H δεύτερη ταινία της Σοφίας Εξάρχου (μετά το «Park» του 2017) έρχεται την Πέμπτη, 8 Φεβρουαρίου, στις ελληνικές αίθουσες. To «Animal» κατάφερε να αποσπάσει βραβεία στο Φεστιβάλ του Λοκάρνο και, φυσικά, τον Χρυσό Αλέξανδρο στο 64ο Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης. Κάτω απ’ τον καλοκαιρινό ήλιο, μια ομάδα ανιματέρ σε ξενοδοχείο, με αρχηγό την Κάλια, προετοιμάζονται για την τουριστική σεζόν. Η βραβευμένη σκηνοθέτρια μας μιλάει για το ταξίδι τους και για το σκοτάδι πίσω απ’ την τουριστική ψυχαγωγία.
Το «Animal» είναι μια ταινία που δημιουργήθηκε γρήγορα ή ήταν αποτέλεσμα μακροχρόνιων ζυμώσεων;
Ηταν μια μακρά διαδικασία. Η αρχική ιδέα ήταν η εργασία μέσα από την τουριστική βιομηχανία. Όλα αυτό εξελίχθηκε σε μια κοινωνικοπολιτική ταινία που ξεφλουδίζει σαν κρεμμύδι ώστε να παρακολουθήσουμε την υπαρξιακή διαδρομή μιας γυναίκας που είναι και ο κεντρικός χαρακτήρας. Από νωρίς υπήρχαν κάποιες εικόνες που είχα στο μυαλό μου για τη σύνθεση αυτού του σεναρίου, που πήραν με τον χρόνο την τελική μορφή τους. Πήρε αρκετό καιρό η έρευνα σε αληθινά ξενοδοχεία αλλά και στο διαδίκτυο, όπου αναζήτησα ανιματέρ από όλο τον κόσμο. Ήθελα όμως να σταθώ στην ελληνική πραγματικότητα και στο πώς πουλάμε τουριστικά τη σύνδεση που έχουμε με το παρελθόν και την ιστορία μας. Και υπάρχουν πράγματα που είναι δικά μου, όπως η σκηνή με τους μικρόσωμους ανθρώπους, σκηνές που έπρεπε να δημιουργηθούν απ’ τη φαντασία μου για να υπηρετήσουν τις θεματικές της ταινίας και να μιλήσω για τα όνειρα και τις σχέσεις αυτών των παιδιών.
Το «Park» διαδραματιζόταν στα ερείπια των ολυμπιακών ακινήτων και τώρα, στο «Animal», βρισκόμαστε στην παρυφές της βαριάς βιομηχανίας της χώρας, τον τουρισμό. Στρέφεις δηλαδή το βλέμμα σου στις σκιές και τα αποκαΐδια του καπιταλισμού. Υπάρχουν μια συνέπεια και μια συνάφεια εκεί.
Η διαφορά ανάμεσα στις δύο αυτές ταινίες είναι ότι το σύμπαν του «Animal» έχει κάτι πιο γυαλιστερό και φαντασμαγορικό στην επιφάνειά του, γιατί η ιδέα των διακοπών είναι παντού συνδεδεμένη με κάτι διασκεδαστικό, glamorous και όμορφο. Στο «Park» το περιβάλλον ήταν ξεκάθαρο: μια έρημη χώρα στα απομεινάρια του ολυμπιακού ονείρου. Στο «Animal» μου φάνηκε ενδιαφέρον το να έχω αυτό το περιβάλλον και να πάρω το βλέμμα του θεατή από τα φώτα, τη μουσική, για να το στρέψω στις σκιές, πίσω απ’ την κουρτίνα αυτού του στημένου πράγματος. Έτσι έρχεται και η συναισθηματική σύγκρουση του θεατή με αυτό που βλέπει, γιατί η σκοτεινή πλευρά της διασκέδασης και η ζωή των ανθρώπων που την προσφέρουν, στο «Animal», έρχεται λίγο απροσδόκητα σε σχέση με την παρακμή των ερειπωμένων τοπίων του «Park».
