Περισσότερα από είκοσι πέντε χρόνια αφότου το Χόλιγουντ την μετέτρεψε σε σύμβολο του περιβαλλοντικού ακτιβισμού, η Μπρόκοβιτς παραμένει πεπεισμένη ότι οι απλοί πολίτες έχουν τη δύναμη να αντιπαρατεθούν ακόμη και με τις πιο ισχυρές εταιρείες.
Περισσότερα από εικοσιπέντε χρόνια αφότου η ομώνυμη βιογραφική ταινία του Στίβεν Σόντερμπεργκ έσπαγε τα ταμεία και χάριζε στη Τζούλια Ρόμπερτς το Όσκαρ καλύτερης ηθοποιού το 2000 για τον ρόλο της μοναχικής μαχητικής ηρωίδας που οδήγησε στα δικαστήρια εταιρείες-κολοσσούς επειδή μόλυναν το περιβάλλον, η «πραγματική» Έριν Μπρόκοβιτς κάθε άλλο παρά έχει αποτραβηχτεί από τον ακτιβισμό.
Έχει επιστρέψει στον περιβαλλοντικό αγώνα, σε μια μάχη αφύπνισης για την ώρα, για τις συνεπακόλουθες συνέπειες της νέας βιομηχανικής επανάστασης, αυτής που υπόσχεται να μεταμορφώσει τον κόσμο μέσα από τη χρήση της Τεχνητής Νοημοσύνης.
Όπως κάθε δραστική μεταβολή στις νόρμες της τεχνολογίας και της οικονομίας, η γενίκευση της ΤΝ δεν επηρεάζει μόνο τους όρους του κοινωνικού συμβολαίου, αφήνει το αποτύπωμά της και στο περιβάλλον. Το ίδιο συνέβη και με τη βιομηχανική επανάσταση του 18ου αιώνα. Τα data centers που κατασκευάζονται σε όλο τον κόσμο με επιταχυνόμενο ρυθμό για να υποστηρίξουν τις λειτουργίες της Τεχνητής Νοημοσύνης αρχίζουν να εγείρουν ερωτήματα για την επιπτώσεις τους στο περιβάλλον, στους φυσικούς πόρους, στις τοπικές κοινότητες.
Η ακτιβίστρια που με το πείσμα και την αναποφασιστικότητά της έφερε στο φως τη μόλυνση του υδροφόρου ορίζοντα της μικρής απομονωμένης κοινότητας του Χίνκλεϊ, στην έρημο Μοχάβε στη κομητεία του Σαν Μπερναντίνο στην Καλιφόρνια από την ενεργειακή εταιρεία Pacific Gas & Electric, σε μια υπόθεση που κατέληξε το 1996 στην εκδίκαση μιας πρωτοφανούς για τα τότε δεδομένα αποζημίωσης 333 εκατομμυρίων δολαρίων στους κατοίκους, είναι πάλι ενεργή και λαμβάνει τα «σήματα» του κόσμου. Ακούει για άλλη μια φορά τους απλούς πολίτες που εκφράζουν ανησυχίες και προβληματισμό για τα τεράστια κέντρα δεδομένων που κατασκευάζονται στις περιοχές τους και μέχρι στιγμής κανένας επίσημος δεν φαίνεται πρόθυμος να τους ακούσει.
«Είναι σαν η υπόθεση του Χίνκλεϊ να έχει πάρει στεροειδή» λέει χαρακτηριστικά σε πρόσφατη συνέντευξή της στον Guardian, υπονοώντας την τεράστια διαφορά κλίμακας και δυναμικής που χωρίζει τα τρέχοντα δεδομένα με εκείνα της τοπικής κοινότητας.
