Στο όνειρο της αφηγήτριας ο μνημοφύλαξ έχει τη μορφή ενός άντρα που μοιάζει με οικοδόμο, είναι απρόθυμος να δώσει πληροφορίες, εριστικός, άκαμπτος, χλευαστικός με τα μικρά σημειώματα μνήμης τα οποία είναι σίγουρος πως αύριο δεν θα μπορούν να διαβαστούν.
Το επόμενο πρωί η αφηγήτρια, αφού κάνει τις καθιερωμένες καθημερινές επαναλαμβανόμενες κινήσεις, προσπαθεί να ξεδιαλύνει τα χθεσινοβραδινά: «Ύστερα, καθώς κατεβαίνω τη σκάλα, τραβάω από το μυαλό μου τα χαρτάκια, έχω αγωνία να βγάλω τα γράμματά μου, αυτά της νύχτας, και να δεις έρχονται κομματιασμένα με βλέννες μυελού, σάλια σαλίγκαρου και στις άκρες μικροσκοπικά πένθιμα χρυσάνθεμα».
Το διήγημα «Όνειρο – ο Μνημοφύλαξ» απηχεί νομίζω το πνεύμα όλης της συλλογής διηγημάτων «Οδός Σόλωνος» της Νίκης Τρουλλινού, καθώς αγωνίζεται να διασώσει τη μνήμη, αντικρίζοντάς την κάθε φορά από τη θέση του αφηγηματικού παρόντος, αλλοιωμένη ίσως αλλά και κραταιά, με τις ιδιοτροπίες της, αυτές που επιβάλει η χρονική απόσταση, «οι βλέννες μυελού» δηλαδή, «τα σάλια σαλίγκαρου και τα πένθιμα χρυσάνθεμα».
Υψηλή τέχνη το διήγημα και η Τρουλλινού το υπηρετεί με την ίδια ζέση που το υπηρέτησαν οι πρόγονοί της, γνήσια συνεχίστρια της μεγάλης διηγηματογραφικής μας παράδοσης. Στην «Οδό Σόλωνος» συγκεντρώνει διηγήματα γραμμένα από τα μέσα της δεκαετίας του 90 μέχρι και σήμερα, άλλα δημοσιευμένα παλιότερα και άλλα σε πρώτη δημοσίευση, με την οδό Σόλωνος να πρωταγωνιστεί σε αυτά, άλλοτε συμβολίζοντας την οδό διαφυγής, άλλοτε την οδό καταφυγής, την οδό των ονείρων ή την οδό των διαψεύσεων, αλλάζοντας κι αυτή μέσα στα χρόνια ακριβώς όπως αλλάζουν και οι άνθρωποι.
Η μνήμη και άρα η αφήγηση πυροδοτούνται από μια σειρά αφορμές, σημαντικές ή ασήμαντες, συνδυάζοντας το χθες με το σήμερα σε ένα αδιαίρετο όλον, καθώς το τότε και το τώρα συνυπάρχουν στις αφηγήσεις, συμπληρώνοντας ή αναιρώντας ή φωτίζοντας με διαφορετικό τρόπο καθώς μετατοπίζεται κάθε φορά το κέντρο βάρους το ένα το άλλο.
Η νοσταλγία, η όποια νοσταλγία – γιατί η Τρουλλινού δείχνει να μην υποκύπτει σε αυτή, χωρίς αυτό να σημαίνει πως δεν νοσταλγεί – επεξεργάζεται από τον σημερινό εαυτό, με τον πλούτο των εμπειριών και της πορείας του κι έτσι, ενώ υπάρχει, δεν πέφτει σε ωραιοποιήσεις, εξιδανικεύσεις και άκαιρους συναισθηματισμούς.
