Δέσμιοι εργάτες, πρόσφυγες, εκκολαπτόμενοι δικτάτορες, έρωτες στα 80, γυναίκες στη Μέση Ανατολή, ανορθόδοξη
παιδαγωγική και σατανιστές είναι κάποια από τα θέματα που κέντρισαν το ενδιαφέρον του κοινού.
Πολλές ταινίες έχουν αποπειραθεί να καταγράψουν το πέρασμα του χρόνου στα πρόσωπα και στο αποτύπωμα που αφήνει πάνω στο βλέμμα και στο δέρμα. Λίγες το κατάφεραν με την αμεσότητα και την τρυφερότητα της ταινίας «Δύο άγνωστοι προσπαθούν να μην αλληλοφαγωθούν» («Two strangers trying not to kill each other»), η οποία παρακολουθεί ένα ζευγάρι ηλικιωμένων καλλιτεχνών που ύστερα από ένα ατύχημα έρχεται σε επαφή με τη θνητότητα και αναγκάζεται να αναζητήσει μια προσωπική κάθαρση όσο υπάρχει ακόμα χρόνος. Παρακολουθώντας την ιστορία της Μάγκι και του Τζόελ να συνομιλούν, ερωτευμένοι μετά τα 80, όσο ξεδιπλώνονται οι ζωές τους τόσο ερχόμαστε σε επαφή με ένα μινιμαλιστικό κινηματογραφικό θαύμα με μεγάλη καρδιά, που αφουγκράζεται στωικά τις πιο αόρατες στιγμές συμπόνιας και κατανόησης χωρίς μελοδραματισμούς και εύκολα νοήματα.
Γυναικείες ματιές στο Ιράν και στο Ιράκ
Στην ταινία «Ο κλεμμένος πλανήτης μου» («Sayyareye dozdide shodeye man»), η Φαράχ αποτυπώνει τη ζωή στο Ιράν κατά τη διάρκεια της Ισλαμικής Επανάστασης μέσα από τον καλύτερο αγωγό μνήμης, το φιλμ και τις εικόνες. Ψάχνει σαν ρακοσυλλέκτης των συλλογικών αναμνήσεων τα φιλμ των αγνώστων για να συλλέξει τη βιωμένη ιστορία του τόπου της. Η ταινία αποτελεί έναν χειροποίητο ύμνο στην αξία της εικόνας, ενώ παράλληλα αφηγείται τη φιλία μιας καθηγήτριας που δραπέτευσε από τη χώρα και μιας μητέρας που πάσχει από Αλτσχάιμερ. Μια άλλη γυναίκα, που δεν διαφέρει σε δυναμισμό και πάθος από τη Φαράχ, είναι η Μιλό στην ταινία «Αθάνατες» («Immortals»), όπου μια φεμινίστρια στο Ιράκ, που τιμωρείται από την οικογένειά της για τους αγώνες της, βρίσκει τον μόνο τρόπο να είναι ελεύθερη σε μια ανελεύθερη και καταπιεστική κοινωνία: να περιπλανιέται στη Βαγδάτη παριστάνοντας το αγόρι φορώντας τα ρούχα του αδελφού της. Κοντά της ζει και ο Χαλίλι, ένας νέος με μια φωτογραφική μηχανή που καταγράφει την εξέγερση της ιρακινής νεολαίας που αγωνίζεται για ένα καλύτερο αύριο απέναντι στο καθεστώς. Οι ταινία «Αθάνατες» έχει απίστευτα νευρώδες μοντάζ, εσωτερικό πάθος και εξαιρετικά δυνατό υλικό από τις οδομαχίες που χάραξαν ένα σημείο μηδέν στη σύγχρονη Ιστορία ενός ταραγμένου τόπου.