Για την Μπρόκοβιτς, το ταχέως αναπτυσσόμενο δίκτυο των κέντρων δεδομένων ΤΝ είναι σήμερα το τελευταίο μέτωπο μάχης στον περιβαλλοντικό αγώνα. Η ανησυχία της δεν αφορά στην ίδια τη ΤΝ αλλά στην κολοσσιαία φυσική υποδομή που απαιτείται για τη λειτουργία και την ανάπτυξή της, εγκαταστάσεις που καταναλώνουν εξαιρετικά μεγάλες ποσότητες ηλεκτρικής ενέργειας και νερού για ψύξη των συστημάτων επεξεργασίας και αποθήκευσης δεδομένων. Την ίδια ώρα, κοινότητες που γειτνιάζουν με αυτές τις εγκαταστάσεις εμφανίζονται όλο και πιο ανήσυχες για το γεγονός ότι η ανάπτυξή τους συχνά γίνεται χωρίς την απαιτούμενη δημόσια διαβούλευση ή δίχως επισταμένο περιβαλλοντικό έλεγχο.
«Το τζίνι βγήκε από το μπουκάλι… Αυτή δεν είναι πια μια ιστορία για τη Τεχνητή Νοημοσύνη», λέει χαρακτηριστικά η ακτιβίστρια, είναι μια «ιστορία για τη δημοκρατία, τη διαφάνεια, τους φυσικούς πόρους».
Οικείο μοτίβο
66 ετών σήμερα, η Μπρόκοβιτς παραμένει σε εγρήγορση, θεωρεί πως τα προειδοποιητικά σημάδια είναι εντυπωσιακά οικεία. Την απαρχή της εκστρατείας της σηματοδότησε η στιγμή που δεκάδες email έφτασαν στην ιστοσελίδα της -σχεδόν ταυτόχρονα- από κατοίκους της ίδιας πόλης οι οποίοι εξέφραζαν τις ανησυχίες τους για ένα κέντρο δεδομένων Τεχνητής Νοημοσύνης που κατασκευαζόταν κοντά στην κοινότητά τους.
Από περιέργεια, κάλεσε ανθρώπους από όλες τις Ηνωμένες Πολιτείες να υποβάλουν πληροφορίες για παρόμοια υπό κατασκευή ή δρομολόγηση έργα, κοντά στις κοινότητές τους. Η ανταπόκριση ήταν εντυπωσιακή. Μέσα σε λίγες εβδομάδες, χιλιάδες άνθρωποι επικοινώνησαν μαζί της και μέχρι σήμερα περισσότερες από 7.000 αναφορές έχουν υποβληθεί «σχεδιάζοντας» έναν χάρτη ανοιχτού κώδικα, ο οποίος τεκμηριώνει όλα τα υπό κατασκευή ή δρομολόγηση έργα κατασκευής κέντρων δεδομένων ΤΝ σε όλη την Αμερική.
Η χαρτογράφηση των υποδομών αποτυπώνει μια πραγματική πανεθνική έκρηξη της βιομηχανίας των data centers. Πολλές κοινότητες παραδέχθηκαν ότι γνώριζαν ελάχιστα πράγματα για την επικείμενη δημιουργία εγκαταστάσεων και ότι το αντιλήφθηκαν στην πραγματικότητα μόνο όταν άρχισαν οι εκσκαφές για τη θεμελίωσή τους.
Πολλοί κάτοικοι ανέφεραν ότι ειδοποιήθηκαν αφού είχαν ήδη εγκριθεί και εκδοθεί οι σχετικές άδειες, άλλοι ανέφεραν αλλαγές στον χωροταξικό σχεδιασμό περιοχών που πραγματοποιήθηκαν με περιορισμένο δημόσιο διάλογο και κάποιοι άλλοι απλά είπαν ότι είδαν τεράστια βιομηχανικά κτήρια να ξεφυτρώνουν σε γεωργικές εκτάσεις και φυσικά τοπία.
Για την Μπρόκοβιτς, αυτό το μοτίβο δεν είναι τίποτε άλλο παρά αντανάκλαση του παρελθόντος: Τοπικές κοινότητες που υπόκειται στις συνέπειες μιας ραγδαίας βιομηχανικής ανάπτυξης αγωνίζονται ενάντια σε πανίσχυρα εταιρικά συμφέροντα για να αναγνωριστούν οι συνέπειες στη ζωή τους. «Είμαστε αντιμέτωποι με δυνάμεις που έχουν όλα τα χρήματα, όλη την πληροφόρηση και όλο το εύρος ισχύος του κόσμου», λέει χαρακτηριστικά.
