Η Εθνική Λυρική Σκηνή φωτίζει τις γυναικείες μορφές των έργων της όπερας και του χορού, αναστοχαζόμενη πάνω στα επίκαιρα ζητήματα της γυναικείας ενδυνάμωσης, υποδεχόμενη Έλληνες και ξένους καλλιτέχνες, όπως η σκηνογράφος και ενδυματολόγος Χλόη Ομπολένσκι και ο Βρετανός designer Λέσλι Τράβερς, αλλά και σκηνοθέτες, όπως οι Αντρέι Σερμπάν, Τζον Φούλτζεϊμς, Γιάννη Χουβαρδά και Νίκο Καραθάνο, και χορογράφους, όπως οι Γιόαν Ίνγκερ και Έντουαρντ Κλουγκ.
Μια από τις πιο ενδιαφέρουσες παραγωγές όπερας και μπαλέτου είναι το «Les Eclairs» (Νοέμβριος 2023) σε λιμπρέτο Ζαν Εσνόζ. Πρόκειται για την τρίτη όπερα του Γάλλου Ερσάν, που βασίζεται στη μυθιστορηματική βιογραφία του Νίκολα Τέσλα. Το «Les Eclairs» ακολουθεί την πολυτάραχη ζωή του κοσμοπολίτη δανδή και παρεξηγημένου επιστήμονα (στην όπερα ονομάζεται Γκρέγκορ) μεταξύ ρεαλισμού και φαντασίας. Ο Γκρέγκορ θέλει να αναπτύξει τις χρήσεις του ηλεκτρισμού με επαναστατικό τρόπο, κάνει όμως το «λάθος» να έχει ως προτεραιότητα την επιστήμη και όχι το κέρδος.
Στο πλαίσιο του προγράμματος για τα 100 χρόνια από τη γέννηση της Μαρίας Κάλλας συμπεριλαμβάνεται το γκαλά όπερας με τίτλο «Η Κάλλας στο Ηρώδειο», το οποίο θα πραγματοποιηθεί στις 16 Σεπτεμβρίου στο Ηρώδειο. Διεθνώς αναγνωρισμένες πρωταγωνίστριες της όπερας θα τιμήσουν τη Μαρία Κάλλας ερμηνεύοντας άριες από όπερες των Καλομοίρη, Μπετόβεν, Βάγκνερ και Βέρντι, που η ίδια ερμήνευσε στο ρωμαϊκό ωδείο.
Το λαμπρό ρεπερτόριο
Εξαιρετικό ενδιαφέρον παρουσιάζει η σκηνοθεσία του Νίκου Καραθάνου στο οπερατικό δίπτυχο «Καβαλερία Ρουστικάνα» του Μασκάνι και «Παλιάτσοι» του Λεονκαβάλο (Ιανουάριος και Φεβρουάριος 2024), δύο έργα που παίρνουν αποστάσεις από τα πάθη των λυρικών έργων του ρομαντισμού και αφηγούνται ιστορίες λαϊκών ανθρώπων του ιταλικού Νότου. Ο Καραθάνος θα κάνει το ντεμπούτο του σε έργα του ρεπερτορίου και θα τους δώσει τη δική του ματιά. Τα σκηνικά και τα κοστούμια υπογράφει ο Βρετανός Λέσλι Τράβερς. Την όπερα «Η άνοδος και η πτώση της πόλης Μαχαγκόννυ» των Μπρεχτ και Βάιλ έχει αναλάβει να σκηνοθετήσει ο καταξιωμένος Γιάννης Χουβαρδάς. Η πολιτικοσατιρική αυτή όπερα, σε στίχους Μπέρτολτ Μπρεχτ και μουσική Κουρτ Βάιλ, περιγράφει την άνοδο και την πτώση μιας πόλης του κέρδους και των ηδονών, ασκώντας κριτική στο καπιταλιστικό σύστημα.
