Ένα νέο Φεστιβάλ Αθηνών, όπου όλα αλλάζουν, ακόμη και το όνομα της διοργάνωσης, το οποίο μετατρέπεται σε "Διεθνές", αντί "Ελληνικό", με τετραετές πλαίσιο προγραμματικών κατευθύνσεων που, τουλάχιστον για την πρώτη χρονιά, θα ομιλεί τη... βελγική, αφού σε αυτήν τη χώρα και την καλλιτεχνική της παραγωγή θα είναι αφιερωμένο φέτος, και επικεφαλής έναν διεθνούς διαμετρήματος καλλιτέχνη, που αρνείται τον τίτλο του καλλιτεχνικού διευθυντή, επιμένοντας σε εκείνον του curator, δηλαδή του επιμελητή. Αυτά είναι, τηλεγραφικά, τα χαρακτηριστικά του "Διεθνούς Φεστιβάλ Αθηνών και Επιδαύρου", όπως αναδύθηκαν κατά την χθεσινή παρουσίαση, στο Μουσείο της Ακρόπολης, του Γιαν Φαμπρ και των βοηθών του, από την ομάδα του Troubleyn, και του τετραετούς προγραμματισμού του.
Καλωσορίζοντας τον Βέλγο καλλιτέχνη, ο υπουργός Πολιτισμού Αριστείδης Μπαλτάς θέλησε καταρχάς να εξηγήσει το σκεπτικό βάσει του οποίου αποφάσισε να του αναθέσει το Φεστιβάλ. "Το έργο του διακρίνει η οικουμενικότητα", είπε, "και γνωρίζει να την μεταφέρει στα καθ' ημάς. Η παγκοσμίου εμβελείας καλλιτεχνική του ομάδα έρχεται στη χώρα μας σε μια δύσκολη στιγμή, με στόχο, μέσα στην τετραετία της παρουσίας του στο Φεστιβάλ, η Ελλάδα να επιστρέψει, μέσω του Γιαν Φαμπρ, στο επίκεντρο του ευρωπαϊκού καλλιτεχνικού γίγνεσθαι, διεκδικώντας ισότιμη παρουσία. Έτσι ώστε να μην αποτελεί έκπληξη η ανάληψη της διεύθυνσης ενός ελληνικού καλλιτεχνικού θεσμού από έναν Βέλγο και, αντίστοιχα, ενός ευρωπαϊκού από έναν Έλληνα".
Αφού τόνισε ότι η Ελλάδα προσπαθεί να γυρίσει σελίδα, κάτι που δήλωσε βέβαιος ότι θα επιτύχει κατά τη διάρκεια της τετραετούς παρουσίας του Γιαν Φαμπρ, αναφέρθηκε στην ιστορία των Κάτω Χωρών, οι οποίες υπήρξαν, κατά τον 17ο αι., υπόδειγμα ελευθερίας και ανεκτικότητας. Μέσα σε αυτό το πνεύμα γεννήθηκε και η φιλοσοφία του Σπινόζα, "μέσα από τα μάτια του οποίου διαβάζω το έργο του Γιαν Φαμπρ", παρατήρησε.
Τη στιγμή που ο Φαμπρ και οι συνεργάτες του πήραν τη θέση τους στο τραπέζι, στην οθόνη πίσω τους προβλήθηκε μια φωτογραφία της εθνικής ομάδας ποδοσφαίρου του Βελγίου. Παίρνοντας τον λόγο, ο νέος επικεφαλής του Φεστιβάλ διασκέδασε την έκπληξη των παρισταμένων εξηγώντας: "Διάλεξα να εστιάσω στην εθνική ομάδα γιατί αντιπροσωπεύει τη νέα κοινωνία: Όλοι τους είναι Βέλγοι, διαφορετικής καταγωγής, θρησκείας και χρώματος, αντιπροσωπεύουν όμως μια πλατιά σύνθεση. Αυτήν την εικόνα θέλουμε να προβάλουμε", τόνισε σημειώνοντας πως "τα όρια που γνωρίζουμε αλλάζουν" Μολονότι δεν το ανέφερε ρητώς, ήταν φανερό ότι τα πρόσφατα τραγικά γεγονότα των Βρυξελλών βρίσκονταν στο μυαλό όλων.