Αλλάζοντας θέμα συζήτησης
Η συζήτηση στη δημόσια σφαίρα για την ΤΝ είναι επικεντρωμένη εδώ και καιρό σε αλγόριθμους, παραγωγικότητα, οικονομικό μετασχηματισμό, στο ερώτημα αν η τεχνολογία αυτή θα είναι μια ακόμη χρηματιστηριακή φούσκα ή όχι. Πολύ λιγότερο έως καθόλου… ορατή είναι η φυσική υποδομή που απαιτούν οι αλγόριθμοι για να λειτουργήσουν και να κάνουν πραγματικότητα το «θαύμα» που υπόσχονται.
Τα τρέχοντα μοντέλα ΤΝ απαιτούν τεράστια υπολογιστική ισχύ από παράλληλα συστήματα τα οποία πρέπει να «συστεγαστούν» στον ίδιο φυσικό χώρο, δηλαδή σε εγκαταστάσεις μεγέθους βιομηχανικών αποθηκών. Εκεί οι διακομιστές λειτουργούν ακατάπαυστα παράγοντας μεγάλες ποσότητες θερμότητας. Η διατήρηση αυτών των μηχανών σε ψύξη απαιτεί τεράστιες ποσότητες ηλεκτρικής ενέργειας και, σε πολλές εγκαταστάσεις, εκατομμύρια λίτρα νερού κάθε μέρα. Μερικά από τα νεότερα συγκροτήματα data centers καταλαμβάνουν έκταση εκατοντάδων στρεμμάτων.
Όπως είναι φυσικό, η κλίμακα του μεγέθους τους έχει πυροδοτήσει ανησυχίες και προβληματισμό από περιβαλλοντικές ομάδες, τοπικές αρχές, κατοίκους. Ποιος θα παρέχει και με τι κόστος την ηλεκτρική ενέργεια; Από πού θα προέρχεται το νερό που θα χρησιμοποιείται στη ψύξη, ποιος τελικά θα πληρώσει το κόστος όλων αυτών;
Σύμφωνα με ανάλυση που επικαλείται ο Guardian, σχεδόν τα δύο τρίτα των σχεδιαζόμενων κέντρων δεδομένων στις ΗΠΑ βρίσκονται σε περιοχές επιρρεπείς στην ξηρασία, γεγονός που εγείρει ανησυχίες για τον ανταγωνισμό μεταξύ βιομηχανίας, γεωργίας και νοικοκυριών για την πρόσβαση στα ολοένα και πιο περιορισμένα αποθέματα νερού.
Για τις κοινότητες εκείνες που ζουν ήδη σε συνθήκες περιορισμών στην κατανάλωση νερού, η προοπτική υπερκατανάλωσής του από τις υποδομές ΤΝ έχει ήδη μετατραπεί σε ένα συναισθηματικά φορτισμένο ζήτημα. Η Μπρόκοβιτς λέει ότι σε πολλά από τα μηνύματα που δέχεται από πολίτες διατυπώνονται εύλογες ανησυχίες. Οι άνθρωποι ανησυχούν για τις αυξήσεις στους λογαριασμούς κοινής ωφέλειας, ρωτούν αν διαταράσσονται τα ενδιαιτήματα άγριας ζωής, κάνουν λόγο για μείωση της παρουσίας άγριων πτηνών, για τον αυξημένο βιομηχανικό θόρυβο μόλις οι εγκαταστάσεις τεθούν σε λειτουργία. Όπως επισημαίνει η ακτιβίστρια, σε αντίθεση με τη χημική μόλυνση, οι επιπτώσεις αυτές είναι αδύνατο να αποκρυφθούν.
Διαδικασίες fast track
Ίσως το πιο προκλητικό επιχείρημα της Μπρόκοβιτς είναι ότι η συζήτηση για τα data centers εκτείνεται πέρα από την προστασία του περιβάλλοντος. Πιστεύει ότι η ταχύτητα ανάπτυξης υποδομών Τεχνητής Νοημοσύνης αποκαλύπτει αδυναμίες στη λήψη αποφάσεων σε τοπικό επίπεδο.
