To 2006 ο Esbjörn Svensson και οι μουσικοί του σύντροφοι έκλεισαν την ευρωπαϊκή τους περιοδεία στην Αθήνα, με ένα αξέχαστο live στο Παλλάς. Ο ήχος και η αύρα του Svensson και του τρίο του πλημμύρισαν «μαγεία» τον χώρο. Δυστυχώς, αυτό ήταν και το τελευταίο αθηναϊκό live του Σουηδού πιανίστα. Το 2008 ο Esbjörn Svensson έφυγε από τη ζωή αναπάντεχα, κατά τη διάρκεια υποβρύχιας κατάδυσης στη Στοκχόλμη, στα 42 του χρόνια. Άφησε πίσω δύο παιδιά και μερικά υπέροχα άλμπουμ για να μας θυμίζουν αυτόν και την ομορφιά της μουσικής του.
Αν και δεν είχα ποτέ συναντηθεί μαζί του, πάντοτε θεωρούσα τον Esbjörn φίλο μου λόγω της μουσικής του αλλά και των όσων είχε πει στις συνεντεύξεις του. Κι όταν άκουσα για πρώτη φορά τη μουσική του, ένιωσα πως ήταν μοναδική και ειλικρινής, γεμάτη με ποιητική δύναμη.
Ο Esbjörn Svensson γνώρισε το πιάνο ακούγοντας τη μητέρα του να παίζει Σοπέν όταν ήταν 2 ετών. Στη συνέχεια άρχισε να συνδέεται με τη μουσική παίζοντας τις βασικές συγχορδίες του ρυθμικού boogie woggie. Ήταν ένας μελετηρός μαθητής όταν μπήκε στο μουσικό σχολείο, στην ηλικία των 16 ετών, και ποτέ δεν θεώρησε ως αιτία της επιτυχίας του ένα έμφυτο πρώιμο ταλέντο. Το «μυστικό» του θα μπορούσε να περιγραφεί με τις λέξεις «συνεχής μελέτη, έρευνα και τολμηρός πειραματισμός».
Πάντα τον ενδιέφεραν οι συνθέσεις της κλασικής μουσικής. Πειραματίστηκε με έργα των κορυφαίων συνθετών, όπως ο Μπετόβεν, ο Μπαχ ή ο Μότσαρτ, αλλά τα έργα του Σοπέν, περίπλοκα και μελωδικά, αποτέλεσαν τη βάση των αυτοσχεδιασμών του στις συνθέσεις για το μοναδικής αισθητικής σύλληψης και ερμηνείας e.s.t., το Esbjörn Svensson Trio. Ο Svensson (πιάνο), ο Dan Berglund (κοντραμπάσο) και ο Magnus Öström στα ντραμς συνδύαζαν κλασικά, rock, pop και techno στοιχεία με αναφορές στον Béla Bartók αλλά και στο δημιουργικό rock συγκρότημα των Radiohead.
Το e.s.t. έγινε γνωστό για το ολοζώντανο στιλ του στα live του, παίζοντας συχνά για πολύ νεανικά ακροατήρια σε χώρους με προσανατολισμό το rock’n’roll. Σημείωσε μεγάλη εμπορική επιτυχία κι αναγνωρίστηκε από τους jazz -και όχι μόνο- κριτικούς σε όλη την Ευρώπη.
Ενα αστέρι ανατέλλει
Εχουν επαινεθεί ως ο «νέος ήχος στον Παλαιό Κόσμο» και ως «υψηλή τάση εκτός Σουηδίας». Το τρίο έχει χαρακτηριστεί «πιθανώς το καλύτερο jazz τρίο στον κόσμο». Η άνοδος του Esbjörn Svensson Trio ήταν εντυπωσιακή. Μετά την πρώτη μεγάλη επιτυχία στη Σουηδία, η διεθνής επιτυχία ήρθε το 1999, κατά τη διάρκεια της ACT World Jazz Night στο Montreux Jazz Festival. Τα επόμενα χρόνια το e.s.t. έκανε αίσθηση σε όλη την Ευρώπη, ενώ συνέχισε την εντυπωσιακή ανοδική πορεία του στις ΗΠΑ. Η ενέργειά του έμοιαζε να μεγαλώνει από περιοδεία σε περιοδεία όπως ένα ανερχόμενο αστέρι που λάμπει όλο και πιο φωτεινό.
