Του Γκίντεον Ράχμαν
Στην εκστρατεία για το δημοψήφισμα αναφορικά με την παραμονή της Βρετανίας στην Ε.Ε., η κάθε πλευρά έχει έναν άσο στο μανίκι που θα τον χρησιμοποιεί συνέχεια μέχρι την ημέρα της κάλπης στις 23 Ιουνίου. Η πλευρά που τάσσεται υπέρ της παραμονής θα μιλά για την οικονομία. Η πλευρά που τάσσεται υπέρ της εξόδου θα μιλά για την μετανάστευση.
Πολλοί σκληροπυρηνικοί υποστηρικτές της παραμονής εκλαμβάνουν το άγχος της καμπάνιας που τάσσεται υπέρ της εξόδου σε ό,τι αφορά τη μετανάστευση ως απόδειξη πως πρόκειται για ένα κίνημα που σε τελική ανάλυση εδράζεται στον ρατσισμό και στην ξενοφοβία. Πράγματι, η πλευρά που τάσσεται υπέρ της εξόδου θα ήταν ανόητη να μην το χρησιμοποιήσει την ώρα που οι ψηφοφόροι, ερωτώμενοι για τις ανησυχίες τους, συχνά βάζουν τη μετανάστευση στην κορυφή της λίστας. Το 2015, η καθαρή μετανάστευση χτύπησε τις 333.000, ο δεύτερος υψηλότερος αριθμός που καταγράφηκε, με το μισό να προέρχεται από την Ε.Ε.
Για την εκστρατεία υπέρ της εξόδου, η μετανάστευση από την Ευρώπη έρχεται ως δώρο, καθώς αντικατοπτρίζει τέλεια τρία από τα βασικά θέματα τα οποία το στρατόπεδο της εξόδου αρέσκεται να τονίζει: απώλεια κυριαρχίας, ελλειπή κρίση των ελίτ και δυσκολία να επιτευχθεί μια ουσιαστική μεταρρύθμιση της Ε.Ε. Οι σκληροπυρηνικοί ευρωσκεπτικιστές στο Συντηρητικό Κόμμα διαμαρτύρονται για την απώλεια κυριαρχίας εδώ και δεκαετίες. Αλλά εκείνα που τους εξόργισαν, όπως η Οδηγία της Ε.Ε. για το ωράριο εργασίας, δεν είναι θέματα για τα οποία οι απλοί άνθρωποι θα χάσουν τον ύπνο τους.
Αντίθετα, το ζήτημα της μετανάστευσης είναι ένα ουσιώδες πρακτικό παράδειγμα του τι πραγματικά σημαίνει η "απώλεια κυριαρχίας". Μετά την άφιξη περισσότερων από ένα εκατομμύριο μεταναστών από την Ανατολική Ευρώπη στη διάρκεια της περασμένης δεκαετίας, κάποιοι Βρετανοί ψηφοφόροι ήθελαν να μπει ένα φρένο. Αυτό έβαλε τον πρωθυπουργό Ντέιβιντ Κάμερον στην άβολη θέση τού να πρέπει να εξηγήσει πως η βρετανική κυβέρνηση δεν μπορεί να ελέγξει τις μεταναστευτικές ροές που φτάνουν στην Βρετανία από την υπόλοιπη Ε.Ε. Οι κανόνες της Ε.Ε. για την ελεύθερη κυκλοφορία των προσώπων ορίζουν πως όλοι οι πολίτες της Ε.Ε. έχουν το δικαίωμα να ζουν και να εργάζονται οπουδήποτε εντός του μπλοκ των 28 χωρών.
Ένα από τα βασικά χαρακτηριστικά ενός έθνους - κράτους ήταν παραδοσιακά το δικαίωμα να αποφασίζει ποιος μπορεί να ζήσει στη χώρα και να απολαμβάνει τα προνόμια του να είναι πολίτης της. Πολλοί ψηφοφόροι νιώθουν ενστικτωδώς πως έτσι θα έπρεπε να είναι τα πράγματα. Αλλά αυτό το παραδοσιακό κυριαρχικό δικαίωμα έχει πράγματι θυσιαστεί από τα μέλη της Ε.Ε.
Η αποτυχία της βρετανικής κυβέρνησης να προβλέψει το μέγεθος της μετανάστευσης από την Ανατολική Ευρώπη έχει επίσης τροφοδοτήσει τον σκεπτικισμό του κόσμου σχετικά με τις επίσημες δηλώσεις για την Ε.Ε. Λίγο πριν από τη διεύρυνση της Ε.Ε. το 2004 που συμπεριέλαβε 10 νέα μέλη, η κυβέρνηση προέβλεψε ότι κατά μέσο όρο 13.000 μετανάστες τον χρόνο θα κινούνται από αυτές τις χώρες προς τη Βρετανία. Το ποσοστό δεκαπλασιάστηκε στην πράξη. Μετά από αυτόν τον λάθος υπολογισμό, δεν είναι καθόλου περίεργο που ο κόσμος τώρα αντιδρά με σκεπτικισμό στα στοιχεία που δίνει η κυβέρνηση για τις οικονομικές επιπτώσεις της εξόδου από την Ε.Ε.
