Ο Μιχάλης Μοδινός, έπειτα από μια σειρά μυθιστορημάτων, εγκαθίσταται στο διήγημα με τη συλλογή «Η υπόθεση της ερυθράς βασίλισσας», που ακολουθεί τη συλλογή «Τα θαύματα του κόσμου», η οποία είχε κυκλοφορήσει δύο χρόνια πριν. Πεπεισμένος ότι «είναι η ζωή που πρέπει να μιμείται τη λογοτεχνία και όχι το αντίστροφο», καθώς «μακροσκοπικά ιδωμένη, η ζωή δεν είναι παρά μια διαδοχή πληκτικών στιγμών που μόνο η λογοτεχνία μπορεί να τους προσδώσει κάποιο ενδιαφέρον», όπως διαπιστώνει ο ήρωας στο διήγημα «Ο μακρύς δρόμος για τη Μοντάνα», ο συγγραφέας εστιάζει πάνω σε «μικρές» στιγμές του βίου καθιστώντας τες όχι μόνο μοναδικές, αλλά αναδημιουργώντας μια νέα πραγματικότητα -ίσως τη μοναδική που υπάρχει- νοητικής, συναισθηματικής και αισθητηριακής κατάστασης με γνώμονα και όπλο την κυνική στοχαστική διάθεση, την καταλυτική υφέρπουσα μελαγχολία που υποτάσσει κάθε διάθεση κίνησης και φυγής σε μια πολυσήμαντη διαδοχή συναισθημάτων, τον ευφυή σαρκασμό που απεχθάνεται το στρογγύλεμα και δεν υποτάσσεται εύκολα σε κανόνες καθωσπρεπισμού και πολιτικής ορθότητας.
Ωστόσο, όλα τα άλλα αναγνωρίσιμα μοτίβα που καθόρισαν το έργο του Μοδινού υπάρχουν και εδώ: οι πάμπολλες διακειμενικές αναφορές, που δεν είναι απλώς παράθεση γνώσεων περί της λογοτεχνίας αλλά δείχνουν ότι αυτή είναι ένα ανεξάντλητο πεδίο γνώσης που μετεξελίσσεται σε τρόπο αντίληψης και βίωσης της ζωής, η ακατανίκητη έλξη για περιπέτεια και φυγή σε μια αέναη κατάσταση κίνησης που εξασφαλίζει την παραμονή στην ίδια θέση, όπως στο ομώνυμο με τη συλλογή διήγημα, οι συγκλονιστικές περιγραφές της φύσης και του περιβάλλοντα τόπου -άλλωστε οι τόποι λειτουργούν ενίοτε και σαν χαρακτήρες-, ο προβληματισμός περί της οικολογίας, της επικαιρότητας και όλων των σύγχρονων προβλημάτων του δυτικού πολιτισμού, τα αδιέξοδα και οι αντιφάσεις της ανάπτυξης, ο πολιτικός σχολιασμός για τα τρέχοντα και τα προηγούμενα. Όμως ο Μοδινός δεν καταγγέλλει κακώς κείμενα -κι αυτό το κάνει βέβαια, και μάλιστα με βιτριολική ακρίβεια-, αλλά γράφει λογοτεχνία υπηρετώντας έναν εντελώς ιδιοσυγκρασιακό τρόπο γραφής -πλούσια ρωμαλέα γλώσσα, μακροσκελείς προτάσεις, παράθεση επιθέτων που στα χέρια κάποιου άπειρου θα φόρτωναν επικίνδυνα το κείμενο αλλά εδώ λειτουργούν υποδειγματικά- που παραπέμπει σε… Μοδινό, για να αναφερθούμε στα νεωτερικά στοιχεία που εισάγει ο ίδιος όπως στο διήγημα «Περί ατομικής ευθύνης», στο οποίο βάζει την ηρωίδα του να λέει: «Συναισθηματική αναπαλαίωση - σ’ ένα βιβλίο του Μοδινού θαρρώ πως το διάβασα αυτό».
