Θεσσαλονική. Aνταπόκριση: ΚΩΣΤΑΣ ΤΕΡΖΗΣ
Για τον Πατρίσιο Γκουσμάν, τον σκηνοθέτη που απεικόνισε στις ταινίες του τον αγώνα του λαού της Χιλής και του προέδρου Αλιέντε, το ντοκιμαντέρ σηματοδοτεί έναν αγώνα υπέρ της μνήμης και ενάντια στη λήθη. Ο πολυβραβευμένος Χιλιανός σκηνοθέτης μπορεί να μην κατάφερε να είναι παρών τελικά στη Θεσσαλονίκη, αλλά συμμετείχε στη συζήτηση "Από τη Μάχη της Χιλής στην Ευρώπη της κρίσης: Λάθη, διδάγματα και ελπίδες" εδώ στο Φεστιβάλ την Πέμπτη το μεσημέρι μέσω Skype:
"Η ιστορική μνήμη δεν είναι μια αφηρημένη, θεωρητική έννοια, δεν είναι μόδα, αλλά κατάκτηση της κοινωνίας. Δυστυχώς σήμερα στη Χιλή υπάρχει μια ανοιχτή πληγή, πολλοί άνθρωποι κάνουν σαν να μην συνέβη τίποτε και λένε 'εγώ δεν ξέρω, δεν είδα'.
Το ντοκιμαντέρ λειτουργεί και σαν αντιπληροφόρηση μπορεί να πει ελεύθερα τα πράγματα που το κράτος ή οποιοσδήποτε κύκλος εξουσίας αποσιωπά. Ουσιαστικά το ντοκιμαντέρ είναι το μοναδικό μέσο έκφρασης που ανήκει στον λαό.
Βλέπουμε πολλές ταινίες, π.χ. για το ζήτημα του νερού ή για τα ανθρώπινα δικαιώματα, τα οποία είναι κακής ποιότητας, είναι βαρετά, δεν συγκινούν το κοινό. Δεν μπορείς να κάνεις ντοκιμαντέρ μόνο με καλές προθέσεις, πρέπει να συγκινήσεις το κοινό, να δημιουργείς χαρακτήρες...
Εγώ ποτέ δεν ήμουν αντικειμενικός, ήμουν με τον Αλιέντε, αλλά έδωσα τον λόγο και στους αντιπάλους του, γιατί έτσι υπηρετούσα τη διαλεκτική. Όσο πιο υποκειμενικό, τόσο καλύτερο είναι το ντοκιμαντέρ. Αλλιώς δεν θα διαφέρει από τα πλάνα που τραβούν οι κάμερες ασφαλείας στις τράπεζες. Πρέπει να κάνουμε ποιητικά, δημιουργικά ντοκιμαντέρ, με φαντασία. Αυτό είναι το καθήκον μας" πρόσθεσε.
Ο Γκουσμάν αναφέρθηκε και στο ιστορικό - κοινωνικό πλαίσιο που οδήγησε στην άνοδο του Αλιέντε στην εξουσία:
"Τη δεκαετία του '60 η Χιλή ήταν μια φτωχή χώρα, δεν υπήρχε ανάπτυξη ούτε στη γεωργία ούτε στη βιομηχανία. Ο Αλιέντε εισήγαγε πολλές μεταρρυθμίσεις προκειμένου να αντιμετωπίσει τη φτώχεια, έκανε προσπάθειες για εθνικοποίηση των βασικών πρώτων υλών της χώρας, του χαλκού και του σιδήρου, καθώς και για την απαλλοτρίωση της μεγάλης ιδιοκτησίας της γης προς όφελος των μικροκαλλιεργητών. Ο Αλιέντε ήταν το αποτέλεσμα δουλειάς 30 χρόνων μέσα στο λαϊκό κίνημα, στην Αριστερά, μέχρι να γίνει πρόεδρος - δουλειάς μυρμηγκιού".
Ο δημοσιογράφος και σκηνοθέτης ντοκιμαντέρ Γιώργος Αυγερόπουλος επισήμανε ότι, εάν υπάρχει μια αόρατη γραμμή που συνδέει τη χούντα του Πινοσέτ με την Ευρώπη της κρίσης, αυτή ονομάζεται "νεοφιλελευθερισμός".