Ορισμένοι κατασκευαστές, λέει, έχουν συνάψει συμφωνίες εμπιστευτικότητας με τις δημοτικές αρχές περιορίζοντας την ορατότητα του κοινού στις διαβουλεύσεις για την έγκριση των σχεδίων. Σε άλλες περιπτώσεις, δημοτικά συμβούλια που επιχείρησαν να διακόψουν την κατασκευή κέντρων δεδομένων, αφότου αντιμετώπισαν οργανωμένη αντίδραση από τους κατοίκους, βρέθηκαν αντιμέτωπα με δικαστικές αγωγές αξίας εκατοντάδων εκατομμυρίων δολαρίων.
Η ακτιβίστρια κάνει λόγο για ανισορροπία δυνάμεων και εκφράζει βαθιά ανησυχία.
Οι τοπικές αρχές δεν έχουν την οικονομική δυνατότητα να αντιπαρατεθούν με τις πολυεθνικές εταιρείες τεχνολογίας και υποχωρούν. «Δεν μπορούν να το αντέξουν όλο αυτό», λέει.
Το αποτέλεσμα είναι μια κατάσταση πραγμάτων υπό την οποία οι τοπικές κοινότητες συχνά αισθάνονται αποκλεισμένες από καίριες αποφάσεις που μπορούν να μεταβάλουν μόνιμα το φυσικό περιβάλλον τους. Έτσι, αυτό που κάποτε θα μπορούσε να θεωρηθεί ως ζήτημα εξειδικευμένου σχεδιασμού και ικανοποίησης περιβαλλοντικών όρων, μετατρέπεται τώρα σε μια ευρύτερη συζήτηση σχετικά με τη δημοκρατική λογοδοσία στην εποχή της Τεχνητής Νοημοσύνης.
Ευρύτερο ζήτημα
Αν και η τελευταία εκστρατεία της Μπρόκοβιτς αφορά τις Ηνωμένες Πολιτείες, το ζήτημα φαίνεται πως είναι ήδη παγκόσμιου ενδιαφέροντος.
Έχει δεχθεί μηνύματα από όλο τον κόσμο, από την Αυστραλία, την Ινδία, τη Σκωτία, την Ιρλανδία. Οι ανησυχίες των ανθρώπων αντικατοπτρίζουν μια ευρύτερη παγκόσμια πραγματικότητα. Καθώς οι κυβερνήσεις ανταγωνίζονται μεταξύ τους για να προσελκύσουν επενδύσεις σε υποδομές Τεχνητής Νοημοσύνης, ο αγώνας δρόμου για την κατασκευή όλο και πιο ισχυρών data centers έχει επιταχυνθεί δραματικά.
Η Ιρλανδία αποτελεί ίσως ένα περιπτωσιολογικό παράδειγμα. Μέχρι το 2023, τα κέντρα δεδομένων αντιπροσώπευαν περίπου το ένα πέμπτο της κατανάλωσης ηλεκτρικής ενέργειας της χώρας, ωθώντας τους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής να επιβάλλουν περιορισμούς στην περαιτέρω ανάπτυξή τους γύρω από το Δουβλίνο λόγω πιέσεων στο εθνικό δίκτυο ηλεκτρικής ενέργειας.
Σε άλλες χώρες όμως συνεχίζουν να εμφανίζονται προτάσεις για μεγαλύτερες εγκαταστάσεις ικανές να υποστηρίξουν την επόμενη γενιά συστημάτων ΤΝ. Οι εταιρείες τεχνολογίας έχουν προτείνει φιλόδοξες ιδέες που περιλαμβάνουν από πλωτά υπεράκτια κέντρα ως εγκαταστάσεις που ψύχονται με θαλασσινό νερό ή ακόμη και κάποια πιο μελλοντολογικά σχέδια, όπως υποδομές σε διαστημική τροχιά.
Για την Μπρόκοβιτς, ωστόσο, αυτά τα οράματα κινδυνεύουν να αποσπάσουν την προσοχή από τα επείγοντα ζητήματα που αντιμετωπίζουν σήμερα οι κοινότητες σε σχέση με την προστασία του περιβάλλοντος και των φυσικών πόρων από την επέκταση των υποδομών ΤΝ.