Από την Κίνα στην Πολωνία και στις Φιλιππίνες
Μια πόλη της Κίνας που ονομάζεται Ζίλι κατακλύζεται από εργοστάσια μαζικής παραγωγής φθηνού ρουχισμού, με εκατοντάδες χιλιάδες sweatshops που απασχολούν παράνομα εκατομμύρια εργάτες. Οι νέοι και οι νέες που δουλεύουν με εξοντωτικά ωράρια για πενιχρές αμοιβές κοιμούνται στοιβαγμένοι σε τρώγλες χωρίς νερό και θέρμανση. Μέσα σε μια πενταετία, ο Γουάνγκ Μπινγκ στη «Νιότη, άνοιξη» («Qing chun, chun») θα καταγράψει τη Μέκκα της εργατικής εκμετάλλευσης στις θηριώδεις βιοτεχνίες που παράγουν τόνους από φθηνά ρούχα και θα μοντάρει τα πλάνα του σε ένα τρίωρο ντοκιμαντέρ σαρωτικής δύναμης, όπου, χωρίς να εκμαιεύει κάποιο μήνυμα, η φρίκη θα ξεπροβάλει μόνη της στα μάτια του θεατή, παράλληλα με τις σκηνές που η καταπιεσμένη εργατική τάξη θα βρει χαραμάδες για να γελάσει και να διασκεδάσει στον σκουπιδότοπο και να νιώσει έστω κάτι ανθρώπινο πριν ακουστεί το κουδούνι της εργασίας που θα την καλεί στη ραπτομηχανή το χάραμα.
Η κοινωνική ανάγκη για Κράτος Δικαίου συγκρούεται με την υπαρξιακή ανάγκη για ηρεμία σε ένα σκοτεινό παραμύθι για τις σκοτεινές μέρες της Ευρώπης στην ταινία «Δάσος» («Las») της Λίντια Ντούντα, όπου μια οικογένεια δραπετεύει στις παρυφές ενός από τα αρχαιότερα δάση της Ευρώπης, στα ανατολικά σύνορα της Πολωνίας, για να έχει μια ήσυχη ζωή. Εκεί όμως που τα μικρά παιδιά νιώθουν πως γίνονται ένα με τη φύση, η βία του προσφυγικού προβλήματος θα δείξει τα δόντια της, καθώς οι βασανισμένοι πρόσφυγες, που είναι παγιδευμένοι ανάμεσα σε δύο χώρες που τους θεωρούν ανεπιθύμητους, θα ταράξουν άθελά τους τις ήσυχες μέρες μιας οικογένειας που απλώς επιθυμούσε γαλήνη.
Μία από τις πιο απίστευτες ιστορίες του φεστιβάλ κρύβει το «Έτσι ξεκίνησαν όλα» («And so it begins»). Πρόκειται για ένα πολιτικό θρίλερ από τις Φιλιππίνες που μας φέρνει αντιμέτωπους με τις πιο παράδοξες δυναμικές της εξουσίας, τις αντιφάσεις τις δημοκρατίας και την απιθανότητα των συμπτώσεων. Κατά τη διάρκεια των τελευταίων ημερών της διεφθαρμένης κυβέρνησης του Ροντρίγκο Ντουτέρτε, οι δύο κύριοι αντίπαλοι για την ανατροπή του είναι η Μαρία Ρέσα και ο Φέρντιναντ Μάρκος Τζούνιορ. Η πρώτη προέρχεται από τα λαϊκά στρώματα και ρητορεύει περί δικαιοσύνης και ελευθερίας στον απλό κόσμο, ενώ ο δεύτερος, γιος του πρώην δικτάτορα Μάρκος, βασίζεται στο επίθετο της οικογένειας και μιλάει για το ένδοξο εθνικό παρελθόν. Η σκηνοθέτρια καταγράφει τις προεκλογικές μέρες και μέσα από μια ιστορία που ξεπερνά τη φαντασία επισημαίνει την αξία της συμμετοχής στην εκλογική διαδικασία και την ανάγκη της ενασχόλησης των φωτισμένων ανθρώπων με τα κοινά.