Μόλις το εύρος της μετανάστευσης στη Βρετανία έγινε σαφές, η βρετανική κυβέρνηση προσπάθησε να εξασφαλίσει αλλαγές στους κανόνες της Ε.Ε. σχετικά με την ελεύθερη κυκλοφορία των προσώπων. Τον Οκτώβριο, στα πρώτα στάδια της απόπειράς του για επαναδιαπραγμάτευση με την Ε.Ε., ο κ. Κάμερον υποσχέθηκε να "λύσει" το θέμα και επέμεινε: «Δεν θα δεχθώ το όχι ως απάντηση".
Αλλά η επαναδιαπραγμάτευση του Κάμερον απλά υπογράμμισε ένα τρίτο πρόβλημα των ευρωσκεπτικιστών για την Ε.Ε.: ότι πρόκειται για έναν οργανισμό που είναι σχεδόν αδύνατο να μεταρρυθμιστεί.
Οι κανόνες για την ελεύθερη κυκλοφορία των προσώπων υπάγονται στις "τέσσερις ελευθερίες" που θεωρούνται δομικές για τη συμμετοχή στην Ε.Ε. Αλλά ακόμη κι αν υπήρχαν ηγέτες στο τραπέζι της διαπραγμάτευσης που συμφώνησαν με τον κ. Κάμερον πως κάτι πρέπει να αλλάξει, θα ήταν πάντα αδύνατο να διασφαλιστεί η συμφωνία του καθενός από τα 27 κράτη - μέλη, πολλά από τα οποία τελούσαν υπό σοβαρή εσωτερική πίεση να παλέψουν για τη συνέχιση της ελεύθερης κυκλοφορίας.
Αντ' αυτού, ο κ. Κάμερον έπρεπε να αρκεστεί σε μια πολύ ασθενέστερη μεταρρύθμιση: καθυστερήσεις στην καταβολή των παροχών κοινωνικής πρόνοιας για τους μετανάστες της Ε.Ε.
Βέβαια, είναι επίσης αλήθεια ότι υπάρχουν στοιχεία ανεντιμότητας και ξενοφοβίας στον τρόπο με τον οποίο το στρατόπεδο υπέρ της εξόδου έχει χρησιμοποιήσει το ζήτημα της μετανάστευσης. Αυτοί που τάσσονται υπέρ της εξόδου έχουν συχνά και εσκεμμένα θολώσει την διαφορά ανάμεσα σε νόμιμους μετανάστες από την Ε.Ε. και αιτούντες άσυλο που προέρχονται από τις χώρες της Μέσης Ανατολής - μια ισχυρή τακτική, με δεδομένη την τρέχουσα προσφυγική κρίση στην Ευρώπη. Ο Νάιτζελ Φάραντζ, ένας από τους εξέχοντες υπερασπιστές της εξόδου, έχει χρησιμοποιήσει ως επιχείρημα υπέρ της εξόδου ακόμη και τις σεξουαλικές επιθέσεις μεταναστών στη Γερμανία.
Παράλληλα, η καμπάνια υπέρ της εξόδου απευθύνεται στους ψηφοφόρους που έχουν τις ρίζες τους εκτός Ευρώπης - με τον υπαινιγμό πως αν η Βρετανία αποχωρήσει από την Ε.Ε. θα μπορούσε να υιοθετήσει μια μεταναστευτική πολιτική που θα επιτρέπει περισσότερους μετανάστες από την Ινδία και το Πακιστάν. Αυτή η ιδέα δύσκολα θα ευχαριστήσει τον πυρήνα των ψηφοφόρων του "Όχι", που δεν είναι άλλος από τη λευκή εργατική τάξη.
Απ' ό,τι βλέπω, η μεγάλης κλίμακας μετανάστευση από την Ευρώπη έχει ωφελήσει τη Βρετανία. Και πολλοί σημαντικοί οργανισμοί, από την Εθνική Υπηρεσία Υγείας μέχρι την τοπική μου καφετέρια, θα αγωνίζονταν να τα βγάλουν πέρα χωρίς αυτήν. Αλλά και πάλι, ως εύπορος Λονδρέζος, είναι αναμενόμενο ότι θα είχα μια χαλαρή άποψη για την μετανάστευση. Ωστόσο, σε μια εποχή που οι πραγματικοί μισθοί παραμένουν στάσιμοι, οι τιμές των κατοικιών αυξάνονται και οι δημόσιες υπηρεσίες αναστενάζουν, πολλοί Βρετανοί είναι επιρρεπείς στο επιχείρημα ότι η υψηλή μετανάστευση χειροτερεύει τα πράγματα.
Είναι όλες αυτές οι ανησυχίες για τη μετανάστευση -πραγματικές και φαντασιακές- αρκετές για να κλυδωνίσουν τους οικονομικούς και στρατηγικούς λόγους για την παραμονή εντός Ε.Ε.; Όχι σε ό,τι με αφορά. Αλλά δεν θα εκπλαγώ καθόλου αν η Βρετανία αποφασίσει διαφορετικά στις 23 του μήνα.
(Μετάφραση: Αναστασία Γιάμαλη)
