Η τελευταία έξαρση της αντιπαράθεσης ΗΠΑ-Ιράν ίσως ήταν αναμενόμενη καθώς δεν υπάρχει οριστική συμφωνία· ωστόσο φαίνεται πως διαμορφώνει σταδιακά ένα νέο τοπίο στη Μέση Ανατολή.
Μια επικίνδυνη «κανονικότητα» που ορίζεται όχι από τις συνθήκες ενός ολοκληρωτικού πολέμου ή μιας διαρκούς ειρήνης, αλλά από επαναλαμβανόμενες αντιπαραθέσεις. Η εύθραυστη εκεχειρία που ακολούθησε τον πόλεμο παρουσιάζει ήδη σημάδια «κόπωσης», αν όχι κατάρρευσης, ενισχύοντας την αίσθηση ότι Ουάσιγκτον και Τεχεράνη σκηνοθετούν και πρωταγωνιστούν σε έναν παρατεταμένο ανταγωνισμό διαχειριζόμενης αστάθειας.
Καμία πλευρά δεν φαίνεται πρόθυμη να κάνει παραχωρήσεις για μια συνολική διευθέτηση. Και οι δύο θεωρούν την περιορισμένου εύρους στρατιωτική κλιμάκωση ως εργαλείο ενίσχυσης των διαπραγματευτικών θέσεών τους. Το αποτέλεσμα μπορεί να είναι μια σύγκρουση που θα παραμείνει σε εκκρεμότητα για χρόνια.
Το καινούργιο στοιχείο -και ίσως το πιο ανησυχητικό- είναι ότι η διαμάχη έχει «φύγει» πλέον από το κεντρικό ζήτημα: το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν. Τώρα στο επίκεντρο είναι ο έλεγχος του Στενού του Ορμούζ, και η κατάσταση γίνεται ακόμη πιο περίπλοκη. Για την Τεχεράνη η θαλάσσια οδός απ’ όπου διέρχεται το ένα πέμπτο των παγκόσμιων αποθεμάτων πετρελαίου έχει γίνει η πιο πολύτιμη πηγή μόχλευσης κατά της Δύσης.
Διαφορετική οπτική
Οι Ιρανοί ηγέτες θεωρούν, ίσως όχι άστοχα, πως ο «μοχλός» του Ορμούζ ήταν εκείνος που ανάγκασε την Ουάσιγκτον να διαπραγματευτεί μετά από μήνες πολέμου. Κατά συνέπεια, θεωρούν την αναγνώριση του ιρανικού ρόλου στη «διαχείριση» της ναυσιπλοΐας μέσω του Στενού ως στρατηγικό επίτευγμα που δεν μπορεί να παραχωρηθεί στον αντίπαλο δίχως να υπονομευθεί τόσο η εσωτερική νομιμότητα του καθεστώτος όσο και η διαπραγματευτική ισχύς της χώρας.
Αλλά οι ΗΠΑ και οι σύμμαχοί τους στον Περσικό βλέπουν το ζήτημα από εντελώς διαφορετική οπτική γωνία. Για την Ουάσιγκτον το ζήτημα κυρίως είναι ότι αν αποδεχθούν -έστω και έμμεσα- την ιρανική «εξουσία» επί του Ορμούζ θα επιτρέψουν να δημιουργηθεί ένα προηγούμενο, το οποίο απεύχονταν και προσπαθούσαν να αποτρέψουν όλες οι κυβερνήσεις στην Ουάσιγκτον πριν από τον Τραμπ.
Αυτή η απόκλιση αφήνει πολύ μικρό περιθώριο για συμβιβασμό. Οι προσωρινές διευθετήσεις μπορεί να λειτουργούν κατευναστικά, αλλά δεν επιλύουν την υποκείμενη διαμάχη. Οι εσωτερικοί πολιτικοί περιορισμοί αποδυναμώνουν περαιτέρω την προοπτική της συνολικής διευθέτησης.
Ο Τραμπ υποσχέθηκε να μην μπλέξει την Αμερική σε δαπανηρούς πολέμους μακριά από τα σύνορά της, αλλά η σύγκρουση με το Ιράν τον έχει διαψεύσει και τον φέρνει σε πολύ δύσκολη θέση πολιτικά. Μια νέα κλιμάκωση θα μπορούσε να βάλει φωτιά στις τιμές του πετρελαίου και να εκτινάξει τον πληθωρισμό - πολιτικά, άκρως επιζήμια και τα δύο ενόψει των ενδιάμεσων εκλογών για το Κογκρέσο. Από την άλλη, οποιαδήποτε ένδειξη υποχώρησης κινδυνεύει να προβάλει αδυναμία και να τον εκθέσει ακόμη περισσότερο στα μάτια των ψηφοφόρων. Με άλλα λόγια, μπορεί ο Τραμπ να θέλει να αφήσει τον πόλεμο πίσω του, αλλά ο πόλεμος δεν τον αφήνει.
Αμοιβαία παγίδα
Η Τεχεράνη έχει εξίσου ισχυρά κίνητρα για να επιμείνει στην αντιπαραθετική στάση της. Έχοντας υποστεί εκτεταμένες στρατιωτικές απώλειες και σοβαρή οικονομική ζημιά αλλά έχοντας επιβιώσει, η ιρανική ηγεσία είναι απίθανο να αποδεχτεί μια συμφωνία που φαίνεται να ανταμείβει την αμερικανική στρατιωτική πίεση. Αντίθετα, προβάλλει την ανθεκτικότητα ως το θεμέλιο της εθνικής ασφάλειάς της.
Αυτή η αμοιβαία πολιτική παγίδα καθιστά τις περιοδικές θερμές εξάρσεις πιο πιθανές από οποιαδήποτε προοπτική διπλωματικής προόδου. Αντί για έναν ακόμη πόλεμο πλήρους κλίμακας, η πολιτική λογική και στις πρωτεύουσες υπαγορεύει τώρα την προοπτική ενός παρατεταμένου στρατηγικού αδιεξόδου. Οι περιορισμένης κλίμακας πυραυλικές επιθέσεις, τα πλήγματα σε εμπορικά πλοία, οι κυβερνοεπιθέσεις, η ενεργοποίηση των πληρεξουσίων θα μπορούσαν να γίνουν τα «στάνταρ» χαρακτηριστικά ενός περιφερειακού τοπίου όπου οι διαλείπουσες διπλωματικές προσπάθειες θα μειώνουν προσώρας τις εντάσεις χωρίς ποτέ να τις εξαλείφουν.
Επομένως, ο μεγαλύτερος κίνδυνος αυτή τη στιγμή δεν είναι μια δραματική κλιμάκωση αλλά η σταδιακή ομαλοποίηση μιας αλυσιτελούς σύγκρουσης. Ο πόλεμος ΗΠΑ-Ιράν κινδυνεύει να παραμείνει σε εκκρεμότητα και να «ενσωματωθεί» στο παγκόσμιο γεωπολιτικό τοπίο, όπως άλλες μακροχρόνιες συγκρούσεις.
Ούτε η Ουάσιγκτον ούτε η Τεχεράνη φαίνονται ικανές να εξασφαλίσουν μια αποφασιστική νίκη· ωστόσο καμία δεν είναι έτοιμη να αποδεχτεί τους συμβιβασμούς που είναι απαραίτητοι για την ειρήνη. Η μεταξύ τους σύγκρουση διολισθαίνει σε ένα μόνιμο γεωπολιτικό ρήγμα, του οποίου οι οικονομικές και στρατηγικές συνέπειες θα αντηχούν πολύ πιο πέρα από τον Περσικό Κόλπο και τη Μέση Ανατολή.
