Ο Αμαζόνιος, γνωστός για την ικανότητά του να απορροφά τεράστιες ποσότητες διοξειδίου του άνθρακα (CO2), έχει αρχίσει να γίνεται πηγή εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου, περιλαμβανομένου του μεθανίου. Η καταστροφή του δάσους και οι αλλαγές που επιφέρουν οι ανθρώπινες δραστηριότητες έχουν σοβαρές επιπτώσεις στο περιβάλλον και το κλίμα παγκοσμίως.
Το μεθάνιο (CH4) είναι ένα αέριο του θερμοκηπίου 30 φορές πιο ισχυρό από το διοξείδιο του άνθρακα. Μεγάλο μέρος των εκπομπών μεθανίου στον Αμαζόνιο προέρχεται από την αποψίλωση των δασών, καθώς και από τη γεωργία και την κτηνοτροφία που ακολουθούν. Όταν δασικές εκτάσεις καίγονται για να δημιουργηθεί χώρος για καλλιέργειες ή βοσκοτόπια, το έδαφος χάνει την ικανότητά του να συγκρατεί άνθρακα και απελευθερώνει μεθάνιο, επιβαρύνοντας ακόμη περισσότερο την ατμόσφαιρα.
Ο έλεγχος των εκπομπών μεθανίου αποτελεί την καλύτερη μας επιλογή για να περιορίσουμε την αύξηση της παγκόσμιας θερμοκρασίας τις επόμενες δεκαετίες. Το μεθάνιο διασπάται φυσικά στην ατμόσφαιρα μέσα σε περίπου μία δεκαετία μετά την εκπομπή του. Εάν καταφέρουμε να εξαλείψουμε όλες τις εκπομπές μεθανίου από ανθρώπινες δραστηριότητες, οι συγκεντρώσεις του θα μπορούσαν γρήγορα να επιστρέψουν στα προ-βιομηχανικά επίπεδα. Αυτό είναι σημαντικό, καθώς οι άνθρωποι έχουν απελευθερώσει πάνω από 3 δισεκατομμύρια τόνους μεθανίου στην ατμόσφαιρα τα τελευταία 20 χρόνια. Εάν καταφέρουμε να περιορίσουμε αυτές τις εκπομπές μέσα σε μία ή δύο δεκαετίες, θα μπορούσαμε να αποτρέψουμε την αύξηση της παγκόσμιας θερμοκρασίας κατά 0,5°C.
Ωστόσο, οι εκπομπές μεθανίου από ανθρώπινες δραστηριότητες ίσως να μην είναι αρκετές για να αντισταθμιστούν. Μπορεί να χρειαστεί να αντιμετωπίσουμε και τις αυξανόμενες εκπομπές μεθανίου από τη φύση, περιλαμβανομένων των τροπικών υγροτόπων που θερμαίνονται και το λιώσιμο των πάγων της Αρκτικής. Οι υψηλότερες φυσικές εκπομπές μεθανίου προέρχονται από υγρότοπους και δάση στις τροπικές περιοχές, όπως ο Αμαζόνιος. Οι τροπικοί υγρότοποι παράγουν τόσο πολύ μεθάνιο επειδή είναι ζεστοί, υγροί και περιβάλλοντα με χαμηλό οξυγόνο, ιδανικά για την ανάπτυξη μικροβίων που εκπέμπουν μεθάνιο.
Πέρυσι, οι θερμοκρασίες των ωκεανών στα ανοικτά της Φλόριντα έφτασαν σχεδόν τους 40°C θερμοκρασία από τις υψηλότερες που έχουν μετρηθεί ποτέ. Η εκτεταμένη καταστροφή και η ξήρανση των υγροτόπων που προκύπτουν από την αποψίλωση αυξάνουν τις εκπομπές μεθανίου και υπονομεύουν τη φυσική ικανότητα του δάσους να λειτουργεί ως αποθήκη άνθρακα. Οι ωκεανοί είναι ένας ζωτικής σημασίας ρυθμιστής του κλίματος. Απορροφούν τη θερμότητα, παράγουν το μισό οξυγόνο της Γης και καθοδηγούν τις καιρικές συνθήκες. Τα πιο θερμά νερά δεν απορροφούν τόσο διοξείδιο του άνθρακα, κάτι που σημαίνει ότι περισσότερο από αυτό το αέριο που θερμαίνει τον πλανήτη θα παραμείνει στην ατμόσφαιρα, επιταχύνοντας και το λιώσιμο των πάγων, οδηγώντας σε μεγαλύτερη άνοδο της στάθμης της θάλασσας.