Το 1995, όταν ο Esbjörn είχε μακριά μαλλιά και φορούσε κορδέλα, κυκλοφόρησε ο δίσκος με τίτλο «Mr. and Mrs. Handkerchief», γεμάτος από ζωντανές ηχογραφήσεις στις πόλεις της Σουηδίας. Έναν χρόνο αργότερα, το e.s.t. ηχογράφησε το άλμπουμ «Esbjörn Svensson Trio plays Monk», που έφτασε τις ασύλληπτες τότε πωλήσεις των 10.000 CDs σε εθνικό επίπεδο. Όσοι έχουν ακούσει πώς έπαιζε το τρίο τους μπορούν να επιβεβαιώσουν ότι ήταν τρεις σπουδαίοι δημιουργοί μιας εκπληκτικής μουσικής. Στις τελευταίες του περιοδείες, το e.s.t. ακουγόταν πιο σφιχτό, λιγότερο ακατέργαστο, με την ορμητικότητα των πιο «άγριων καιρών» του να είναι υπό έλεγχο. Το τρίο είχε πλέον κατακτήσει την ικανότητα να αντιδρά αυθόρμητα στην έμπνευση της στιγμής.
Pop stars της jazz
Το 1995 και το 1996 ο Svensson βραβεύτηκε ως «Σουηδός jazz μουσικός της χρονιάς» και το 1997 η κυκλοφορία του «Winter in Venice» με πρωτότυπο υλικό τιμήθηκε με το σουηδικό βραβείο Grammy. Το 1999 η κυκλοφορία του «From Gagarin’s point of view» ξεκίνησε τη διεθνή τους πορεία. Αποτελούσε το καλύτερο jazz άλμπουμ εκτός σκανδιναβικών χωρών, το οποίο κυκλοφόρησε μέσω της γερμανικής δισκογραφικής ACT. Το 2002 το άλμπουμ «Strange lace for snow» κέρδισε πολλά διεθνή βραβεία και τον Δεκέμβριο του 2004 οι μουσικοί που απάρτιζαν το e.s.t. τιμήθηκαν ως «Ευρωπαίοι καλλιτέχνες της χρονιάς».
Στο υψηλότερο επίπεδο της αλληλεπίδρασής τους η jazz, η pop, η rock, η κλασική και η σουηδική λαϊκή παράδοση συγχωνεύτηκαν στον δικό τους ηχητικό γαλαξία. Από το φθινόπωρο του 1991 και έπειτα από χρόνια εντατικής συνεργασίας, αμέτρητες συναυλίες και δώδεκα κυκλοφορίες, ο Τύπος χαρακτήριζε το Esbjörn Svensson Trio «pop stars των μουσικών της jazz». Ο δίσκος «Viaticum» του 2005 μπήκε στα charts της γερμανικής και της γαλλικής pop music και έγινε πλατινένιος στη Σουηδία, όπου έκανε το ντεμπούτο του στο Νο5, πάνω από τους U2 και τον John Legend.
Ισότητα των τριών
Το e.s.t. έχει ανοίξει την πόρτα της jazz σε νέους ακροατές σε όλο τον κόσμο. Ήταν ένα jazz τρίο που μπορούσαν να δουν άνθρωποι που δεν ήταν «jazz». Κι όμως, ο ήχος τους δεν ήταν «εύκολος». Η αυτοσχεδιαστική τους προσέγγιση ήταν γεμάτη από τις σύγχρονες έως και ουσιωδώς πειραματικές ερμηνευτικές ή συνθετικές ιδέες τους. Το γκρουπ πρόσθεσε τα αρχικά e.s.t. στα πρώτα του άλμπουμ για να μετατοπίσει την εστίαση από τον ίδιο τον Svensson και να προβάλει την αίσθηση της ισότητας μεταξύ των τριών συνεργατών και φίλων μουσικών.
Οι συναυλίες του e.s.t., που ήταν παραστάσεις μιας υψηλού επιπέδου παραγωγής, συνδύαζαν καλόγουστες φωτεινές οθόνες και μηχανές καπνού με προσιτές μελωδίες που δημιουργούσαν μια ατμόσφαιρα πολύ πιο κοντά σε μια pop ή rock συναυλία.
Ενα μελαγχολικό κύκνειο άσμα
H σόλο ηχογράφηση του Esbjörn Svensson μας επέτρεψε να ακούσουμε τη μουσική αυτού του αναντικατάστατου μουσικού όπως δεν την είχαμε ξανακούσει. Έχει τίτλο «Home.s» και κυκλοφόρησε από την ACT το 2022
To «Home.s» τον βρίσκει μόνο του σε ένα μελαγχολικό μουσικό τοπίο. Περιέχει το ξεχωριστό συναίσθημα ενός καλλιτέχνη που εμβαθύνει στην ιδιωτική, στην εσωτερική του γλώσσα όπως σε ένα soundtrack της καθημερινής ζωής. Στο κύκνειο άσμα του. Αυτό το άλμπουμ είναι η μόνη γνωστή σόλο ηχογράφησή του, στο δικό του στούντιο, λίγες εβδομάδες πριν από τον ξαφνικό θάνατό του. Η σύζυγός του Eva Svensson ανέκτησε όλες τις ηχογραφήσεις σχεδόν δέκα χρόνια μετά τον απρόσμενο χαμό του.
