Η μουσική του είναι ένα ισορροπημένο μείγμα τζαζ και παράδοσης, μοντέρνου και κλασικού. Όλες οι συνθέσεις του είναι εμποτισμένες με την ουσία της τζαζ, ωστόσο δεν βυθίζονται σε μακρόσυρτους αυτοσχεδιασμούς που κουράζουν τους ακροατές. Ο Ντάφερ Γιούσεφ έχει μια ιδιαίτερη σχέση με το ούτι του επειδή γεννήθηκε στην Τυνησία. Την ίδια θα είχε και με το μπάσο αν είχε πατρίδα του την Αμερική ή με την κόρα αν είχε γεννηθεί στην Κεντρική Αφρική.
«Στις ζωντανές εμφανίσεις εμπνέομαι από τη στιγμή. Όταν τραγουδάω, δεν σκέφτομαι. Αφήνω τον εαυτό μου να παρασυρθεί, χτυπώντας την πόρτα του Αγνώστου» ομολογεί. Ο Μάιλς Ντέιβις είναι ο μέντοράς του, αν και δεν τον γνώρισε ποτέ. «Άλλαξε τη ζωή μου και μ’ έκανε να ονειρεύομαι. Κάθε φορά που ολοκληρώνω μια μουσική τον φαντάζομαι πως βρίσκεται επικεφαλής των ερμηνευτών. Αυτόν, που δεν είχε όρια!»
Από οικογένεια μουεζίνηδων
Ο Ντάφερ μπιν Γιούσεφ μπιν Ταχάρ Μααρέφ γεννήθηκε στις 19 Νοεμβρίου 1967 στο ψαροχώρι Τεμπούλμπα της Τυνησίας. Η κουζίνα της μαμάς του ήταν το πρώτο δωμάτιο όπου ο νεαρός άρχισε να τραγουδάει μιμούμενος αυτά που άκουγε στο ραδιόφωνο. Η μουσική που έφτανε εκεί, διασχίζοντας όλη τη Μεσόγειο, ήταν Μπαχ, Τσαϊκόφσκι, Rolling Stones, Beatles κ.ά. Ωστόσο, ο χώρος που πυροδότησε το ταλέντο του ήταν το τοπικό χαμάμ, και συγκεκριμένα ο προθάλαμός του. Αυτό το δωμάτιο περιείχε ένα μυστικό που σύντομα έγινε το σήμα κατατεθέν του. «Όταν μπαίνεις στον προθάλαμο, η ακουστική του αντηχεί, υπάρχει ηχώ, που έγινε ένα πολύτιμο όργανο για μένα».
Ο μουεζίνης παππούς τον παρατηρεί και, συγκινημένος, τον προσκαλεί να ψάλει μαζί του κατά τη διάρκεια μιας προσευχής στο τζαμί. Έτσι ο νεαρός Ντάφερ ξεκινά με ένα φτηνό πλαστικό μικρόφωνο. Η πρώτη συνάντησή του με το κοινό τού μένει χαραγμένη στη μνήμη. Ακολουθεί η πρώτη του συνάντηση με ένα ούτι στο Κέντρο Νεότητας, καθώς και με το βαθιά συνυφασμένο με το νεαρό της ηλικίας του groove. Γρήγορα εντάσσεται στην Εθνική Ορχήστρα της Τυνησίας, ένα φυτώριο σπουδαίων καλλιτεχνών, υπό τον Mesbah Souli.
Το μεγάλο βήμα
Αυτό που πραγματικά τράβηξε την προσοχή του νεαρού και άλλαξε τη ζωή του ήταν η τζαζ. Duke Ellington, Charlie Parker, Ella Fitzgerald, Billie Holiday, οι μορφές της μαύρης μουσικής που ακόμα και σήμερα συνεχίζουν να τον εμπνέουν. Ωστόσο, γρήγορα συνειδητοποιεί ότι οι ευκαιρίες και οι προοπτικές που προσφέρει το χωριό του είναι κάτι παραπάνω από περιορισμένες. Φεύγει για την πρωτεύουσα, την Τύνιδα, για να φοιτήσει στο μουσικό σχολείο Nahj Zarkoun. Αλλά ακόμη και εκεί η χαμηλή ποιότητα της εκπαίδευσης τον αφήνει δυσαρεστημένο. Αποφασίζει να κάνει το μεγάλο βήμα. Φεύγει για τη Βιέννη για να συνεχίσει τις μουσικές του σπουδές.