"Ό,τι έζησε η Χιλή ως πειραματόζωο του Φρίντμαν και των 'παιδιών του Σικάγου', το ζει τρεις δεκαετίες μετά η Ευρώπη. Η Ελλάδα είναι σήμερα η Χιλή της Ευρώπης, το πειραματόζωο του νεοφιλελευθερισμού. Οφείλουμε να τονίζουμε ξανά και ξανά την ανάγκη για κοινωνική δικαιοσύνη, γιατί σήμερα υπάρχουν περισσότεροι ναυαγοί παρά ναυτικοί. Το 2008, η τόσο άπληστη νεοφιλελεύθερη οικονομία πυροβόλησε το ίδιο της το πόδι και για να γιατρευτεί αποφάσισε ότι χρειάζεται περισσότερος νεοφιλελευθερισμός".
Αμέσως μετά ο καθηγητής του ΑΠΘ Γιάννης Σταυρακάκης αναρωτήθηκε "πώς τα πειραματόζωα του σήμερα θα διδαχθούν από τα πειραματόζωα του χθες". Σήμερα στην Ελλάδα, αντί για τα "παιδιά του Σικάγου'', έχουμε τους τεχνοκράτες με μπροστάρη το ΔΝΤ. "Συνήθως εννοούμε τη δημοκρατία σαν το ακριβώς αντίθετο της δικτατορίας, όμως η σημερινή εξέλιξη της δημοκρατίας στην Ευρώπη πρέπει να μας βάλει σε σκέψεις".
Στο ντοκιμαντέρ "Το χρονικό μιας καταστροφής" των Χρύσας Τζελέπη - Άκη Κερσανίδη οι σκηνοθέτες καταγράφουν μαρτυρίες επιζώντων από το Ολοκαύτωμα στο Χορτιάτη τον Σεπτέμβριο του 1944. "Για κάποιους ήταν πολύ οδυνηρή εμπειρία" είπε η Χρύσα Τζελέπη. Μια από τους γυναίκες που επέζησαν, παιδί τότε, γλίτωσε δύο φορές από τον θάνατο στον Χορτιάτη και ύστερα από χρόνια δέχτηκε ένα τηλεφώνημα από έναν ταγματασφαλίτη: "Ήταν δύο Έλληνες, ταγματασφαλίτες, ο ένας ήθελε να με σκοτώσει, ο άλλος έλεγε 'άφησέ την, θα πεθάνει ούτως ή άλλως'".
Οι δύο σκηνοθέτες αποφάσισαν να γυρίσουν το ντοκιμαντέρ σαν κατάθεση μνήμης για τους νεότερους. "Μετά την Κατοχή έγινε ο Εμφύλιος και είχαν θαφτεί αυτά τα θέματα. Ήταν πολύ σημαντικό για μας να βγάλουμε προς τα έξω μνήμες" είπε ο Άκης Κερσανίδης.
Το ντοκιμαντέρ του Στέλιου Κούλογλου "Νεοναζί: το Ολοκαύτωμα της μνήμης" αντιπαραβάλλει το χθες και το σήμερα. Μαρτυρίες ανθρώπων που έζησαν τα γεγονότα, νέα παιδιά που μιλούν στην κάμερα. Ο σκηνοθέτης θέλησε να καταγράψει τις μαρτυρίες τους, με στόχο να αποτυπώσει τι πιστεύουν σήμερα οι νέοι μαρτυρικών χωριών, όπως το Δίστομο και ο Χορτιάτης.
"Στο Δίστομο, παρόλο που τα παιδιά είναι ενημερωμένα από πρώτο χέρι, ήξεραν μόνο για το χωριό τους, ίσως και για τα Καλάβρυτα. Δεν ήξεραν όμως για τη συμμετοχή των Ελλήνων συνεργατών των Γερμανών στις σφαγές. Στον Χορτιάτη, πάλι, το μνημείο του ολοκαυτώματος δεν αναφέρει τίποτε για τον ρόλο των ταγματασφαλιτών, ενώ στην πραγματικότητα αυτοί ήταν οι δράστες και οι Γερμανοί παρακολουθούσαν. Σε σημαντικό βαθμό πληρώνουμε ακόμη την Κατοχή και τον Εμφύλιο. Δεν τυχαίο που πρόσφατα στην Τσαρίτσανη Ελασσόνας οι κάτοικοι απομάκρυναν μέλη της Χρυσής Αυγής, φωνάζοντας 'εσείς μας σκοτώσατε'".