Οι αγελάδες που εκτρέφονται στις αποψιλωμένες εκτάσεις συμβάλλουν επίσης στην εκπομπή μεθανίου μέσω της πέψης τους, δημιουργώντας έναν φαύλο κύκλο κλιματικής επιβάρυνσης. Η ανισορροπία αυτή, σε συνδυασμό με την κλιματική αλλαγή και τις αυξανόμενες θερμοκρασίες, μετατρέπει τον Αμαζόνιο από προστάτη του πλανήτη σε επικίνδυνο παράγοντα για την υπερθέρμανση του πλανήτη.
Η Δανία σχεδιάζει να εισαγάγει έναν φόρο επί των εκπομπών άνθρακα που προέρχονται από γεωργικές καλλιέργειες, καθιστώντας την μία από τις πρώτες χώρες στον κόσμο που επιβάλλει τέτοιον φόρο στη γεωργία. Αυτή η κίνηση αποσκοπεί να βοηθήσει τη σκανδιναβική χώρα να πετύχει τους κλιματικούς της στόχους μέχρι το 2030, με τη στήριξη σημαντικών βιομηχανικών και περιβαλλοντικών ομάδων. Η κατανάλωση βοείου κρέατος στη Δανία προκαλεί την εκπομπή οκτώ εκατομμυρίων τόνων CO2 ετησίως, που ισοδυναμεί με το 40% του στόχου μείωσης των εκπομπών της χώρας.
Τον Μάρτιο του 2024 η δανική εταιρεία Danish Crown, ο μεγαλύτερος εξαγωγέας χοιρινού κρέατος παγκοσμίως και η μεγαλύτερη εταιρεία επεξεργασίας κρέατος στην Ευρώπη, καταδικάστηκε για παραπλάνηση των πελατών της με μια καμπάνια που προωθούσε το «πράσινο» χοιρινό κρέας. Αυτή η απόφαση, η οποία εκδόθηκε από το Ανώτατο Δικαστήριο της Δανίας, αφορά την πρώτη υπόθεση greenwashing που εκδικάστηκε στη χώρα.
Σχέδιο τριών βημάτων για τη μείωση των εκπομπών
Οι εκπομπές μεθανίου είναι υπεύθυνες για περίπου το ήμισυ της υπερθέρμανσης του πλανήτη που έχουμε βιώσει μέχρι σήμερα, αλλά σε σύγκριση με το διοξείδιο του άνθρακα, το μεθάνιο έχει λάβει λιγότερη προσοχή. Μια διεθνής ομάδα ερευνητών από το περιοδικό Frontiers in Science κρούει τον κώδωνα του κινδύνου και προτείνει τρεις βασικές ενέργειες για να αποτρέψουμε την ανεξέλεγκτη αύξηση των εκπομπών μεθανίου, ενώ παράλληλα παρουσιάζει ένα νέο εργαλείο για τη διαχείριση των εκπομπών ανά χώρα.
Ο καθηγητής Drew Shindell του Πανεπιστημίου Duke εξηγεί ότι, παρόλο που το διοξείδιο του άνθρακα έχει δικαίως προσελκύσει τη μεγαλύτερη προσοχή, το μεθάνιο μπορεί να μας προσφέρει μια πιο άμεση λύση για την επιβράδυνση της υπερθέρμανσης του πλανήτη. Οι επιστήμονες τονίζουν ότι, για να διατηρήσουμε την υπερθέρμανση του πλανήτη κάτω από τους 2°C, πρέπει να μειώσουμε άμεσα τις εκπομπές μεθανίου κατά 30% μέχρι το 2030.
Τα τρία κρίσιμα βήματα για την αντιμετώπιση των εκπομπών μεθανίου περιλαμβάνουν:
- τη μείωση των εκπομπών,
- τον συντονισμό των δράσεων για μεθάνιο και διοξείδιο του άνθρακα,
- και την παροχή κινήτρων για τη μείωση του μεθανίου.
Η μείωση των εκπομπών μεθανίου είναι ιδιαίτερα αποτελεσματική, καθώς το αέριο αυτό δεν παραμένει μακροπρόθεσμα στην ατμόσφαιρα, και επομένως η μείωσή του έχει άμεσα αποτελέσματα. Το νέο εργαλείο που παρουσίασαν οι επιστήμονες βοηθά στην αναγνώριση των πιο αποτελεσματικών μέτρων για κάθε χώρα, ανάλογα με τη βιομηχανία και τις ήδη υπάρχουσες πολιτικές της.
Παράλληλα, οι καταναλωτές μπορούν να συμβάλουν, αποφεύγοντας την υπερκατανάλωση κρέατος και γαλακτοκομικών, και ψηφίζοντας υπέρ των πολιτικών που προωθούν τη μείωση των εκπομπών. Οι επιστήμονες επισημαίνουν επίσης ότι οι περισσότερες τεχνολογικές λύσεις για τη μείωση των εκπομπών μεθανίου είναι οικονομικά αποδοτικές, αλλά απαιτούν ισχυρές πολιτικές για την ευρεία εφαρμογή τους.
