Τι ακριβώς είχε κάνει αυτόν τον μουσικό τόσο σπουδαίο στα χρόνια της ακμής του; Ο Pat Metheny, ο οποίος ηχογράφησε το πρώτο του άλμπουμ μαζί του («Bright Size Life») θυμάται: «Όταν τον πρωτογνώρισα ήταν μόλις 18 ετών. Έτυχε να γίνουμε καλοί φίλοι και αρχίσαμε να κάνουμε πολλές συναυλίες μαζί. Το άταστο μπάσο ήταν ένα όργανο που υπήρχε χρόνια, αλλά αυτός ανέβασε το επίπεδό του με τον τόνο και την ακρίβειά του και την απίστευτη ευγλωττία του».
Μπασίστας ή ντράμερ;
Στα πρώτα του μουσικά βήματα ο Jaco ήταν ντράμερ. Ένας ντράμερ όπως ακριβώς και ο πατέρας του, ο Jack Pastorius, - μουσικός και τραγουδιστής σε μια Big Band. Ήταν το πρώτο από τα τρία του παιδιά και γεννήθηκε την 1η Δεκεμβρίου του 1951 στο Norristown της Πενσιλβάνια. Όταν έγινε οκτώ ετών, η οικογένεια μετακόμισε στη Florida, κοντά στο Φορτ Λόντερντεϊλ.
Ο Jaco ήταν ένα γλυκό, ανταγωνιστικό παιδί, που του άρεσε να παίζει ποδόσφαιρο. Ως γιος μουσικού, ενδιαφερόταν επίσης για τη μουσική και αγόρασε ένα μικρό σετ ντραμς με χρήματα που κέρδισε κάνοντας ντελίβερι εφημερίδων. Το 1964, κατά τη διάρκεια μιας προπόνησης, ο καρπός του τραυματίστηκε σοβαρά και χρειάστηκε χειρουργική επέμβαση. Μετά από αυτό το συμβάν ο Jaco συνέχισε με δυσκολία να παίζει ντραμς.
Η απογείωση
Ο Jaco έπαιξε μπάσο... κατά λάθος. Μετά τη συμμετοχή του σαν sideman σε πολλά συγκροτήματα και ενώ έκανε μαθήματα σε παιδιά -κάτι που δεν του αρκούσε- η ζωή του άλλαξε ξαφνικά. Παντρεύτηκε τον Αύγουστο του ’70 με την Tracy Lee, την πρώτη του γυναίκα, και η κόρη τους η Mary γεννήθηκε τον Δεκέμβριο του ίδιου έτους, οκτώ ημέρες μετά τα 19α γενέθλια του πατέρα της.
Ο Jaco ζούσε ουσιαστικά με το μπάσο στα χέρια του και έμαθε να διαβάζει μουσική κατά τη διάρκεια της θητείας του με το γκρουπ του τραγουδιστή της λευκής soul music Wayne Cochran το 1972. «Ήταν ένα ακατέργαστο ταλέντο, που εξελισσόταν μπροστά στα μάτια μας» έλεγε ο συνάδελφος και μέλος της μπάντας Charlie Brent και το καταγράφει ο Bill Milkowski στη βιογραφία με τίτλο «Jaco: Η εξαιρετική και τραγική ζωή του Jaco Pastorius».
Blood, Sweat & Tears
Στις αρχές της δεκαετίας του 1970 απέκτησε ένα Fender Jazz μπάσο Fender Jazz του 1962, το οποίο είτε ο Jaco αγόρασε χωρίς τάστα είτε αφαίρεσε τα τάστα του μ’ ένα μαχαίρι. Αυτό το fretless μπάσο ήταν το κύριο όργανο με το οποίο ηχογραφούσε και ο Jaco το ονόμασε «The bass of Doom».
Ο τότε ντράμερ και leader των Blood, Sweat & Tears, Bobby Colomby, συνάντησε τυχαία τη γυναίκα του Tracy. Εκείνη του είπε πως ο άνδρας της είναι «ο καλύτερος μπασίστας του κόσμου»! Τον Σεπτέμβριο του 1975 ο Jaco έπαιζε μαζί τους, ενώ από το 1976 έως το 1981 -που έπαιξε με τους Weather Report- ήταν πλέον ένας τέλειος μουσικός. Ο B. Colomby αναζητούσε επίσης καλλιτέχνες για το τμήμα τζαζ της Epic Records και σύντομα πρόσφερε στον Jaco μια δισκογραφική δουλειά. Υπέγραψε τον Σεπτέμβριο του 1975 και, ένα μήνα μετά, ηχογραφούσε το πρώτο του άλμπουμ που ονόμασε, απλά, «Jaco Pastorius».