Αφού παραδέχτηκε πως οι γνώσεις του για την ελληνική καλλιτεχνική σκηνή "είναι ελάχιστες", τόνισε πως η φετινή πρώτη χρονιά του Φεστιβάλ θα είναι αφιερωμένη σε καλλιτέχνες που ζουν στο Βέλγιο, με στόχο την ανάδειξη του πλουραλισμού και της διαφορετικότητας. Από τη δεύτερη χρονιά "θα διερευνήσουμε την ελληνική σκηνή, χτίζοντας χρόνο με τον χρόνο".
Όπως είπε, το 2017 και το 2018 στο επίκεντρο θα βρεθεί η σύμπραξη, με παρουσία εικαστικών και παραστατικών καλλιτεχνών και συγγραφέων που έχουν συνεργαστεί μαζί του, ενώ την τέταρτη χρονιά το πρόγραμμα θα κορυφωθεί με το «Ελληνικό Matrix», παράσταση βασισμένη στους ελληνικούς μύθους, που θα δημιουργήσει ο ίδιος για το Φεστιβάλ. Ανάμεσα στα διάσημα ονόματα που ήταν σε θέση να δηλώσει ότι θα κάνουν ή θα συμμετάσχουν σε παραστάσεις του Φεστιβάλ ήταν αυτά της Ιζαμπέλ Υπέρ και του Μιχαήλ Μπαρίσνικοφ, του Ρομέο Καστελούτσι και του Μπομπ Ουίλσον, του εργαστηρίου Γκροτόφσκι, αλλά και του "Greek master", όπως τον αποκάλεσε, Θόδωρου Τερζόπουλου. "Ελπίζω να καταστήσω το Φεστιβάλ αντιπροσωπευτικό της πολυπολιτισμικής κοινωνίας μέσα στην οποία βρίσκεται", τόνισε.
Όπως ξεκαθάρισε ο Γιαν Φαμπρ, "δεν είμαι διευθυντής, είμαι curator. Η δουλειά ενός διευθυντή είναι οργανωτική, ενός curator είναι να συνδυάζει διαφορετικές καλλιτεχνικές ιδέες και μέσα και έτσι να χτίζει ένα πρόγραμμα". Πάντως, φέτος το καλοκαίρι θα παρουσιαστούν 40 παραστάσεις, για το ακριβές περιεχόμενο των οποίων παρέπεμψε σε επόμενη συνέντευξη Τύπου. Σύμφωνα με όσα έγιναν γνωστά, φέτος στην ευθύνη του Γιαν Φαμπρ θα βρεθούν οι εκδηλώσεις στην Αθήνα, καθώς αυτές της Επιδαύρου θα καλυφθούν από "παραγωγές θεσμικών φορέων που εποπτεύονται από το ΥΠΠΟ".
Στη συνέχεια, οι συνεργάτες του παρουσίασαν επιμέρους προγραμματικές πτυχές. Η Edith Cassiers μίλησε για την Ακαδημία Νέων Καλλιτεχνών (ΑΥΑ), όπου 50 νέοι από διαφορετικά πεδία θα έχουν τη δυνατότητα να συμμετάσχουν σε εργαστήρια, σεμινάρια και παραστάσεις καθ' όλη τη διάρκεια του Φεστιβάλ, ενώ η Sigrid Bousset μίλησε για τη θέση της λογοτεχνίας στο πρόγραμμα. Αφού παρατήρησε ότι "σε αβέβαιους καιρούς οι άνθρωποι διαβάζουν λογοτεχνία αναζητώντας εκεί απαντήσεις", μιλώντας για την Ελλάδα και το Βέλγιο ως "δύο χώρες σε κρίση", αναφέρθηκε στη μετάφραση και παρουσίαση νέων Βέλγων συγγραφέων, αλλά και κειμένων, θεωρητικών, θεατρικών και ποιητικών, του ίδιου του Γιαν Φαμπρ, στα ελληνικά.