Ταυτότητες και μεταμφίεση
Μπορεί η μεταμφίεση και η μεταμόρφωση να δημιουργούν μια γέφυρα ανάμεσα στα παιδιά και στα ψυχικά τους τραύματα και να εξομαλύνουν τις δυσλειτουργίες τους; Η ταινία «Δράκοι εναντίον δαιμόνων» («Fighting demons with dragons») της Καμίλα Μαγκίντ μας ταξιδεύει στο οικοτροφείο Έστερκοφ στη Δανία, ένα από τα πιο ιδιαίτερα σχολεία σε όλο τον κόσμο, καθώς η διδασκαλία διεξάγεται μέσα από παιχνίδια ρόλων (RPG). Αυτή η ανορθόδοξη παιδαγωγική μέθοδος υποτίθεται πως βοηθάει παιδιά που δεν εντάσσονταν εύκολα σε παρέες και ομάδες να νιώσουν πως ανήκουν. Μέσα από αυτούς τους ρόλους τα παιδιά αποκτούν νέες ταυτότητες κι έτσι βρίσκουν διέξοδο από τα απροσπέλαστα προβλήματα που αντιμετωπίζουν στη ζωή.
Μια άλλου τύπου μεταμφίεση ακολουθούν κεντρικά τα πρόσωπα στο «Βασίλειο του Σατανά» («Realm of Satan»), όπου ο φακός ακολουθεί τους ορκισμένους σατανιστές στην καθημερινότητά τους. Τα όρια της παρατήρησης δοκιμάζονται απέναντι σ’ αυτή την παράξενη κοινότητα ανθρώπων που λατρεύουν τον Εωσφόρο. Τα σύγχρονα μέλη τής Εκκλησίας του Σατανά αφήνουν την κάμερα να φωτίσει έναν κόσμο που συνήθως καλύπτεται από άκρα μυστικότητα ή διαστρεβλώνεται από την κοινή γνώμη.
Το queer είναι το νέο mainstream
Η ορατότητα της τρανς κοινότητας και η πολυπλοκότητα της ερωτικής επιθυμίας σπάνια αναπτύχθηκαν τόσο απολαυστικά στην οθόνη όπως συνέβη με το υβριδικό και πολύ απολαυστικό σε σημεία «Γραμμές της επιθυμίας» («Desire lines»). Στην ταινία, ένας Αμερικανοϊρανός τρανς άνδρας κάνει μια ενδοσκόπηση στις ερωτικές του επιθυμίες μέσα από τα αρχεία της ΛΟΑΤΚΙ+ κοινότητας και τους αγώνες της για αποδοχή και συνύπαρξη. Την αναζήτησή του θα βοηθήσει ένας 20χρονος τρανς αρχειονόμος και μέσα από έρευνα και αναγνώσεις θα ξεκινήσει ένα ταξίδι στον χρόνο μέσα από αρχειακούς θησαυρούς που ανιχνεύουν την παράδοση και την ιστορική συνέχεια.
Τέλος, στη δέκατη θέση της άτυπης λίστας αξιολόγησης βάζουμε τιμητικά το «Συγκρατώντας την παλίρροια» («Holding back the tide») της Έμιλι Πάκερ, ένα εικαστικό κομψοτέχνημα που ξεδιπλώνεται μέσα από μια συρραφή εικόνων. Μέσα από πλάνα που δοξάζουν τα όστρακα προκύπτει ένα queer κινηματογραφικό ποίημα γεμάτο ομορφιά (ο θαλάσσιος κόσμος, η παλίρροια) και μέσα από τα gender-fluid όστρακα που αλλάζουν φύλο προκύπτει ένα έργο τέχνης με οικολογικό και έμφυλο μήνυμα που πρέπει να δεις για να το πιστέψεις.
