Η Τράπεζα της Ελλάδος επιβεβαιώνει αυτό που οι πολίτες βιώνουν καθημερινά στο σούπερ μάρκετ, στους λογαριασμούς και στα ενοίκια. Ο πληθωρισμός όχι μόνο επιμένει, αλλά ετοιμάζεται να παραμείνει σε υψηλά επίπεδα και τα επόμενα χρόνια. Η πρόβλεψη για πληθωρισμό 3,8% το 2026, έναντι 3,0% στην Ευρωζώνη, αποτελεί ακόμη μία απόδειξη ότι η ελληνική οικονομία συνεχίζει να πληρώνει βαρύτερο τίμημα από τους περισσότερους Ευρωπαίους εταίρους της. Και το χειρότερο είναι ότι η πολυδιαφημισμένη επιστροφή στην κανονικότητα μετατίθεται για το 2027, υπό την προϋπόθεση ότι θα υποχωρήσουν οι διεθνείς ενεργειακές πιέσεις. Μέχρι τότε οι πολίτες καλούνται να αντέξουν ακόμη έναν γύρο οικονομικής αφαίμαξης.
Η νέα έκρηξη στις τιμές της ενέργειας αποδίδεται στην ένταση στη Μέση Ανατολή και στις επιπτώσεις του πολέμου στο Ιράν. Όμως για την ελληνική κοινωνία η συζήτηση δεν είναι γεωπολιτική αλλά είναι καθημερινή και αφορά την επιβίωση των νοικοκυριών. Κάθε αύξηση στα καύσιμα μετατρέπεται σε ακριβότερα τρόφιμα. Κάθε αύξηση στην ενέργεια περνά στις μεταφορές, στη βιομηχανία, στις υπηρεσίες και τελικά στο οικογενειακό τραπέζι. Και ενώ η Ευρωζώνη δοκιμάζεται, η Ελλάδα φαίνεται να καίγεται σε διπλάσια ένταση. Ο ενεργειακός πληθωρισμός αναμένεται να φτάσει το 11,1%, όταν ο μέσος όρος της Ευρωζώνης εκτιμάται στο 8,4%. Το αποτέλεσμα είναι γνωστό, οι τιμές ανεβαίνουν με ασανσέρ και κατεβαίνουν με το σταγονόμετρο.
Σαν να μην έφταναν οι σημερινές πιέσεις, ήδη προδιαγράφεται η επόμενη επιβάρυνση. Η εφαρμογή του ETS2, του νέου ευρωπαϊκού συστήματος εμπορίας εκπομπών, αναμένεται να προσθέσει νέα καύσιμα στην πυρκαγιά του ενεργειακού κόστους. Οι προβλέψεις κάνουν λόγο για πρόσθετη επιβάρυνση του πληθωρισμού τα επόμενα χρόνια, μεταφέροντας ακόμη μεγαλύτερο βάρος σε νοικοκυριά και μικρές επιχειρήσεις. Δηλαδή, ο λογαριασμός της πράσινης μετάβασης κινδυνεύει να πληρωθεί από εκείνους που ήδη δυσκολεύονται να πληρώσουν τον λογαριασμό του ρεύματος.
Ακόμη πιο προκλητική είναι η συζήτηση γύρω από τις αιτίες του πληθωρισμού. Οι αυξήσεις στους μισθούς παρουσιάζονται ως παράγοντας ανόδου των τιμών, την ώρα που χιλιάδες εργαζόμενοι εξακολουθούν να βλέπουν το πραγματικό τους εισόδημα να εξανεμίζεται από την ακρίβεια. Ταυτόχρονα, το στεγαστικό πρόβλημα εξελίσσεται σε κοινωνική βόμβα. Τα ενοίκια ανεβαίνουν με ρυθμούς που θυμίζουν κερδοσκοπική φούσκα, αποκλείοντας νέους, οικογένειες και χαμηλόμισθους από την πρόσβαση σε αξιοπρεπή κατοικία.
Τρίτος τομέας πίεσης, ο τουρισμός. Η αδιάκοπη ζήτηση επιτρέπει σε πολλές επιχειρήσεις να διατηρούν τιμές που δεν ανταποκρίνονται πλέον στις δυνατότητες της ελληνικής κοινωνίας. Οι τουρίστες φεύγουν στο τέλος της σεζόν. Οι αυξημένες τιμές όμως μένουν πίσω. Τα στοιχεία του Μαΐου λένε αλήθειες. Με πληθωρισμό 5%, η Ελλάδα συγκαταλέγεται στις χώρες με τις υψηλότερες ανατιμήσεις στην Ευρωζώνη. Οι πολίτες πληρώνουν ακριβότερα τρόφιμα, ακριβότερη ενέργεια, ακριβότερη στέγαση και ακριβότερες υπηρεσίες από τον μέσο Ευρωπαίο. Κι όμως, οι μισθοί και η αγοραστική δύναμη δεν ακολουθούν την ίδια πορεία. Αυτό σημαίνει ότι η ακρίβεια είναι ένας μηχανισμός φτωχοποίησης.
Τα στοιχεία της μεταποίησης αποκαλύπτουν το μέγεθος του προβλήματος. Το κόστος παραγωγής αυξάνεται με τον ταχύτερο ρυθμό των τελευταίων ετών λόγω ελλείψεων και ακριβότερων πρώτων υλών. Η απάντηση των επιχειρήσεων ήταν άμεση με μετακύλιση του κόστους στις τελικές τιμές. Οι τιμές πώλησης εκτοξεύθηκαν σε υψηλό τετραετίας. Με άλλα λόγια, κάθε κρίκος της αλυσίδας μεταφέρει το βάρος στον επόμενο, μέχρι ο τελικός λογαριασμός να φτάσει στον πολίτη. Και ο πολίτης δεν έχει πια σε ποιον να τον μετακυλίσει.
Το μεγάλο πρόβλημα όμως είναι μπροστά. Το πιο ανησυχητικό στοιχείο δεν είναι ο σημερινός πληθωρισμός. Είναι ότι όλες οι ενδείξεις δείχνουν πως οι πιέσεις παραμένουν ενεργές. Ενέργεια, ενοίκια, τουρισμός, κόστος παραγωγής και νέες ευρωπαϊκές επιβαρύνσεις συνθέτουν ένα εκρηκτικό μείγμα που απειλεί να κρατήσει την ακρίβεια ζωντανή για πολύ περισσότερο απ’ όσο αντέχει η κοινωνία. Η Ελλάδα βρίσκεται αντιμέτωπη με μια πραγματικότητα που δεν κρύβεται πίσω από στατιστικές. Ο πληθωρισμός δεν είναι ένας αριθμός. Είναι το μισό καρότσι στο σούπερ μάρκετ, είναι ο λογαριασμός του ρεύματος που δεν βγαίνει, είναι το ενοίκιο που καταπίνει τον μισθό. Και όλα δείχνουν ότι η επόμενη επίθεση στην αγοραστική δύναμη των πολιτών έχει ήδη ξεκινήσει.
* Η Ιωάννα Λιούτα είναι πολιτική και οικονομική αναλύτρια