Η Τρουλλινού δεν νοσταλγεί τα γεγονότα, ούτε τους υποθετικούς και υποτιθέμενους ηρωισμούς, ούτε καν τη θρυλική νεότητα. Το «εμείς» νοσταλγεί. Σ’ αυτό υποκλίνεται. Οι ήρωές της, θέλοντας και μη, έχουν πάρει μοναχικούς δρόμους, διαμορφώθηκαν όμως μέσα από τους συλλογικούς. Η συλλογικότητα είναι όραμα, είναι ασφάλεια, είναι τρόπος ζωής. «Η ασφάλεια της συλλογικότητας και η μαγεία του να κρατάς τον κόσμο στα χέρια σου». Και αλλού: «Απλώς δεν είμαστε τόσο καλοί στους μοναχικούς δρόμους που άνοιξαν μπροστά μας, όσο τότε στην ομαδική προσπάθεια ˙ ή, που ξέρεις, μπορεί ακριβώς εκείνη η ομαδική προσπάθεια να’ κρυβε τελικά αυτό που πραγματικά είμαστε». Υπάρχει το παρελθόν, υπάρχει και το σήμερα, μας λέει η συγγραφέας.
Η πένα της είναι γειωμένη στο παρόν αλλά, συγχρόνως, αποτελεί μια πρώτης τάξεως ευκαιρία να αντιληφθεί κανείς ή να μην ξεχάσει ή να ξαναθυμηθεί τι σημαίνει ένας άλλος τρόπος θέασης και αντίληψης της ζωής, όχι μέσω των ιστορικών καταγραφών αλλά μέσω της λογοτεχνίας, άρα με ένα πιο άμεσο τρόπο. Πολύτιμη η ματιά της Τρουλλινού στην ανατομία της ατμόσφαιράς μιας εποχής και στο πως αυτή ακουμπάει στο σήμερα.
Η Ασφάλεια, ταξιτζήδες που θα μπορούσαν να είναι χαφιέδες αλλά μπορεί και όχι, αντιστασιακές ομάδες που γίνονται δίχτυ προστασίας, κελιά μεταγωγών, τόποι εξορίας, φοιτητές που κατεβαίνουν τις σκάλες πανικόβλητοι και δαγκώνουν τον ώμο του διπλανού τους, ένα διπλανό που ακόμη, πενήντα χρόνια μετά, αναζητούν, φοιτητές γενναίοι που δεν διατυμπανίζουν τίποτα από όσα έκαναν, η εξέγερση της Νομικής, οι μπουάτ, τα σινεμά, τα θέατρα, τα βιβλία. Ζωές που «ήταν», αλλά που η θέασή τους από το σήμερα τις κάνει να φαντάζουν πιο πλούσιες, να «σημαίνουν» πολλά και διαφορετικά πράγματα. Ή και να μη σημαίνουν τίποτα στον σημερινό αναγνώστη, ο οποίος καλείται να τις ανακαλύψει. Να τις ανακαλύπτει διαρκώς, ακριβώς όπως και το υποκείμενο των αφηγήσεων.
Η Τρουλλινού, κυρίαρχη των μέσων της, κινούμενη ανάμεσα στο χρονικό και σε αφηγήσεις πιο «προσωπικές» και αφαιρετικές, ανατέμνοντας το χθες αλλά, όπου χρειάζεται, στηλιτεύοντας με ορμή και το σήμερα, άλλοτε με ματιά πικρή και μελαγχολική και άλλοτε με ανάλαφρη διάθεση και χιούμορ, φορτωμένη με διαψεύσεις αλλά με μια βαθιά πίστη στον άνθρωπο και τη συλλογικότητα, κουβαλώντας λες τους αγώνες και τις αγωνίες της Αριστεράς στην πλάτη της, αρνούμενη να ξεχάσει – μου έρχονται στο μυαλό οι στίχοι του Αναγνωστάκη: «όμως εγώ δεν παραδέχτηκα την ήττα/ έβλεπα τώρα πόσα κρυμμένα τιμαλφή έπρεπε να σώσω» -, καταθέτει μια σειρά άρτιων διηγημάτων με ιστορική αξία και άξια λογοτεχνικότητα.
Νίκη Τρουλλινού, «Οδός Σόλωνος»
Εκδ. Ποταμός
152σελ. Τιμή:14,90€
