Το περίφημο δρώμενο των "Αράπηδων" αναβιώνει σήμερα στη Δράμα, χάρη σε πρωτοβουλία του Μορφωτικού Πολιτιστικού Συλλόγου Ξηροποτάμου, με την καθολική συμμετοχή των κατοίκων του χωριού, αλλά και της ευρύτερης περιοχής, που θα ακούσουν τον οικείο ήχο της κουδούνας, να συνοδεύει τα τραγούδια, τους χορούς, τα δρώμενα, υποδεχόμενοι έτσι τον νέο χρόνο.
"Το δρώμενο των 'Αράπηδων' είμαστε εμείς, είναι η ταυτότητά μας. Είναι αυτό που μας άφησαν οι πρόγονοί μας" σημειώνει ο πρόεδρος του συλλόγου Στέργιος Δεμίσης.
Στο δρώμενο παίρνει μέρος μια ομάδα ανδρών, των "Αράπηδων", που ονομάζεται "τσέτα". Ντυμένοι με φλοκωτές κάπες (παλαιότερα με προβιές) και κεφαλοστολές από δέρμα κατσίκας, στα χέρια κρατούν ξύλινο σπαθί, ενώ στη μέση κρεμούν κουδούνια, τρία μεγάλα μπατάλια ή τρία κυπριά, συνταιριασμένα, ώστε ο ήχος τους να είναι αρμονικός. "Την τσέτα" συμπληρώνουν οι "Εύζωνες", οι "Γκελίγκες" (νύφες) και οι "Μάνγκουδες". Επικεφαλής της ομάδας είναι ο "τσεταμπασία", άνδρας όχι μεταμφιεσμένος, που κρατά μία γκλίτσα.
Στις 6 Ιανουαρίου μέλη της "τσέτας" παίρνουν την ευλογία από τον παπά που έχει κάνει τον αγιασμό των υδάτων. Με συνοδεία μακεδονικής λύρας και νταχαρέδων η "τσέτα" κάνει τη "γύρα" του χωριού, περνώντας από τα σπίτια, χορεύοντας, ευχόμενη υγεία και ευημερία στις οικογένειες.
Το πρωί της 7ης Ιανουαρίου, μαζί με τους μουσικούς, η "τσέτα" (10-15 άτομα) εμφανίζεται και πάλι στις γειτονιές, αυτή τη φορά, όμως επισκέπτεται μόνο τα σπίτια των εορταζόντων Γιάννηδων και καταλήγει στην πλατεία του χωριού, όπου στήνει χορό. Στην ορχήστρα συμμετέχει και η γκάιντα.
Κατά περίσταση σημειώνονται καρναβαλικά επεισόδια, όπως η παρουσία του μάνγκου πάνω σε άμαξα να λέει βωμολοχίες και να κουνά επιδεικτικά μπροστά στα γεννητικά του όργανα μια κουδούνα.
Παλιότερα, με τη δύση του ηλίου, στο παρελθόν, οι μάνγκουδες έζευαν σε ένα αλέτρι δύο "Αράπηδες", που όργωναν εικονικά την πλατεία και σκόρπιζαν στάχτη, ουσία με μαγική αποτρεπτική δύναμη.
Η γύρα της "τσέτας", με τις "νύφες" και τους "γαμπρούς", και η αναπαράσταση του οργώματος θεωρούνται πράξεις μαγικο-τελετουργικές, με τις οποίες οι αγρότες του παρελθόντος ευελπιστούσαν να ξυπνήσουν και να ενισχύσουν τις γονιμικές δυνάμεις της φύσης.
