Στην εμβληματική «Ντάμα Πίκα» του Αλέξανδρου Πούσκιν παρακολουθούμε μια χαρτοπαικτική παρτίδα ανάμεσα σε αξιωματικούς του τσαρικού στρατού. Ο γερμανικής καταγωγής Χέρμαν, αμέτοχος ως τότε στο παιχνίδι, ακούει τυχαία τον Ρώσο συνάδελφό του Τόμσκι να αφηγείται μια μυστηριώδη ιστορία για την κόμισσα γιαγιά του η οποία κατέχει ένα μυστικό που αφορά τρία χαρτιά, τα οποία σε συνδυασμό κερδίζουν πάντα. Ο μετρημένος έως τότε Χέρμαν καταλαμβάνεται εξαπίνης από τον δαίμονα της χαρτοπαιξίας και αποφασίζει να αποσπάσει με κάθε τρόπο το μυστικό των τριών χαρτιών από τη γηραιά κόμισσα. Κλείνει, στην ουσία, μια ασύμμετρη συμφωνία με τον δαίμονα, υποθηκεύοντας την ψυχή του. Η προσπάθειά του να αποσπάσει από την κόμισσα το μυστικό των τριών χαρτιών έχει ως αποτέλεσμα τον ξαφνικό θάνατό της, χωρίς να του αποκαλύψει το μυστικό. Την ίδια νύχτα τον επισκέπτεται στον ύπνο του το φάντασμά της και του φανερώνει τα μαγικά χαρτιά: το τρία, το επτά και τον άσσο. Το επόμενο βράδυ ο Χέρμαν, προσκεκλημένος στη δεξίωση του εκατομμυριούχου χαρτοπαίκτη Τσεκαλίνσκι, ποντάρει στο τρία και κερδίζει. Ποντάρει στο επτά, κερδίζει πάλι. Ποντάρει όσα έχει και δεν έχει στον άσσο, για να διαπιστώσει αμέσως ότι στο χέρι του δεν κρατάει τον άσσο αλλά την ντάμα πίκα με τη μορφή της κόμισσας, η οποία του κλείνει το μάτι! Ο δαίμονας τον έχει εξαπατήσει. Ο Χέρμαν τα χάνει όλα, μαζί με την ψυχή του, και κλείνεται για πάντα στην «κόλαση» ενός ψυχιατρείου. Αυτή είναι σε γενικές γραμμές η υπόθεση του έργου.
Είναι προφανές ότι η «Ντάμα Πίκα» του Πούσκιν προέρχεται από την πανάρχαια μυθική ρίζα που γέννησε και τον «Φάουστ» του Γκαίτε. Πρόκειται για μια ιδιοφυή, σκληρή μεταφορά του αρχετυπικού φαουστικού μύθου σε μια άλλη γλώσσα, που δεν έχει ακόμη εκπέσει σε γλώσσα αποκλειστικά χρηστική και διατηρεί σχεδόν ακέραιο τον μαγικό-τελεστικό της χαρακτήρα. Μια χρησμική γλώσσα, που δεν λέει ούτε κρύβει, αλλά σημαίνει.
Σκηνική γλώσσα σαν διαμάντι
Στο Θέατρο της Οδού Κεφαλληνίας είδαμε μια λαμπρή και λαμπερή παράσταση του έργου σε παραγωγή της Θεατρικής Αστικής Εταιρίας Πράξη, σε δραματουργική επεξεργασία και δημιουργική σκηνοθεσία του Στάθη Λιβαθινού, στην εξαιρετική μετάφραση της θεατρολόγου Έλσας Ανδριανού, με μια εκλεκτή ομάδα παλαιότερων και νέων ηθοποιών. Ο σκηνοθέτης Στάθης Λιβαθινός (επιμέλεια κίνησης της Άννας Μάγγου) διέκρινε τον χρησμικό -όχι καθημερινό- χαρακτήρα του έργου, την αξονική του σχέση με τον φαουστικό μύθο, και το μετέφερε άψογα σε μια σκληρή αλλά καθαρή και διάφανη σαν διαμάντι σκηνική γλώσσα. Πρόσθεσε ακόμη ένα πρόσωπο, το «μοχθηρό και ακάθαρτο πνεύμα», έτσι ώστε να λύσει οριστικά το ζήτημα της υπερβατικής φύσης του έργου, που διχάζει ως σήμερα τους μελετητές του.
Από την εκλεκτή ομάδα των ηθοποιών θα αναφέρω πρώτα τις δύο κυρίες του θεάτρου μας: Την Μπέττυ Αρβανίτη που διαπρέπει ως Κόμισσα - Ντάμα Πίκα - Μοίρα, την οποία «μπολιάζει» με κωμικά στοιχεία, σε έναν από τους καλύτερους ρόλους της. Και τη Δήμητρα Χατούπη που, ως «Μοχθηρό και ακάθαρτο πνεύμα», με τον δημιουργικό και αυτοσχεδιαστικό της οίστρο ανεβαίνει ακόμη ένα σκαλί προς την κορύφωση της μιμικής της τέχνης.
Στον πρωταγωνιστικό ρόλο του Χέρμαν, ο Γιάννης Σύριος τα δίνει όλα ως θύτης - θύμα υπέρτερων δυνάμεων που δεν ελέγχει. Ο Νίκος Αλεξίου στους τέσσερις διαφορετικούς του ρόλους βρίσκεται παντού ταυτόχρονα, κεντρικός στην περιφέρεια και περιφερειακός στο κέντρο. Ο Παναγιώτης Καμμένος ως Τόμσκι, ο ορθολογιστής της χαρτοπαικτικής παρέας, εγγονός της μυστηριώδους κόμισσας και αφηγητής, μας πείθει απολύτως για όλες τις πιο πάνω ιδιότητές του. Η Εύα Σιμάτου ως Λιζαβέτα Ιβάνοβνα, χαμηλών τόνων σε ύφος προσωπικό μιας παραπλανημένης σουμπρέτας, αφήνει το ισχυρό αποτύπωμά της.
Τα σκηνικά και τα κοστούμια της Ελένης Μανωλοπούλου είναι χάρμα οφθαλμών και οι φωτισμοί του Αλέκου Αναστασίου τα αναδεικνύουν. Οι ηχητικοί σχεδιασμοί του Τηλέμαχου Μούσα είναι υποβλητικοί και η μουσική επιμέλεια του Νέστορα Κοψιδά υποστηρικτική του λόγου.