Το μεγάλο ατού της ταινίας είναι η ερμηνεία της Δήμητρας Βλαγκοπούλου, που πήρε βραβείο ερμηνείας στο Φεστιβάλ του Λοκάρνο. Είναι κάτι που έβλεπες στα γυρίσματα ή σου αποκαλύφθηκε στο post production;
Ηξερα πόσο δυνατή ηθοποιός είναι και πόσο την ενδιαφέρει να σκάβει το υλικό της. Ο χαρακτήρας που υποδύεται, η Κάλια, μας φόβιζε στο χαρτί, γιατί είναι μια σύνθετη γυναίκα που θέλαμε να αποδώσουμε σωστά, που όμως μας συγκινούσε ταυτόχρονα. Πολλά στοιχεία προκύπταν και τα αρπάζαμε κατά τη διαδικασία της σύνθεσης του χαρακτήρα της, αλλά ποτέ δεν ξέραμε πόσο την έχουμε πλησιάσει και πόσο την έχουμε κατανοήσει - πάντα υπήρχε περιθώριο για περισσότερο σκάψιμο. Όμως έβλεπα τη δουλειά της και ήξερα ότι θα φέρει πράγματα που κι εγώ δεν είχα φανταστεί.
Κάνεις τη σοφή επιλογή να μην δείξεις ποτέ τους εργοδότες και τους υπεύθυνους των ξενοδοχείων.
Αυτό ήταν από το πρώτα πράγματα που αποφάσισα. Η ύπαρξη ενός κακού εργοδότη θα με βοηθούσε πάρα πολύ στη συγγραφή του σεναρίου. Και στις πιο αδύναμες στιγμές μου ευχόμουν να είχα έναν «κακό». Όμως, ήμουν πολύ αποφασισμένη να πω ότι ο «κακός» είναι το σύστημα και το συγκινητικό της ιστορίας της Κάλιας και των υπολοίπων είναι το ότι παλεύουν απέναντι σε έναν ανίκητο αντίπαλο. Κι ενώ μπορεί η ταινία στην αρχή να μοιάζει με μια μάχη απέναντι σε συγκεκριμένους ανθρώπους, τελικά όμως εξελίσσεται σε ένα ψυχολογικό ταξίδι απέναντι σε έναν αόρατο εχθρό και ο θεατής σταματάει πολύ νωρίς να αναρωτιέται ποιος θα νικήσει.
Τονίζεις όμως τη χαρά των ανθρώπων αυτών, σε αυτή τη διαδρομή.
Οπως και τη ζωντάνια τους και το χιούμορ τους. Και εδώ επέλεξα να μην δείξω συγκρουσιακές σχέσεις ανάμεσα στην ομάδα γιατί και αυτή θα ήταν μια λύση εύκολη δραματουργικά. Ίσως να μου έλυνε τα χέρια μια κόντρα από την Κάλια και την Εύα, αλλά αυτό θα αποπροσανατόλιζε και θα πήγαινε αλλού το θέμα. Μου άρεσε η ιδέα της δημιουργίας μιας ιδιόμορφης οικογένειας μέσα από τις αντιξοότητες.
Οχι μόνο δεν υπάρχει ανταγωνισμός αλλά υποβόσκει μια αθόρυβη αλληλεγγύη ανάμεσα στους γυναικείους χαρακτήρες.
Υπάρχει σχέση της φιλικής αλληλεγγύης, όσο και η σχέση δασκάλας και μαθήτριας ανάμεσα στην Κάλια και την Εύα. Δηλαδή ανάμεσα με μια γυναίκα 35 ετών που έχει ζήσει για τα καλά σε αυτό το σύστημα και σε μια νεότερη που ενηλικιώνεται όταν έρχεται για πρώτη φορά σε επαφή με αυτό το εργασιακό περιβάλλον. Ήθελα οι μικρότερες κοπέλες, 17 και 6 ετών, να λειτουργούν σαν καθρέφτης του νεότερου εαυτού της Κάλιας και να μοιάζουν με σταθμούς στη ζωή αυτής της γυναίκας και μέσα από αυτή την πολυπλοκότητα να μιλήσω για άλλα θέματα.
