Βραβευμένο ήδη στις Ηνωμένες Πολιτείες, το ντοκιμαντέρ της Σταυρούλας Τόσκα "Κάτω από την Ελιά" που προβλήθηκε χθες εδώ στο Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης, ξεκινά από τη μυθιστορηματική ανακάλυψη θαμμένων ημερολογίων που έγραφαν οι κρατούμενες στο στρατόπεδο - φυλακή στο Τρίκερι, κατά τη διάρκεια του Εμφυλίου πολέμου. Τα ημερολόγια, τα οποία έμειναν θαμμένα σχεδόν για τρεις δεκαετίες κάτω από μια ελιά, διηγούνται τις απίστευτες ιστορίες των γυναικών που εξορίστηκαν. "Η Ιστορία είναι μια κακιά μητριά", λέει σε κάποια στιγμή στο φακό της Σταυρούλας Τόσκα μια από τις εξόριστες γυναίκες, κουβαλώντας μέχρι σήμερα την τραυματική εμπειρία και την αγριότητα των χρόνων εκείνων.
Γεννημένη στην Σίνδο της Θεσσαλονίκης, η Σταυρούλα Τόσκα εδώ και πολλά χρόνια είναι μόνιμος κάτοικος της Νέας Υόρκης. Οπως λέει η ίδια, η ιδέα για να γυρίσει το ντοκιμαντέρ γεννήθηκε όταν η Ολυμπία Δουκάκη (η οποία είναι αφηγήτρια στην ταινία) της έδωσε να διαβάσει μετάφραση των τετραδίων που είχαν γράψει οι γυναίκες που κρατούνταν στο Τρίκερι. "Ήταν η πρώτη φορά που ανακάλυπτα τι είχε συμβεί στην χώρα μας κατά την περίοδο του Εμφυλίου. Οι ιστορίες αυτών των γυναικών με καθήλωσαν". Μέσα από την έρευνα για την ταινία, ανακάλυψε έκπληκτη και τη συμμετοχή της γιαγιάς της στον Εμφύλιο, καθώς, κουβαλώντας προμήθειες για τους αντάρτες του Δημοκρατικού Στρατού, συνελήφθη και πέρασε τέσσερα χρόνια φυλακισμένη...
Ο λοχαγός του Δημοκρατικού Στρατού Ηλίας Μεταλλίδης, ενενήντα δύο χρόνων σήμερα, είναι το κεντρικό πρόσωπο στο ντοκιμαντέρ «Γεια σας και καλή αντάμωση ως νικητές!» που γύρισε ο Νίκος Νούλας. Την παραμονή των Χριστουγέννων του 1948, ο νεαρός Κιλκισιώτης Ηλίας Μεταλλίδης, που έχει δυόμισι χρόνια να δει τους δικούς του και την κοπελιά του, τη Μαρίκα, κινείται με μια φάλαγγα ανταρτών στα χωριά του κάμπου του Κιλκίς και σχετικά κοντά στο χωράφι της οικογένειάς του. Ο νεαρός παρακαλεί επίμονα και εν τέλει καταφέρνει να πείσει τον υπεύθυνο του τμήματος να του επιτρέψει να αποκοπεί προσωρινά για να πάει στο χωράφι. Τρέχει, φορτωμένος με το όπλο, τα εφόδια και την ποντιακή λύρα, φτάνει στο χωράφι, γράφει ένα σημείωμα, το διπλώνει, το αποθέτει κάτω από το μοναδικό δέντρο του χωραφιού και πάνω από το σημείωμα αποθέτει μια μεγάλη πέτρα. Το αγωνιστικό - νεανικό σημείωμά του κατέληγε "Γεια σας και καλή αντάμωση ως νικητές!". Το ντοκιμαντέρ αφηγείται οχτώ μήνες αντάρτικης ζωής του Μεταλλίδη, από τα Χριστούγεννα του 1948 που μετακινείται στο Γράμμο - Βίτσι, μέχρι τον Αύγουστο του 1949, οπότε τραυματίζεται στο Λέσιτς και μεταφέρεται σε νοσοκομείο της Αλβανίας. Από εκεί, θα καταλήξει αργότερα στην Τασκένδη...
ΚΩΣΤΑΣ ΤΕΡΖΗΣ