Ως μια ευκαιρία για την ταχύτερη έναρξη λειτουργίας του ΕΜΣΤ αντιμετωπίζει τη συνεργασία της με την ομάδα του Γ. Φαμπρ η διευθύντριά του Κατερίνα Κοσκινά, που θα φιλοξενήσει στου Φιξ το μουσείο MHKA της Αμβέρσας, μια συνεργασία ανάμεσα "στις δύο άκρες της Ευρώπης", στα τέλη Ιουνίου. Από τη μεριά του, ο διευθυντής του MΗKA Bart De Baere κατέφυγε και αυτός στη φιλοσοφία, και μάλιστα στην προσωκρατική, για να δηλώσει πως "είναι αδύνατον, αλλά έχει ενδιαφέρον να καταφέρνουμε τα αδύνατα". Τέλος, η Joanna De Vos, τονίζοντας πως "στόχος είναι να μεταμορφώσουμε τον κόσμο που διασχίζουμε", αναφέρθηκε στην παράσταση/έκθεση Stigmata, η οποία θα ανοίξει στις 15 Ιουνίου στο Μουσείο Μπενάκη, μια στοχαστική αναδρομή στο έργο του Φαμπρ από το 1973 μέχρι σήμερα, μέσα από σχέδια, φωτογραφίες, μακέτες, κ.λπ.
Απαντώντας σε ερωτήσεις, στη συνέχεια, ο Γιαν Φαμπρ, αφού επανέλαβε πως ο ίδιος είναι "καλλιτέχνης που δίνει συμβουλές ως curator για το πρόγραμμα" και δεν έχει ταλέντο για διευθυντής, τόνισε πως το φετινό πρόγραμμα είναι "80% έτοιμο", ενώ για το παρελθόν του Φεστιβάλ είπε: "Δεν γνωρίζω τίποτα, θέλω να το κάνω καινούργιο". Τέλος, από τη διοίκηση οι αμοιβές του Γ. Φαμπρ και των συνεργατών του χαρακτηρίστηκαν "εξαιρετικά χαμηλές", ενώ δόθηκαν διαβεβαιώσεις ότι τα σχετικά στοιχεία θα αναρτηθούν στη "Διαύγεια".
Διεθνές Φεστιβάλ Αθηνών: Η πορεία από το 2016 στο 2019
2016 Ο πρώτος χρόνος θα είναι ένα αφιέρωμα στο Βέλγιο, χώρα προέλευσης του Φαμπρ και πατρίδα πολλών διεθνούς φήμης καλλιτεχνών.
2017 Τα επόμενα δύο χρόνια θα έχουν διεθνή προσανατολισμό. Το 2017 η θεματική θα είναι η "σύμπραξη" και θα επικεντρωθεί σε εικαστικούς, παραστατικούς καλλιτέχνες και συγγραφείς που έχουν συνεργαστεί ή εξακολουθούν να συνεργάζονται με τον Φαμπρ. Τουλάχιστον το ένα τρίτο από τους καλλιτέχνες που παρουσιάζονται θα είναι Έλληνες. Αυτή η τελευταία επιλογή θα γίνει βάσει αναζήτησης και έπειτα από την αξιολόγηση αιτήσεων.
2018 Τον τρίτο χρόνο, στο επίκεντρο θα βρίσκεται ο συγγραφέας και ο ηθοποιός, καθώς και το συναρπαστικό τους δέσιμο. Ο Φαμπρ θα παρουσιάσει μια νέα παράσταση με την Ιζαμπέλ Υπέρ. Και πάλι, τουλάχιστον το ένα τρίτο από τους καλλιτέχνες που παρουσιάζονται θα είναι Έλληνες.
2019 Η επιμέλεια του Γιαν Φαμπρ θα ολοκληρωθεί με το «Ελληνικό Matrix». Θα δημιουργήσει μια πρωτότυπη παράσταση για το Φεστιβάλ, εμπνευσμένη από ένα κλασικό ελληνικό θέμα. Επιπλέον, Έλληνες καλλιτέχνες θα έχουν κεντρική θέση, καθώς ο Γιαν Φαμπρ θα περνάει τη σκυτάλη του Φεστιβάλ σε νέους επιμελητές και σε μια νέα γενιά Ελλήνων καλλιτεχνών.
Σπύρος Κακουριώτης