Τις κράτησε ανέγγιχτες μέχρι το 2017. Στη συνέχεια μοιράστηκε το ηχητικό υλικό με τον έμπιστο φίλο του Esbjörn, τον ηχολήπτη Αke Linton, ο οποίος είχε συμμετάσχει σε όλες τις στούντιο ηχογραφήσεις και στις ζωντανές εμφανίσεις του e.s.t. Άκουσαν τις ηχογραφήσεις μαζί στο στούντιο μέσα σε απόλυτη σιωπή και μετά χρειάστηκαν αρκετή ώρα σιωπηλοί για να αισθανθούν το μήνυμά του.
Τα κομμάτια έμοιαζαν να διαδέχονται το ένα το άλλο «σαν μαργαριτάρια σε μια χορδή» έλεγε συγκινημένη η Eva. Όταν πίστεψε ότι η ώρα είχε φτάσει, αποφάσισε να παρουσιάσει τις ηχογραφήσεις στους φίλους του Esbjörn. Οι τίτλοι των κομματιών επιλέχθηκαν λόγω του πάθους του με την αστρονομία και το ελληνικό αλφάβητο. Ένα ταξίδι στο άγνωστο, σε ένα περιβάλλον όπου δεν υπάρχει βαρύτητα, στα όρια του άπειρου της φαντασίας.
Το e.s.t. στο Γκέτεμποργκ
Το νέο άλμπουμ «Live In Gothenburg» του Esbjörn Svensson Trio υπήρξε μόνο μια υπενθύμιση του τι έλειπε στο πιάνο της jazz από τότε που ο Svensson πέθανε σε ένα καταδυτικό ατύχημα σε ηλικία 44 ετών, το 2008. Κυκλοφόρησε μετά τον θάνατό του, το 2018, και προσφέρει μια συναρπαστική, «παρθένα» ηχογράφηση μιας συναυλίας του 2001 στο Μέγαρο Μουσικής του Γκέτεμποργκ, στη Σουηδία, που καταγράφηκε από τον μηχανικό Αke Linton. Το ποικίλο μουσικό μενού και η παρουσίαση των πλούσιων χαρισμάτων του πιανίστα, όπως και η περίπλοκη ενσυναίσθηση του τρίο κάνουν το «Live In Gothenburg» μια ουσιώδη επιβεβαίωση της φήμης τους και μια ωραία εισαγωγή στην ξεχωριστή θέση που έχει το e.s.t. στα χρονικά του πιάνο τρίο.
Ο Svensson καταφέρνει να εμφανίσει το ευρύ φάσμα των μουσικών του ενστίκτων σ’ αυτό το ντοκουμέντο των δύο δίσκων και των έντεκα κομματιών. Από τον ανήσυχο λυρισμό τού «Somewhere else before» έως τους αντιθετικούς κύκλους γύρω απ’ το πρελούδιο του «Providence». Από την ευαίσθητη μπαλάντα τού «From Gagarin’s point of view» έως το ελεγειακό «The chapel» και το γλυκό πνεύμα του «The second page» επικαλείται τη γοητευτική ηχητικότητα μιας σημαντικής μουσικής φωνής που έφυγε νωρίς.
Με τον Γκαγκάριν στο Διάστημα
Σε ένα από τα πιο δημοφιλή κομμάτια των e.s.t., το «From Gagarin’s point of view», υπάρχει η αίσθηση του να είσαι μακριά από τα πάντα με μεγάλο κίνδυνο. Η περιπέτεια του Γκαγκάριν και η παρόρμησή του να πάει σε νέα μέρη πρέπει να ήταν πολύ πιο συναρπαστική γι’ αυτόν από τον φόβο του θανάτου. Ο Esbjörn ήταν ακριβώς έτσι. Τ’ αστέρια και το Διάστημα τον γοήτευαν και τον ενέπνεαν σε μουσικές απέραντης ζεστασιάς και μοναδικότητας, γεμάτες με ποιητική δύναμη.
Η ανάπτυξη του ύφους του Esbjörn Svensson Trio δεν ήταν αλματώδης, αλλά μια συνεχής δημιουργική διαδικασία. «Εξελισσόμαστε τόσο ως άτομα όσο και ως ομάδα» έλεγε ο μεγάλος απών, ο «αρχηγός» και αιώνιος εμπνευστής ευφάνταστων μουσικών σχημάτων όπως το δικό του. Το σύνολο της δουλειάς που άφησε αναζωογόνησε την jazz σε όλο τον κόσμο δημιουργώντας χιλιάδες νέους φίλους. Δεν θα ξεχαστεί.