Φυσικά, δεν μπορούμε να μην επισημάνουμε το πρώτο έργο του Βάγκνερ που έρχεται στην Αίθουσα «Σταύρος Νιάρχος», σε μια διεθνή συμπαραγωγή με τη Βασιλική Όπερα της Δανίας. Την περίφημη «Βαλκυρία» (Μάρτιος 2024) διευθύνει ο αρχιμουσικός Φιλίπ Ογκέν, ο οποίος έχει διακριθεί στο έργο του Βάγκνερ, και σκηνοθετεί ο διακεκριμένος Βρετανός Τζον Φούλτζεϊμς. Η «Βαλκυρία» είναι το δεύτερο μέρος της τετραλογίας «Το δαχτυλίδι του Νίμπελουνγκ» του Ρίχαρντ Βάγκνερ, μια σύνθεση που τον απασχόλησε πολλά χρόνια, ενώ αντλεί έμπνευση από τη μυθολογία των χωρών του Βορρά. Ο σκηνοθέτης Τζον Φούλτζεϊμς τοποθετεί αυτό το δραματικό και ιδεολογικά φορτισμένο έργο σε ένα φανταστικό σύμπαν που εξισορροπεί το μυθικό με το πραγματικό στοιχείο.
Τέλος, υπάρχει και η ιστορία της απομονωμένης πριγκίπισσας Τουραντότ στο Ηρώδειο (Ιούνιο 2024) στο πλαίσιο των εορτασμών για τα 100 χρόνια από τον θάνατο του Πουτσίνι. Η Εθνική Λυρική Σκηνή ανέθεσε σε δύο κορυφαίους καλλιτέχνες της όπερας τη δημιουργία μιας νέας παραγωγής για την «Τουραντότ», την τελευταία όπερα του συνθέτη. Πρόκειται για τη μεγαλοπρεπέστερη όπερα του Πουτσίνι που διαδραματίζεται στη μακρινή και εξωτική Κίνα, όπου η πριγκίπισσα Τουραντότ θα παντρευτεί μόνον όποιον λύσει τα τρία αινίγματα που του θέτει. Τη σκηνοθεσία θα υπογράψει ο Αντρέι Σερμπάν, που έχει σκηνοθετήσει εμβληματικές παραγωγές όπερας σε όλα τα λυρικά θέατρα και φεστιβάλ του κόσμου. Τα σκηνικά και τα κοστούμια θα υπογράψει η Ελληνίδα σκηνογράφος και ενδυματολόγος Χλόη Ομπολένσκι.
Καταξιωμένοι καλλιτέχνες θέτουν νέες προκλήσεις
Η νέα παραγωγή του μπαλέτου «Κάρμεν» (Φεβρουάριο 2024), σε χορογραφία του Σουηδού Γιόαν Ίνγκερ, κερδίζει εύκολα το ενδιαφέρον μας. Ο Ίνγκερ ανέλαβε την πρόκληση να δημιουργήσει μια καινούργια χορογραφία για την ηρωίδα του Μπιζέ και να δομήσει μια φρέσκια ανάγνωση της διάσημης ιστορίας. Σε αυτή τη χορογραφία η μπαλετική εκδοχή της «Κάρμεν» επικοινωνεί με τη μουσική σύνθεση του Μαρκ Άλβαρες.
Μια νέα παραγωγή του μπαλέτου «Κοπέλια» (Μάιος 2024) θα παρουσιάσει το Μπαλέτο της Λυρικής Σκηνής, που αναμένεται να κατακτήσει ακόμα και το πιο απαιτητικό κοινό. Η μυστηριώδης «Κοπέλια» θα ξεδιπλωθεί κάτω από τη χορογραφία του Σλοβένου χορογράφου Έντουαρντ Κλουγκ. Το κλασικό μπαλέτο του Ντελίμπ βασίζεται στο διήγημα του Ε.Τ.Α. Χόφμαν «Ο Ζάντμαν», όμως εδώ το σχεδόν τρομακτικό στοιχείο μιας ζωντανής κούκλας τοποθετείται στο φόντο ενός ιδανικού κόσμου. Ο Κλουγκ καταφέρνει να συνδυάσει τις δύο όψεις της ιστορίας μέσα από τον κώδικα του σύγχρονου χορού, συμπληρώνοντας την πρωτότυπη μουσική του Λεό Ντελίμπ με νέες συνθέσεις του Μίλκο Λαζάρ. Το σκηνικό που δημιούργησε η Νίκα Ζούπαντς δημιουργεί μια σαγηνευτική ατμόσφαιρα.
