Η αναβολή του ταξιδιού του Αμερικανού αντιπροέδρου Τζέι Ντι Βανς στην Ελβετία τα ξημερώματα της Παρασκευής ήταν αρκετή για να προκαλέσει νέα ερωτήματα για το μέλλον της συμφωνίας ανάμεσα στις ΗΠΑ και στο Ιράν. Λίγες ημέρες νωρίτερα Αμερικανοί αξιωματούχοι έκαναν λόγο για επίσημη τελετή υπογραφής και άμεση έναρξη διαπραγματεύσεων. Σήμερα το χρονοδιάγραμμα μοιάζει πολύ πιο ασαφές. Όλα αυτά δεν σημαίνουν απαραίτητα ότι η συμφωνία που τερματίζει τις εχθροπραξίες, το μνημόνιο συνεννόησης του Ισλαμαμπάντ, βρίσκεται σε άμεσο κίνδυνο. Δείχνουν όμως ότι η επόμενη φάση θα είναι πολύ πιο σύνθετη από ό,τι παρουσίαζαν οι αρχικές ανακοινώσεις. Ο ίδιος ο Βανς δήλωσε ότι οι τεχνικές συνομιλίες επρόκειτο να συνεχιστούν μέσα στο σαββατοκύριακο, διευκρινίζοντας όμως ότι το χρονοδιάγραμμα μπορεί να αλλάξει. Λίγες ώρες αργότερα ο Λευκός Οίκος ανακοίνωνε ότι το ταξίδι του Αμερικανού αντιπροέδρου στην Ελβετία αναβάλλεται επ’ αόριστον, σημειώνοντας μάλιστα ότι οι λεπτομέρειες των συνομιλιών δεν έχουν ακόμη οριστικοποιηθεί. Πρόκειται για αντιφάσεις που δεν αφορούν τόσο την ύπαρξη της συμφωνίας όσο την κατάστασή της. Για την Τεχεράνη, το μνημόνιο έχει ήδη υπογραφεί και η διαδικασία εφαρμογής του πρέπει να ξεκινήσει. Για την Ουάσιγκτον, η έμφαση παραμένει στις τεχνικές διαπραγματεύσεις που θα καθορίσουν πώς ακριβώς θα εφαρμοστούν οι δεσμεύσεις των δύο πλευρών. Η διαφορά μπορεί να φαίνεται διαδικαστική, αλλά αποτυπώνει το γεγονός ότι τα δυσκολότερα ζητήματα παραμένουν ανοιχτά.
Το μνημόνιο που ανακοινώθηκε την Τετάρτη δεν αποτελεί τελική συμφωνία. Αποτελεί ένα πολιτικό πλαίσιο αρχών πάνω στο οποίο οι δύο πλευρές καλούνται τώρα να οικοδομήσουν ένα πολύ πιο λεπτομερές και δεσμευτικό κείμενο. Και ακριβώς εκεί αρχίζουν οι δυσκολίες. Το μνημόνιο περιλαμβάνει γενικές δεσμεύσεις για το πυρηνικό πρόγραμμα, τις κυρώσεις, την αποδέσμευση κεφαλαίων, τις πετρελαϊκές εξαγωγές και τη μελλοντική οικονομική συνεργασία. Ωστόσο, πολλά από τα κρίσιμα ερωτήματα παραμένουν ανοιχτά. Ποιο θα είναι το ακριβές καθεστώς επιθεωρήσεων; Πώς θα επαληθεύεται η συμμόρφωση κάθε πλευράς; Με ποιο χρονοδιάγραμμα θα αίρονται οι κυρώσεις; Τι θα συμβεί αν μία από τις δύο πλευρές θεωρήσει ότι η άλλη παραβιάζει τις δεσμεύσεις της; Τα ερωτήματα αυτά δεν αφορούν μόνο τεχνικές λεπτομέρειες. Αποτελούν τον πυρήνα κάθε συμφωνίας ανάμεσα στην Ουάσιγκτον και στην Τεχεράνη εδώ και περισσότερο από δύο δεκαετίες. Και συχνά ήταν ακριβώς εκείνα που καθόριζαν αν μια συμφωνία θα προχωρούσε ή θα κατέρρεε.
Διαφορετικά ακροατήρια
Υπάρχει και ένας δεύτερος λόγος που επιβάλλει προσοχή στις προβλέψεις. Οι δύο πλευρές φαίνεται να απευθύνονται σε διαφορετικά ακροατήρια. Η κυβέρνηση Τραμπ βρίσκεται αντιμέτωπη με μπαράζ επικρίσεων από πολιτικούς συμμάχους, φιλοϊσραηλινές οργανώσεις και τμήμα του Ρεπουμπλικανικού Κόμματος που θεωρούν ότι η συμφωνία προσφέρει υπερβολικά ανταλλάγματα στο Ιράν. Γι’ αυτόν τον λόγο ο Λευκός Οίκος έχει κάθε κίνητρο να παρουσιάζει τη διαδικασία ως αυστηρά ελεγχόμενη και να αποφεύγει την εικόνα βιαστικών παραχωρήσεων. Η ιρανική ηγεσία αντιμετωπίζει διαφορετικές πιέσεις. Μετά από έναν πόλεμο που προκάλεσε σημαντικές απώλειες και καταστροφές, χρειάζεται να πείσει το εσωτερικό ακροατήριο ότι δεν υπέγραψε από θέση αδυναμίας. Η έμφαση στις υπογραφές, στις οικονομικές δεσμεύσεις και στην άμεση εφαρμογή ορισμένων μέτρων εξυπηρετεί και αυτή την σκοπιμότητα.
Όλα αυτά βοηθούν να εξηγηθεί γιατί οι ανακοινώσεις των τελευταίων ημερών μοιάζουν συχνά αντιφατικές. Δεν πρόκειται απαραίτητα για ένδειξη κατάρρευσης της διαδικασίας. Είναι συχνά αποτέλεσμα μιας διαπραγμάτευσης που εξελίσσεται ταυτόχρονα σε πολλά επίπεδα - διπλωματικό, τεχνικό, πολιτικό και επικοινωνιακό. Το πραγματικό ερώτημα, επομένως, δεν είναι αν οι συνομιλίες καθυστερούν μερικές ημέρες ή αν η τελετή υπογραφής θα πραγματοποιηθεί στη Γενεύη ή κάπου αλλού. Είναι αν οι δύο πλευρές μπορούν μέσα στους επόμενους μήνες να μετατρέψουν ένα γενικό πολιτικό πλαίσιο σε συμφωνία αρκετά συγκεκριμένη ώστε να αντέξει τις πιέσεις που ήδη δέχεται.