Το 1974, έπειτα από ένα ταξίδι του στο φημισμένο Berklee College of Music της Βοστώνης όπου έδειξε στους φοιτητές πώς πέτυχε τον ακουστικό ήχο με το ηλεκτρικό μπάσο, ο Jaco κατέληξε να διδάσκει ως βοηθός καθηγητής στο τμήμα τζαζ του Πανεπιστημίου του Μαϊάμι, με επικεφαλής τον Bill Lee, πατέρα ενός άλλου διάσημου μπασίστα, του Will Lee, γνωστό στο ευρύ κοινό για τη δουλειά του στην τηλεόραση ως οικοδεσπότη της μπάντας του μεταμεσονύκτιου David Letterman’s house.
Δελτίο καιρού: καιρός θυελλώδης
Με τους Weather Report ο Jaco επέκτεινε τη μουσική του εμβέλεια. Το 1977 ήταν συμπαραγωγός στο άλμπουμ του συγκροτήματος «Heavy Weather» που έγινε γνωστό για τις συνθέσεις του «Birdland» και «Teen Town». Ο δίσκος έκανε πάταγο και έγινε χρυσός τη χρονιά της κυκλοφορίας του.
Και τότε άρχισε πάλι να πίνει και να χρησιμοποιεί κοκαΐνη. Το 1978 οι Weather Report κυκλοφόρησαν το «Mr. Gone», που δεν είχε την ίδια επιτυχία με το «Heavy Weather». Ωστόσο, η φήμη του Jaco ως μπασίστα ήταν εξαιρετική. Οι αναγνώστες και οι κριτικοί του περιοδικού Down Beat τον ψήφισαν Νο 1 ηλεκτρικό μπασίστα εκείνη τη χρονιά. Ο Pastorius συχνά επισήμαινε την πνευματική του συγγένεια με τον Jimi Hendrix, παίζοντας αποσπάσματα του «Third Stone From The Sun» στα σόλο του. Και το διαρκώς αναπτυσσόμενο κοινό της fusion jazz λάτρεψε το νέο του golden boy.
Η κατάρρευση
Το 1978 αναδείχτηκε πανάξια «κορυφαίος μπασίστας της χρονιάς». Μέσα σε λίγο περισσότερο από μια δεκαετία είχε επιτύχει περισσότερα από όσα πετυχαίνουν οι περισσότεροι μουσικοί σε μια ολόκληρη ζωή. Στη συνέχεια, η σκοτεινή πλευρά της προσωπικότητάς του άρχισε να συνωμοτεί ενάντια στα πραγματικά του επιτεύγματα.
Το αλκοόλ και η κοκαΐνη εισέβαλαν καταλυτικά στη ζωή του, προκαλώντας μια βίαια μανιοκαταθλιπτική συμπεριφορά. Πριν από την κατάρρευσή του ήταν ένας άνθρωπος με τεράστια ζωτικότητα και θαυμάσιο ταλέντο που διέθετε τη διακαή επιθυμία να φτάσει το μπάσο, τις ιδέες του, τη μουσική δημιουργία του, σε απίστευτα εκφραστικά ύψη.
Ο γάμος του Jaco με την Tracy έφτανε στο τέλος του, με το διαζύγιο να τελεσιδικεί στις αρχές του 1979. Ο Jaco άρχισε να επιδεικνύει «ακανόνιστη» συμπεριφορά. Η συναυλία με τίτλο Havana Jam τον Φεβρουάριο του 1979 στην Αβάνα της Κούβας, ως μέλος του Trio of Doom με κιθαρίστα τον John McLaughlin και τον Tony Williams στα ντραμς, κατέληξε σε επεισοδιακή αποτυχία εξαιτίας της συμπεριφοράς του.
Το 1981 η σκηνική του συμπεριφορά αμαύρωσε μια παράσταση με τους Weather Report στην Ιαπωνία. Ήταν η χρονιά που έκανε τις τελευταίες του ηχογραφήσεις με το γκρουπ για το ομώνυμο άλμπουμ τους. Το δεύτερο σόλο άλμπουμ του «Word of Mouth» κυκλοφόρησε εκείνη τη χρονιά. Και τότε ο ψυχίατρος πατέρας του Peter Erskine -ντράμερ των Weather Report- κατέληξε ότι είναι μανιοκαταθλιπτικός.
