο και πολύ δημιουργικό. Απαιτεί από μένα να εγκαταλείψω τις βεβαιότητές μου, να βρω έναν τρόπο να μεταφράσω αυτό που μου λέει, να κάνω μια διαδρομή που δεν είναι αυτονόητη. Το ίδιο ισχύει και για τον Σαββόπουλο: έχει χώρο και σεβασμό και περιέργεια παιδιού. Έχει κι αυτός την ανάγκη να μην ξέρει...
* Με τον Λευτέρη Βογιατζή διανύσατε ένα μέρος της καλλιτεχνικής σας πορείας...
Ο Λευτέρης ήταν ένας άνθρωπος που αμφέβαλλε για τα πάντα, κυριολεκτικά για τα πάντα, σε σημείο που να γίνεται η ζωή του πολύ δύσκολη... Κι αυτό στο μετέδιδε πάρα πολύ, με τον τρόπο που σε άκουγε, που σε κοίταγε, που σε διάβαζε, που σε αγαπούσε τελικά... Πέρα από την καθαρά ανθρώπινη σχέση, αυτό που αντιπροσωπεύει για μένα είναι ένα άλλο βλέμμα που με καλεί να αναρωτηθώ... Όταν βρίσκομαι πάνω στη σκηνή και επιλέγω να εκφραστώ με κάποιον τρόπο, υπάρχει ένα άλλο βλέμμα που μου λέει: "για ξανακοίτα το". Τώρα που έφυγε, αυτό το βλέμμα έχει μόνο τρυφερότητα, δεν είναι αυστηρό... Είναι το "βασανάκι" μου, ναι, θα ταίριαζε να ονομάσω έτσι αυτό που είναι ο Λευτέρης για μένα.
* Τα τελευταία χρόνια παρατηρούμε την απόσυρση του κράτους από τον χώρο του πολιτισμού στη χώρα μας, ή μάλλον την άτακτη φυγή του...
Πρόκειται για παντελή έλλειψη οποιασδήποτε σχέσης με αυτό που λέγεται πολιτισμός. Να ξεκινήσω από τα πιο απλά; Οι άνθρωποι αυτοί δεν βλέπουν και δεν έβλεπαν ποτέ όσα κάνουμε, δεν αποτελούσαν μέρος του κοινού, ποτέ. Δεν έχουν την περιέργεια να δουν μια παράσταση, μια συναυλία. Δεν ξέρουν ποιος είναι ποιος στον χώρο μας. Το μόνο που εύχομαι είναι, μέσα από όλη αυτήν την ερημιά, να σταματήσει αυτή η βρωμο-εξάρτηση, αυτή η σχέση συναλλαγής. Είναι ένας εξευτελισμός...
Για να μπορέσεις να αντέξεις το λιγότερο, όπως λέει η Πενία, πρέπει να υπάρχει στη σχέση των ανθρώπων αρετή, αλληλοσεβασμός. Γι' αυτό ελπίζω πολύ στα νέα παιδιά, από τα οποία παίρνω δύναμη. Πηγαίνω συχνά να δω τις δουλειές τους, που συχνά δεν τις παίρνουμε είδηση. Θέλω να ξέρω τι γίνεται γύρω μου σήμερα, κάτι που δεν κάνουν οι πολιτικοί μας...
ΠΛΟΥΤΟΣ του Αριστοφάνη. Μετάφραση, σκηνοθεσία, μουσική: Διονύσης Σαββόπουλος. Σκηνικά - κοστούμια: Άγγελος Μέντης. Χορογραφία: Ερμής Μαλκότσης. Βοηθός σκηνοθέτη: Σύλβια Λιούλιου. Ερμηνεία: Νίκος Κουρής, Χρήστος Λούλης, Αμαλία Μουτούση, Μάκης Παπαδημητρίου, Διονύσης Σαββόπουλος. ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΕΠΙΔΑΥΡΟΥ, 12-13 Ιουλίου.