Ελληνικές ματιές
Ψηφιακές απάτες δισεκατομμυρίων στον κόσμο της Google, της Meta και των προσωποποιημένων διαφημίσεων μέσω cookies φέρνει στις οθόνες το «Unclickable» του Μπάμπη Μακρίδη
Είναι φτιαγμένο με τόλμη και φαντασία το πειραματικό ντοκιμαντέρ «Unclickable» του Μπάμπη Μακρίδη, που κρύβει τη δημιουργία μιας ηλεκτρονικής διαφημιστικής απάτης μέσα από ψεύτικους ιστότοπους που χρησιμοποιούνται για απάτες δισεκατομμυρίων. Το πείραμα αποκαλύπτει τις απεριόριστες διαστάσεις που μπορεί να πάρει η απάτη με αμύθητους τζίρους, αλλά και την ιδιαίτερη φύση του ηλεκτρονικού εγκλήματος, καθώς οι ένοχοι, που λειτουργούν ως κατά συρροή δολοφόνοι του Διαδικτύου, δεν αφήνουν ίχνη και αποτυπώματα. Με όχημα τον παρουσιαστή και επιχειρηματία Γκι Κρίεφ, ο Μπ. Μακρίδης ακολουθεί το στήσιμο της απάτης μέσα από τη γνώμη ειδικών, όπως δημοσιογράφοι που ερεύνησαν, ακαδημαϊκών και πρώην μελών επιχειρήσεων που ακολούθησαν τέτοιες πρακτικές. Το «Unclickable» πετυχαίνει σε μεγάλο βαθμό να εκλαϊκεύσει δυσνόητους όρους του κυβερνοχώρου και να κάνει λιανά το ηλεκτρονικό εμπόριο δίνοντας ένα εμπεριστατωμένο σχόλιο για την κυριαρχία της Google και της Meta στον κόσμο των προσωποποιημένων διαφημίσεων μέσω των cookies χωρίς να ολισθαίνει σε αχρείαστους τεχνοφοβικούς αφορισμούς.
Αυτοδιάθεση και λεσβίες που ψάχνουν στη μνήμη
Ξεχώρισε ακόμα η νέα ταινία της Ελίνας Ψύκου, ένα ντοκιμαντέρ με τη μορφή road movie, που ακολουθεί κάποιες γυναίκες που ταξιδεύουν διεκδικώντας αυτονομία και αυτοδιάθεση του σώματός τους σε μια Ευρώπη που γίνεται ολοένα και πιο συντηρητική. Πρόκειται για ένα ντοκιμαντέρ για τα νομικά παράδοξα, τα τεχνητά σύνορα και τις κοινωνικές ανισότητες, αλλά κυρίως για τη ζωή, τον θάνατο και, ακόμα περισσότερο, για το δικαίωμα να επιλέγεις ανάμεσα στα δύο. Τα «Αδέσποτα κορμιά» εξερευνούν ένα κοινωνικό πλαίσιο όπου οι γυναίκες επιτρέπεται να ταξιδεύουν, να εργάζονται και να καταναλώνουν, αλλά όχι να διαθέτουν το σώμα τους όπως επιθυμούν.
Η φωτογράφος Τζέλη Χατζηδημητρίου μαζεύει πολλά χρόνια πολύτιμα ντοκουμέντα για την Ερεσσό της Λέσβου και τη λεσβιακή κοινότητα του τόπου όπου γεννήθηκε και στέριωσε πεισματικά. Και, παρά τις προκαταλήψεις και τη γενικευμένη ομοφοβία, κατάφερε να εξελιχθεί με το πέρασμα του χρόνου σε ένα ασφαλές καταφύγιο για τη διεθνή λεσβιακή κοινότητα. Η σκηνοθέτρια υπογραμμίζει με άψογη αισθητική όλα όσα πυροδότησαν την επανάσταση και την αντίσταση απέναντι στην αδιακρισία και τη διαπόμπευση των «ασυνόδευτων» γυναικών στις παραλίες και στα σοκάκια. Από την ιστορία της Σαπφούς, που μίλησε ποιητικά για τον λεσβιακό έρωτα, μέχρι και τον μετέπειτα ακτιβισμό της σεξουαλικής απελευθέρωσης, η Τζ. Χατζηδημητρίου σκηνοθετεί μια ιστορία ενηλικίωσης για την queer κοινότητα των γυναικών μιλώντας από καρδιάς και με αφοπλιστικά βιωματικό τρόπο.
