Ένας στους τέσσερις Έλληνες βρίσκεται παγιδευμένος σε χρέη που ξεπερνούν το 200% του εισοδήματός του, σύμφωνα με ΔΝΤ και ΤτΕ. Πρόκειται για μια πραγματικότητα που δεν μπορεί να ωραιοποιηθεί ούτε να κρυφτεί πίσω από στατιστικά τεχνάσματα και επικοινωνιακές κορώνες. Χιλιάδες οικογένειες ζουν υπό μόνιμη οικονομική στενότητα, αδυνατώντας να ανταποκριθούν στις βασικές τους υποχρεώσεις. Το εισόδημά τους εξανεμίζεται σε λογαριασμούς, ενοίκια, δόσεις δανείων και τρόφιμα πριν καν τελειώσει η πρώτη εβδομάδα του μήνα.
Τα στοιχεία που δημοσιοποιούνται από το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο και την Τράπεζα της Ελλάδος συνθέτουν μια εικόνα που δεν έχει καμία σχέση με το αφήγημα της ευημερίας που διαλαλεί το Μαξίμου. Αντίθετα, αποκαλύπτουν μια βαθιά κοινωνική και οικονομική κρίση, η οποία εξελίσσεται αθόρυβα αλλά με καταστροφικές συνέπειες. Η ακρίβεια έχει μετατραπεί σε έναν αόρατο αλλά αμείλικτο φοροεισπράκτορα. Οι αυξήσεις σε βασικά αγαθά, στην ενέργεια και στη στέγαση καταπίνουν κάθε ονομαστική αύξηση μισθού. Η κυβέρνηση επιμένει να μιλά για βελτίωση του διαθέσιμου εισοδήματος, αλλά η πραγματικότητα είναι ότι η αύξηση της κατανάλωσης ξεπερνά την αύξηση των εισοδημάτων, αναγκάζοντας τους πολίτες να καλύπτουν το κενό από τις αποταμιεύσεις τους. Και εδώ βρίσκεται η πιο αποκαλυπτική πτυχή του προβλήματος. Μέσα στο 2025 τα ελληνικά νοικοκυριά κατανάλωσαν 3,7 δισεκατομμύρια ευρώ από τις αποταμιεύσεις τους απλώς για να επιβιώσουν. Δεν ξόδεψαν χρήματα για επενδύσεις, για ανάπτυξη ή για βελτίωση της ποιότητας ζωής τους. Ξόδεψαν τις οικονομίες μιας ζωής για να πληρώσουν το σούπερ μάρκετ, το ηλεκτρικό ρεύμα, το πετρέλαιο και τις δανειακές τους υποχρεώσεις. Αυτή δεν είναι εικόνα υγιούς οικονομίας. Είναι εικόνα κοινωνίας που καταναλώνει τις τελευταίες της αντοχές. Είναι η εικόνα μιας χώρας που εμφανίζει πρόσκαιρα θετικούς μακροοικονομικούς δείκτες, ενώ ταυτόχρονα οι πολίτες της βυθίζονται στη φτώχεια και στην ανασφάλεια.
Την ίδια στιγμή, αντί να υπάρξει μια ουσιαστική πολιτική προστασίας των δανειοληπτών, ανοίγει η συζήτηση για νέες χρεώσεις και πρόσθετα κόστη στις τραπεζικές υπηρεσίες. Οι ασαφείς διατυπώσεις περί «ειδικών υπηρεσιών» και «πραγματικών δαπανών» δημιουργούν εύλογες ανησυχίες ότι οι πολίτες θα βρεθούν αντιμέτωποι με ακόμη περισσότερα οικονομικά βάρη. Για άλλη μία φορά οι τράπεζες εμφανίζονται προστατευμένες, ενώ οι δανειολήπτες καλούνται να σηκώσουν το κόστος. Παράλληλα, περισσότερα από 350.000 νοικοκυριά συνεχίζουν να ζουν με τον εφιάλτη των κόκκινων στεγαστικών δανείων. Η πρώτη κατοικία χιλιάδων οικογενειών παραμένει υπό απειλή, ενώ πολιτικές δυνάμεις επιχειρούν να μετατρέψουν το κοινωνικό δράμα σε πεδίο πολιτικής αντιπαράθεσης. Όμως για τον πολίτη που κινδυνεύει να χάσει το σπίτι του οι πολιτικές συγκρούσεις δεν προσφέρουν καμία λύση.
Η αλήθεια μπορεί να μην συμφέρει το Μαξίμου, αλλά είναι αναγκαία. Η ελληνική οικονομία δεν στηρίζεται σε μια ισχυρή παραγωγική βάση. Στηρίζεται σε ευρωπαϊκούς πόρους, σε δανειακές ροές και στην αδιάκοπη αφαίμαξη της μεσαίας τάξης. Η ανάπτυξη που παρουσιάζεται ως θρίαμβος δεν αντανακλάται στην καθημερινότητα των πολιτών. Δεν φαίνεται στους μισθούς, δεν φαίνεται στις αποταμιεύσεις, δεν φαίνεται στην αγοραστική δύναμη. Όταν μια κοινωνία αναγκάζεται να τρώει τις οικονομίες της για να επιβιώσει, όταν το χρέος πνίγει το ένα τέταρτο των νοικοκυριών και όταν η στέγη μετατρέπεται σε πολυτέλεια, τότε δεν μιλάμε για επιτυχία. Μιλάμε για μια οικονομία που παρουσιάζει βιτρίνα ευημερίας, ενώ πίσω από τα φώτα συσσωρεύεται μια νέα κοινωνική κρίση. Και όταν τελειώσουν οι ενέσεις ρευστότητας και οι προσωρινές στηρίξεις, η πραγματικότητα θα απαιτήσει τον λογαριασμό. Τότε θα φανεί αν η σημερινή ανάπτυξη ήταν πραγματική ή απλώς μια ακόμη καλοστημένη ψευδαίσθηση.
* Η Ιωάννα Λιούτα είναι πολιτική και οικονομική αναλύτρια