Στην πρωτεύουσα της μουσικής
Το πολυπολιτισμικό περιβάλλον της ευρωπαϊκής πρωτεύουσας είναι κατάλληλο για ένα ανήσυχο πνεύμα όπως το δικό του. Η ακαδημαϊκή εκπαίδευση δεν τον συγκινεί και η τζαζ, αλλά και η ινδική μουσική τού ανοίγουν νέους πνευματικούς ορίζοντες. Γνωρίζει τον σολίστα των tablas Τζατίντερ Τακούρ, ο οποίος «μου άνοιξε το σπίτι και την καρδιά του», όπως παραδέχεται. Βυθίζεται στην ινδική μουσική και θυμάται τότε που άκουσε πρώτη φορά τον tabla master Ζακίρ Χουσεΐν. Ασχολείται με τοπικά συγκροτήματα και σύντομα συμμετέχει σε δεκάδες jam sessions στα τοπικά κλαμπ. Η πρώτη του μπάντα, οι Zeyrab, ήταν με τον Αυστριακό κρουστό Gerhard Reiter.
Το πρώτο του demo με τίτλο «Musafir» (ο ταξιδιώτης στα αραβικά) κυκλοφόρησε το 1996 και το παρουσίασε στο φημισμένο τζαζ κλαμπ της Βιέννης Porgy & Bess. Η επιτυχία εκείνης της βραδιάς τού εξασφαλίζει πολλές ακόμη εμφανίσεις εκεί. Γνωρίζει, μεταξύ άλλων, τους μελλοντικούς στενούς φίλους και συνοδοιπόρους του στην τέχνη: τον Γαλλοβιετναμέζο Nguyen Lê και τον σπουδαίο Ιταλό τρομπετίστα Paolo Fresu, που τον καλεί δίπλα του σε παραστάσεις σε όλη την Ευρώπη.
Γοητευτικά άγνωστα μονοπάτια
Από το πρώτο του σόλο άλμπουμ «Malak» (1999) μέχρι την τελευταία του δουλειά, το «Streets of minarets», του 2023, ο Ντάφερ Γιούσεφ έχει κυκλοφορήσει εννέα δίσκους με πάντα αξιόλογους και διαφορετικούς συνεργάτες από όλο τον κόσμο, που μοιράζονται την ίδια περιέργεια να εξερευνήσουν τα γοητευτικά άγνωστα μονοπάτια της μουσικής. Οι Zakir Hussain, L. Subramaniam, Dave Holland, Bill Laswell είναι κάποιοι από αυτούς. Εκτός από τα επίσημα άλμπουμ του, συμμετέχει επίσης σε projects μουσικών από τις πέντε ηπείρους.
Εχοντας ζήσει σε διάφορες ευρωπαϊκές πρωτεύουσες και στο Ντακάρ της Σενεγάλης, ο Ντάφερ μετακόμισε στη Νέα Υόρκη το 2001, όπου ηχογράφησε το δεύτερο CD του «Electric Sufi» με τους Dieter Ilg, Wolfgang Muthspiel, Doug Wimbish, Will Calhoun και Mino Cinelu. «Κάθε άλμπουμ, κάθε συναυλία είναι ένα ταξίδι, καθώς είμαι ένας ταξιδιώτης που γυρίζει τον κόσμο με ένα ούτι και ένα σακίδιο στον ώμο, αναζητώντας τις ρίζες και την έμπνευση. Το ταξίδι, η επαφή, η σύνδεση με τους ανθρώπους και η συγχώνευση των διαφορετικών πολιτισμών υπήρξαν πάντα το ζητούμενο στη μουσική μου και αντανακλούν εμένα και το ταξίδι μου».
Νορβηγική electro jazz
Επιστρέφοντας στο Παρίσι την ίδια χρονιά (2001), ο Γιούσεφ άρχισε να εξερευνά τη νορβηγική σκηνή της electro jazz, που κινείται γύρω από τον Nils-Paetter Molvaer και τον Eivind Aarset. Η κυκλοφορία του τρίτου άλμπουμ του «Digital prophecy» το 2003 αποκαλύπτει το πνευματικό του τραγούδι, ενσωματωμένο στον υπαρξιακό κόσμο της νορβηγικής μουσικής. Η νορβηγική συνεργασία συνεχίστηκε στο τέταρτο άλμπουμ του, το «Divine shadows» (2006), σε παραγωγή του Eivind Aarset, με τους Arve Henriksen, Audun Erlien και Rune Arnesen. Σε αντίθεση με τους προηγούμενους δίσκους, η φωνή και το ούτι βρίσκονται στην πρώτη γραμμή, από τα υπέροχα φωνητικά του εναρκτήριου κομματιού «Cantus lamentus» έως την καθαρότητα του ουτιού στο «Miel et cendres».
