Του Λέανδρου Πολενάκη
Η θρυλική ταινία "La strada" («Ο δρόμος») του Φελίνι, μια ασπρόμαυρη, μικρή, «φτωχή» για τα σημερινά μέτρα παραγωγή, με θηριώδεις, όμως, πρωταγωνιστές (Άντονι Κουίν, Τζουλιέτα Μασίνα και ο πρόωρα χαμένος Ρίτσαρντ Μπέιζχαρτ), λάμπει ακόμα σήμερα σαν διαμάντι στο παγκόσμιο κινηματογραφικό στερέωμα. Δεν πρόκειται μόνο για την αισθητική αξία της μοναδικής αυτής ταινίας, αλλά, κυρίως για το ήθος της: έχει ως κέντρο της τον άνθρωπο, σε πείσμα όσων έχουν βαλθεί, με πακτωλούς εκατομμυρίων, να γυρίσουν τον κόσμο πίσω, στη βαρβαρότητα και στο σκοτάδι, καλλιεργώντας συστηματικά τη λατρεία της τερατώδους μορφής, με πρότυπα όπως ο περιώνυμος «Χάνιμπαλ Λέκτερ» και άλλοι. Εκκολάπτοντας το αυγό του φιδιού. Θυμίζω, ανοίγοντας παρένθεση, το συμπαθητικό, ασχημούλι, φαινομενικά αβλαβές και αθώο τερατάκι του «Εξωγήινου», της παλιάς ομώνυμης αμερικανικής ταινίας με την τεράστια προβολή, από την οποία ξεκίνησε η «μόδα» της προσήλωσης στο άσχημο...
Κάποιοι είχαν τολμήσει, τότε, να εκφράσουν τις επιφυλάξεις τους για το επικίνδυνο φαινόμενο. Έλαβαν, αμέσως, πληρωμένη (κυριολεκτικά) απάντηση από τους γνωστούς, μόνιμους, αιώνιους και αμετακίνητους παντεπόπτες των πνευματικών μας πραγμάτων: «αυτό», αποφάνθηκαν ομόθυμα, «είναι και καλό, και χρήσιμο, επειδή μαθαίνει τον κόσμο να μην έλκεται μόνο από το όμορφο, κάτι που ισοδυναμεί με αισθητικό ρατσισμό! Να έλκεται και από το άσχημο!». Ιδού, τώρα, το αποτέλεσμα: το «τερατάκι» εκείνης της ταινίας μεγάλωσε και δεν μπορούμε πια να το κάνουμε ζάφτι. Μας προέκυψε ένας τερατώδης Σόιμπλε, η επιτομή της παγκόσμιας α-σχημίας που μας πολιορκεί.
Η κρίση δεν είναι μόνο οικονομική, ας το καταλάβουμε. Αντικαταστήσαμε την ηθική με την προτεσταντική ηθικολογία και υφιστάμεθα τις συνέπειες. Από πολύ παλιά φωνάζαμε, αλλά δεν μας άκουγαν, ότι η ανθρωπότητα θα πληρώσει σύντομα, με τίμημα βαρύ, την προγραμματική πλήρη απαξίωση των ανθρωπιστικών σπουδών και τη διάλυση του δίδυμου σχήματος κάλλος - ηθική στάση, που είναι το θεμέλιο του πολιτισμού. Τη συστηματική αποδόμηση όλων των μεγάλων κειμένων που τον στηρίζουν. Σήμερα, τα λουζόμαστε! Κλείνει η παρένθεση.
Στο καλό, ανακαινισμένο θέατρο «Βικτώρια», στο σκόπιμα υποβαθμισμένο κέντρο της Αθήνας, στην καρδιά του «σκότους», όπου, όμως, εξακολουθεί, σε πείσμα των καιρών, ως εστία μοναδικής αντίστασης, να θάλλει το θέατρο, δίνεται από την ομάδα Theatrovictoria μια θεατρική διασκευή του "La strada". Η θρυλική ταινία επανέρχεται, έτσι, στη θεατρική της κοίτη, μια και μέσα της «κοιμόταν» ένα ανέκαθεν παρεξηγημένο θέατρο... που δραπέτευσε από το κλειστό, πολυτελές «κουτί» της ιταλικής σκηνής και πήρε τους δρόμους. Όπως οι παλιοί, περιπλανώμενοι λαϊκοί θεατρίνοι...
Η διασκευή είναι συλλογική, του θιάσου, και η σκηνοθεσία του Βασίλη Νικολαΐδη (κίνηση - χορογραφία του Κωνσταντίνου Μίχου), σε ύφος ενός λαϊκού πανηγυριού που «αμάρτησε». Προς τιμήν του σκηνοθέτη και όλων των συντελεστών της παράστασης, δεν επιδιώκουν μια κατ' αναλογίαν μεταφορά στο σανίδι της ομώνυμης ταινίας, πράγμα αδύνατον, αλλά, επιχειρούν κάτι άλλο: να ξυπνήσουν το «θηρίον του θεάτρου» μέσα στην ταινία. Να μεταγράψουν τον ανοιχτό φιλμικό «περιπετειώδη», εξωστρεφή, φυγόκεντρο χρόνο της σε «πυκνό», ενεστωτικό, εσωτερικό, κεντρομόλο θεατρικό γεγονός. Το πετυχαίνουν ιδανικά. Ένας πολυμορφικός θίασος, ηθοποιοί, μουσικοί, ακροβάτες, δίνει «τα ρέστα του», ώστε να συμβούν όλα «εκεί». H Κάτια Γέρου φωτίζει τον μοναχικό δρόμο της κεντρικής ηρωΐδας Τζελσομίνας προς την αυτογνωσία. Σε πλήρη ωριμότητα μέσων, απλή και ρέουσα, δίνει ένα μάθημα σωματικής υποκριτικής, περνώντας μέσα από όλα τα στάδια ώς την τελική αποθέωση. Υπηρετεί τη μεγάλη τέχνη, δίχως περιττά στολίδια, αξιοποιεί την πείρα της στην τραγωδία και στήνει εμπρός μας μια γνήσια τραγική ηρωΐδα. Ο Θανάσης Κουρλαμπάς είναι άψογος σε όλα, κίνηση, στάση, φωνή. Ο Νίκος Νίκου, μονολεκτικά, χαρισματικός, ο Κίμων Παντερής εντυπωσιακός. Με τον δαίμονα της μεταμόρφωσης στους ποικίλους ρόλους της, πολυεργαλείο πολύτιμο, η Ευγενία Μαραγκού. «Γράφει» σκηνικά η ΄Εφη Κόντα, άκρως αποτελεσματικοί οι Λεωνίδας Μαριδάκης, Μέλιος Κατσαμάκης (και μουσικοί της παράστασης). Άρτια τα visuals του Ανδρέα Τρούσσα, σκηνικά - κοστούμια του Μετζικώφ σημαίνουν. Το θέατρό μας είναι σήμερα ό,τι πιο πολύτιμο έχουμε.