Στις μεγάλες συμπαραγωγές συγκαταλέγεται και η τρίτη ανάθεση του Προγράμματος The Artist on the Composer (μετά τον Νίκο Ναυρίδη και τον Γιώργο Λάνθιμο) στην εικαστικό Ιωάννα Πανταζοπούλου. Πρόκειται για μια συνεργασία με τον Οργανισμό ΝΕΟΝ που διασυνδέει σύγχρονους καλλιτέχνες με την κλασική μουσική και την όπερα. Η Ι. Πανταζοπούλου τον προσεχή Σεπτέμβριο θα παρουσιάσει μια εγκατάσταση όπου τα εικαστικά και η μουσική θα προσφέρουν μια μαγική εμπειρία.
Αναβιώσεις και μεγάλα στοιχήματα
Στις αναβιώσεις σημαντικών παραγωγών συναντάμε την «Τραβιάτα» του Βέρντι σε σκηνοθεσία Κωνσταντίνου Ρήγου. Αυτός ο καταραμένος έρωτας, όπως τον εμπνεύστηκε και τον μελοποίησε ο Τζουζέπε Βέρντι, θα ζωντανέψει για τέσσερις παραστάσεις, από τις 27 έως τις 31 Ιουλίου. Η όπερα περιγράφει τον έρωτα μιας εταίρας με έναν γόνο καλής οικογένειας του Παρισιού. Η σχέση προκαλεί την αντίδραση της οικογένειας του νέου, το ζευγάρι χωρίζει και ξανασυναντιέται λίγο πριν τον θάνατο της κοπέλας. Η Αμερικανίδα σούπερ σταρ της όπερας Ναντίν Σιέρα θα ερμηνεύσει τον ρόλο της Βιολέτας Βαλερί, με τον ανερχόμενο τενόρο Φρέντι Ντε Τομάζο στον ρόλο του Αλφρέντο Ζερμόν.
Στην Αίθουσα «Σταύρος Νιάρχος» θα απολαύσουμε και τη «Λαίδη Μάκβεθ του Μτσενσκ» (Οκτώβριος και Νοέμβριος του 2023) του Σοστακόβιτς, η οποία πραγματεύεται τη θέση της γυναίκας στην προεπαναστατική επαρχιακή Ρωσία. Αυτή θα είναι η πρώτη σκηνοθεσία της Φανί Αρντάν στην όπερα, με την οποία επιχειρεί μια τολμηρή παράσταση σε σκηνικά του Γερμανού Τομπάιας Χόαϊζελ. Τέλος, κοντά στα Χριστούγεννα έρχεται ο «Καρυοθραύστης» του Τσαϊκόφσκι σε χορογραφία Κωνσταντίνου Ρήγου, που εξελίσσει και άλλο τη σχέση του με τον αγαπημένο του συνθέτη. Στον «Καρυοθραύστη» ο Ρήγος βλέπει το έργο μέσα από τα παιδιά που νιώθουν ότι βρίσκονται στο περιθώριο και είναι αναγκασμένα να δημιουργήσουν τα δικά τους όνειρα σε έναν κόσμο που «διέλυσαν οι μεγάλοι». Η συναισθηματική δύναμη και η θεατρικότητα της μουσικής του Τσαϊκόφσκι μαγεύουν διαχρονικά μικρούς και μεγάλους θεατές.
Οπως αναφέρει ο καλλιτεχνικός διευθυντής Γιώργος Κουμεντάκης, «στόχος μας είναι να δοκιμαστούμε σε νέες καλλιτεχνικές προκλήσεις. Μέσω του καλλιτεχνικού μας προγράμματος επιθυμούμε να θέσουμε ερωτήματα και να επιχειρήσουμε να βρούμε τις απαντήσεις για ζητήματα διαχρονικά και πανανθρώπινα». Το πρόγραμμα υλοποιείται με τη στήριξη του Ιδρύματος «Σταύρος Νιάρχος» για την ενίσχυση της καλλιτεχνικής εξωστρέφειας της Λυρικής.