Ο συγγραφέας διηγείται αυτοβιογραφούμενος ή αυτοβιογραφείται διηγούμενος ιστορίες. Δεν έχει καμιά σημασία, καθώς το αισθητικό αποτέλεσμα τον δικαιώνει. Τα κείμενά του συνεπικουρούν σε μια υπερχειλίζουσα ορισμένη ψυχική κατάσταση -εγρήγορσης, αναπόλησης, μνήμης, ανάλυσης-, η οποία τα προοικονομεί και εντέλει τα παράγει. Άλλωστε, το δηλώνει ήδη από το μότο με τη φράση του ΝτεΛίλλο που παραθέτει: «Ας κυλήσουν άσκοπα οι μέρες. Ας κυλήσουν οι εποχές. Μην προωθείς τη δράση με κάποιο σχέδιο κατά νουν». Δεν χρειάζεται δράση. Τα πράγματα συμβαίνουν από μόνα τους. Ο έρωτας συμβαίνει, όπως και η ματαίωσή του. Ο έρωτας: αυτός είναι ο συγκολλητικός ιστός των διηγημάτων του Μοδινού. Ο έρωτας στις ανεξάντλητες εκδοχές του, ο οποίος καταλήγει είτε στην εκπλήρωση -ό,τι κι αν μπορεί να σημαίνει αυτό- είτε στην προδοσία είτε στη διάψευση. Πάθη, λάθη, ποιότητα λαγνείας, ποιότητα επιθυμίας μιας άλλης εποχής θα μπορούσα να πω.
Οι νεαροί αναγνώστες, οι επηρεασμένοι και γαλουχημένοι από τις σπουδαίες κατακτήσεις του κινήματος MeToo, θα μείνουν έκπληκτοι. Αυτό νομίζω. Ενδεχομένως δεν θα διαφωνήσουν, θα είναι δύσκολο όμως να αναγνωρίσουν βιωματικά την ατμόσφαιρα των αφηγήσεων. Ο Μοδινός είναι ένας άνθρωπος «παλιάς κοπής». Οι ήρωες και οι ηρωίδες του -παρόλο που δεν αποφεύγει κάποιες στερεοτυπικές διαχωριστικές αντιλήψεις μιας και το βλέμμα του είναι αμιγώς «αντρικό»- είναι αιμάτινοι, αντιφατικοί, βουτάνε στην επιθυμία δίχως να υπολογίζουν κοινωνικές συμβάσεις και ορθολογικούς υπολογισμούς, οδηγούνται από ένστικτα, ίσως γιατί στον πυρήνα τους αρέσκονται σε έναν ρομαντικό μηδενισμό. Δεν φοβούνται την πτώση. Ούτε την επιδιώκουν. Άλλωστε αυτή είναι προδιαγεγραμμένη. Η ίδια η εποχή της Δύσης βρίσκεται σε διαρκή πτώση.
Ο πλούτος των γνώσεων και των συμβάντων περί της οικολογίας -ο συγγραφέας είναι θεωρητικός και ακτιβιστής του οικολογικού κινήματος- παίρνουν φωτιά στα χέρια του. Η παρατηρητικότητά του τσακίζει κόκαλα. Δεν μασάει τα λόγια του αλλά και δεν ξεφεύγει ούτε στιγμή από τον έναν και μοναδικό του στόχο: να γράψει λογοτεχνία υψηλής θερμοκρασίας και υψηλού αισθητικού αποτελέσματος. Και το καταφέρνει με τις σύντομες αυτές αφηγήσεις, τις τόσο πυκνές σε εικόνες και νοήματα, που δημιουργούν, όλες μαζί και η καθεμιά ξεχωριστά, ένα μικρό μεγάλο σύμπαν.
Info
Μιχάλης Μοδινός, «Η υπόθεση της ερυθράς βασίλισσας»
Εκδόσεις Καστανιώτη
Σελίδες: 272
Τιμή: 16 ευρώ