Με τον Αρμένιο Tigran Hamasyan
Ηταν το 2008 όταν ο Ντάφερ επικεντρώθηκε περισσότερο στην ακουστική πλευρά της τζαζ και αποφάσισε να σχηματίσει ένα συγκρότημα με κλασικό πιάνο, κοντραμπάσο και ντραμς. Το νέο του άλμπουμ «Abu Nawas rhapsody» κυκλοφόρησε το 2010 και περιελάμβανε τρεις συναρπαστικούς μουσικούς: τον ανερχόμενο Αρμένιο αστέρα του πιάνου Tigran Hamasyan, τον Καναδό κοντραμπασίστα Chris Jennings, που ζούσε στο Παρίσι, και τον ντράμερ από τη Νέα Υόρκη Mark Guiliana. «Δεν θα μπορούσα να γίνω μουσικός αν δεν με ενδιέφερε η τζαζ. Αν και αγαπώ όλα τα είδη, όλα μπορεί να με αγγίξουν, αρκεί να γίνονται με αγάπη και πρωτοτυπία. Ωστόσο, αυτό που αγαπώ στην τζαζ είναι η ελεύθερη αυτοσχεδιαστική διαδικασία. Με την τζαζ μπορείς να είσαι με οποιονδήποτε, απολαμβάνοντας κάθε προοπτική της ζωής. Αφροαμερικανοί, Ευρωπαίοι, Νορβηγοί, Βραζιλιάνοι ή Ινδοί μπορούν να δημιουργήσουν την ίδια γλώσσα μ’ εσένα, ενώ αναζητούν νέες εκφράσεις γι’ αυτή».
Ο Ντάφερ Γιούσεφ στην Αθήνα
Με το ούτι του καταφέρνει να εκφράσει περίπλοκα συναισθήματα, από μελαγχολία και χαρά έως τον μυστικισμό. Το ούτι γίνεται προέκταση του εαυτού του και κάθε εμφάνισή του είναι μια καθηλωτική εμπειρία. Δεξιοτέχνης της ρυθμικής πολυπλοκότητας, διαθέτει βαθύτατη γνώση των ρυθμικών σχημάτων της πλούσιας αραβικής μουσικής, καθώς τη συνταιριάζει με τζαζ ρυθμούς, δημιουργώντας κάτι συναρπαστικό. Εκτός από σπουδαίος ουτίστας, είναι γνωστός και για την εντυπωσιακή φωνητική του έκταση, η οποία καλύπτει τέσσερις οκτάβες. Η ικανότητά του να εναλλάσσει βαθιές νότες με υψηλές αιθέριες συχνότητες είναι χαρακτηριστικό στοιχείο της φωνητικής του τεχνικής. Αυτή η ευρεία φωνητική γκάμα σε συνδυασμό με τη μοναδική χροιά και την εκφραστική του ερμηνεία αποτελεί βασικό στοιχείο του μουσικού του ύφους.
Στο τελευταίο του άλμπουμ «Street of minarets (2023)» συνεργάστηκε με θρύλους της τζαζ, όπως ο Herbie Hancock και ο Marcus Miller. Αυτές οι συνεργασίες ενίσχυσαν ακόμη περισσότερο τη φήμη του ως μιας από τις σημαντικότερες προσωπικότητες της σύγχρονης μουσικής, συμβάλλοντας περαιτέρω στην εξέλιξη του ιδιαίτερου στιλ του που παντρεύει την πολυπλοκότητα της τζαζ με τις πλούσιες μελωδίες και ρυθμούς της αραβικής μουσικής. Το έργο του χαρακτηρίζεται από σύνθετους ρυθμούς, βαθιά συναισθηματικότητα και μια αφοσίωση στη διαπολιτισμική μουσική εξερεύνηση. Αυτό το γεγονός τον καθιστά κεντρική φιγούρα στην παγκόσμια μουσική. Η ικανότητά του να υπερβαίνει μουσικά σύνορα και να δημιουργεί ατμόσφαιρες μοναδικής ομορφιάς μαγνητίζει όλο και πιο πολλούς φίλους της μουσικής από διαφορετικά είδη και κουλτούρες. Οι πολύπλοκες μουσικές δομές, οι απρόβλεπτοι ρυθμοί και οι avant-garde ηχητικές υφές των δικών του συνθέσεων του χαρίζουν ένα ποικιλόμορφο κοινό.
Η σχέση του Ντάφερ Γιούσεφ με το ακροατήριό του μετατρέπει κάθε συναυλία του σε μια καθηλωτική εμπειρία. Με την ικανότητά του να επικοινωνεί με το κοινό δημιουργεί μια αυθεντική σχέση με τους ακροατές του που θα τον απολαύσουν στο Θέατρο «Δόρα Στράτου» την Τετάρτη 17 Σεπτεμβρίου.