Real politik
Η ίδια διαβλέπει επίσης μια ελπιδοφόρο προοπτική: Παρά την έντονα πολωμένη πολιτική συζήτηση γύρω από την Τεχνητή Νοημοσύνη, η αντίθεση του κόσμου στα data centers διαπερνά τις κομματικές γραμμές.
Για παράδειγμα, τα ερωτήματα που διατυπώνονται σε σχέση με τη διαφάνεια στην έγκριση των σχεδίων κατασκευής, τις άμεσες επιπτώσεις στο περιβάλλον και τους πόρους, τη βιωσιμότητα των υποδομών μακροπρόθεσμα, είναι παρόμοια και συχνά κοινά για τις συντηρητικές αγροτικές κοινότητες, τις πιο προοδευτικές κοινότητες των προαστίων, τις περιβαλλοντικές οργανώσεις. Ο άμεσος στόχος μπορεί να είναι τελικά μια προσέγγιση real politik.
Με άλλα λόγια, τα πλάνα για την κατασκευή data centers θα πρέπει να περιλαμβάνουν οπωσδήποτε δημόσιο διάλογο, εκτιμήσεις περιβαλλοντικών επιπτώσεων, ανεξάρτητες αξιολογήσεις για τις απαιτήσεις κατανάλωσης νερού και ηλεκτρικής ενέργειας, ανοικτή πρόσβαση στα έγγραφα σχεδιασμού.
Μόνο τότε, λέει η Μπρόκοβιτς, θα πρέπει να προχωρήσει η κατασκευή τους.
Είναι μια ρεαλιστική προσέγγιση που αντικατοπτρίζει τη στρατηγική που ακολούθησε σε όλη την ακτιβιστική δράση της: Ουσιαστική αλλαγή όχι με ανέξοδη πολιτική ρητορική, αλλά με αυτοοργάνωση, νομική δράση, επίπονη έρευνα.
Πάνω από είκοσι πέντε χρόνια αφότου το Χόλιγουντ τη μετέτρεψε απροσδόκητα σε ένα σύμβολο του περιβαλλοντικού κινήματος, η Μπρόκοβιτς παραμένει πεπεισμένη ότι οι απλοί πολίτες μπορούν ακόμα να αμφισβητήσουν και τις πιο ισχυρές εταιρείες.
Είναι όμως ρεαλίστρια όσον αφορά το μέγεθος και τη δύναμη των σημερινών αντιπάλων.
Η Τεχνητή Νοημοσύνη αντιπροσωπεύει έναν από τους μεγαλύτερους βιομηχανικούς μετασχηματισμούς στη σύγχρονη ιστορία και υποστηρίζεται από ορισμένες από τις πλουσιότερες εταιρείες που υπήρξαν ποτέ. Η ανισορροπία είναι προφανής.
Αν η υπόθεση του Χίνκλεϊ δίδαξε στην Αμερική ότι η τεχνολογική πρόοδος μπορεί να έχει κρυφό περιβαλλοντικό κόστος, η Μπρόκοβιτς πιστεύει πως η επανάσταση της Τεχνητής Νοημοσύνης κινδυνεύει να επαναλάβει το ίδιο δίδαγμα σε ακόμη μεγαλύτερη κλίμακα.
Το αν η τελευταία εκστρατεία της μπορεί να «αγγίξει» πρότζεκτ τεραστίων συμφερόντων και να επηρεάσει ισχυρές πολιτικές κυβερνήσεων, είναι αβέβαιο. Αυτό που είναι ήδη σαφές είναι ότι στο παρασκήνιο της ανάπτυξης υποδομών που θα στηρίζουν την Τεχνητή Νοημοσύνη, μια άλλη συζήτηση αρχίζει να γίνεται έντονη. Όχι για αλγόριθμους ή καινοτομία, αλλά για νερό, γη, δημόσια λογοδοσία, το ποιος έχει φωνή στη λήψη αποφάσεων για το μέλλον.
Για την Έριν Μπρόκοβιτς είναι μια μάχη που μόλις άρχισε.