Μπορεί μέσα σε ένα τόσο βαθιά καπιταλιστικό περιβάλλον να βρει μια γυναίκα πατήματα για την προσωπική της χειραφέτηση; Να έχει ατομικές επιλογές; Η Κάλια τελικά έχει επιλογές;
Υπάρχουν μικρά παράθυρα ελπίδας που για να τα αγγίξεις χρειάζεται δύναμη, ίσως και τύχη, όμως το πιο πιθανό είναι να βουλιάξεις, έτσι όπως είναι δομημένο το σύστημα. Ίσως για κάποιες να είναι εφικτό μετά από μεγάλη προσπάθεια, όμως θεωρώ ότι για ένα μεγάλο κομμάτι του πληθυσμού είναι απολύτως αδύνατον. Όσο για την Κάλια, θέλαμε να δείξουμε το πώς η ίδια αντιλαμβάνεται τη σεξουαλικότητά της ύστερα από τόσα χρόνια σε αυτό το σύστημα. Αυτό είναι κάτι που δεν το βλέπουμε τόσο συχνά. Μπορεί να βλέπουμε το στοιχείο της εκμετάλλευσης του γυναικείου σώματος αλλά όχι το πώς αυτό λειτουργεί με το πέρασμα του χρόνου πάνω στις γυναίκες. Και ήθελα να το δείξω τόσο για την ίδια όσο και για μια ανήλικη που έρχεται για πρώτη φορά σε επαφή με την εκμετάλλευση.
Είναι το επιχειρηματικό μοντέλο των all-inclusive ξενοδοχείων που στοχεύουν στο εύκολο κέρδος τον Αύγουστο ή το πατριαρχικό πλαίσιο της εργασίας αυτό που κάνει τελικά την ηρωίδα του «Animal» να ασφυκτιά;
Είναι αλληλένδετα αυτά τα δύο. Τον τρόπο που συμπεριφέρεται μια γυναίκα στον εργασιακό της χώρο τον τροφοδοτεί η πατριαρχική αντίληψη. Αυτό δείχνω στις σκηνές στα αποδυτήρια, όπου τα κορίτσια βάζουν μαξιλαράκια για να τονίσουν το στήθος τους προτού βγουν να χορέψουν.
Εχεις νιώσει κι εσύ η ίδια να εγκλωβίζεσαι σε ένα περιορισμένο πλαίσιο επιλογών και να πασχίζεις και να αγωνιάς για το επόμενο βήμα;
Πάρα πολλές φορές. Η μόνη, αλλά βασική διαφορά μου με την Κάλια είναι το ότι κάνω ένα επάγγελμα που αγαπώ πολύ και που με εμπνέει για να συνεχίζω. Από εκεί και πέρα, το πλαίσιο είναι εξίσου στενό και μίζερο και με πάρα πολλή αστάθεια. Αυτό που μας πληγώνει περισσότερο όλους και όλες που ασχολούμαστε με το σινεμά είναι το ότι δεν υπάρχει κανένα ενδιαφέρον και καμία πολιτική μέριμνα για τον κινηματογράφο στην Ελλάδα. Όσο και να προσπαθούμε, όσο και να δουλεύουμε, κανείς δεν ξέρει τι θα του ξημερώσει την επόμενη μέρα. Όλα αυτό κρύβει μια βαθιά ματαιότητα. Απλώς εγώ έχω επιλέξει να φτιάχνω μια ψευδαίσθηση - όλο αυτό να το γνωρίζω, να με ενοχλεί, αλλά να επιλέγω να το βάζω στην άκρη ώστε να μπορώ να προχωράω παρακάτω.