Στη γειτονιά των αγγέλων
Το 1986, έχασε το Bass of Doom, το αγαπημένο του άταστο μπάσο. Η αξία του ήταν ανεκτίμητη. Η απώλεια, σε συνδυασμό με τη διαταραγμένη του προσωπικότητα, τον διέλυσε. Ο Pastorius διαγνώστηκε με διπολική διαταραχή. Επιστρέφοντας στη Νέα Υόρκη βυθίστηκε στο αλκοόλ. Προσπάθησε να ξανακερδίσει την ισορροπία του, όμως οι δαίμονες του παρελθόντος δεν τον άφηναν.
Τα μέσα της δεκαετίας του ’80 ήταν τρομερά δύσκολα για τον Jaco και όσους τον αγαπούσαν. Τον έδιωξαν από το διαμέρισμά του στη Νέα Υόρκη και συγκρούστηκε με καλούς φίλους. Μετά από μια ταραχώδη επίσκεψη στο σπίτι του πατέρα του ο Jaco μπήκε για λίγο σε μια ψυχιατρική κλινική, αλλά δεν του ταίριαζε η θεραπεία. Τον Ιούλιο του 1986 ο Jaco ενθαρρύνθηκε να πάει στην ψυχιατρική πτέρυγα του νοσοκομείου Bellevue. Η διάγνωση ήταν: διπολικός (μανιοκαταθλιπτικός). Έμεινε στο Bellevue για οκτώ εβδομάδες και αφέθηκε ελεύθερος υπό την εποπτεία φίλου μουσικού, που τον πήρε μαζί του στο Σαν Φρανσίσκο.
1987: Η τελευταία χρονιά
Ο Jaco άρχισε τη χρονιά μετακομίζοντας πίσω στο Φορτ Λόντερντεϊλ με την κοπέλα του Teresa. Αν και προσπάθησε να συνέλθει, οι δαίμονες της ψυχικής ασθένειας εμφανίστηκαν ξανά, οδηγώντας τον ακόμη και σε σύντομες «θητείες» στα κελιά της φυλακής. Οι υπερβολές του με το αλκοόλ και τα ναρκωτικά τού προκάλεσαν ψυχικό όλεθρο, μετατράπηκε σε persona non grata. Μέσα σε λίγα χρόνια ο πρώην super star της fusion jazz είχε γίνει ένας εθισμένος άστεγος...
Τις πρωινές ώρες της 12ης Σεπτεμβρίου του 1987 ένας άνδρας 35 ετών διώχθηκε βίαια από ένα νυχτερινό κέντρο γιατί προκαλούσε ζημιές. Ο ιδιοκτήτης, γνώστης των πολεμικών τεχνών, τον χτύπησε προκαλώντας του εγκεφαλική αιμορραγία. Λίγες ημέρες μετά η οικογένειά του αποφάσισε να κλείσει την υποστήριξη. Ο καλύτερος ηλεκτρικός μπασίστας όλων των εποχών βρέθηκε στη γειτονιά των αγγέλων πρόωρα. «Πριν από τον Jaco δεν ήξερα τι ήταν το μπάσο» είπε ο θρύλος του μπάσου Bootsy Collins μαθαίνοντας τα δυσάρεστα μαντάτα.
Ο Jaco Pastorius είναι θαμμένος στο νεκροταφείο της Παναγίας της Βασίλισσας του Ουρανού στο North Lauderdale, στο πάρκο Jaco Pastorius που άνοιξε το 2008, στο Oakland Park. Ενώ η κληρονομιά του είναι παρούσα στις λεγεώνες των ηλεκτρικών μπασιστών που εμπνεύστηκαν να παίξουν με έναν νέο τρόπο αφού άκουσαν το έργο που δημιούργησε κατά τη διάρκεια της παραγωγικής αλλά σύντομης καλλιτεχνικής του πορείας.
Έξι χρόνια με τους Weather Report και συνεργασίες με κορυφαίους καλλιτέχνες όπως η Joni Mitchell και ο Pat Metheny, εκθαμβωτικά έργα για μεγάλες μπάντες, και, ξαφνικά, στις 21 Σεπτεμβρίου του 1987 όλα τέλειωσαν. Το 1988, έναν χρόνο μετά τον θάνατό του, ο Jaco Pastorius εντάχθηκε τιμητικά στο «Hall of Fame» του έγκυρου τζαζ περιοδικού Down Beat.
