Η πρόσφατη αναθέρμανση της αγάπης του ελληνικού κοινού για την τηλεοπτική μυθοπλασία είδους, και συγκεκριμένα για το αστυνομικό μυστήριο, οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στην επιτυχία της σειράς «Έτερος Εγώ» του Σωτήρη Τσαφούλια. Ο ανερχόμενος σκηνοθέτης εφάρμοσε πιστά τις δυτικότροπες επιρροές του σε μια σκοτεινή σειρά, με ήρωα έναν καθηγητή Εγκληματολογίας που πάσχει από το σύνδρομο Άσπεργκερ, ο οποίος παρέχει τις υπηρεσίες του στην αστυνομία για την επίλυση μερικών άγριων δολοφονιών. Ο Σωτήρης Τσαφούλιας είναι πολυάσχολος, με την πετυχημένη του σειρά να διανύει την τρίτη και τελευταία της σεζόν στην Cosmote TV, ύστερα από το ανατρεπτικό φινάλε της περασμένης περιόδου. Ταυτόχρονα, σκηνοθετεί το θεατρικό έργο «Επισκέπτης» του συγγραφέα Έρικ Εμάνουελ Σμιτ, στη θεατρική σκηνή του Ιδρύματος «Μιχάλης Κακογιάννης», έναν χρόνο μετά την πετυχημένη παράσταση «Αινιγματικές παραλλαγές» του ίδιου συγγραφέα. Μιλήσαμε με τον σκηνοθέτη για την πορεία της αστυνομικής σειράς που έχει σφραγίσει την καριέρα του, για τις θεατρικές ανησυχίες του και για όλα κατακλύζουν την καλλιτεχνική επικαιρότητα, καθώς τα ευθύβολα σχόλιά του και οι απόψεις του έχουν πάντα ξεχωριστό ενδιαφέρον.
Ποιες ήταν οι μεγαλύτερες επιρροές σου μεγαλώνοντας, όχι μόνο από το σινεμά, προτού αποφασίσεις να εκφραστείς καλλιτεχνικά;
Από τότε που θυμάμαι τον εαυτό μου με μάγευε ο κόσμος των παραμυθιών. Κάθε φορά που η προγιαγιά μου μού έλεγε ένα παραμύθι, έμενα μέσα σε αυτό με όλο μου το είναι, και μάλιστα αργούσα αρκετά να βγω από αυτό. Το σκεφτόμουν μέρες. Νομίζω ότι αυτή η διαδικασία, να μετατρέψεις σε εικόνα ένα συναίσθημα και να το μοιραστείς, ήταν η βασική μου επιρροή. Σε ό,τι αφορά συγκεκριμένες επιρροές, είναι δύσκολο να εντοπίσεις τη σταγόνα που κάνει ένα ποτήρι να ξεχειλίσει. Είναι χιλιάδες, και κάθε χρόνος που περνά προστίθενται και άλλες. Πολύ σημαντικό ρόλο παίζει και το πότε βλέπεις μια ταινία ή μια σειρά. Σε ποια ηλικία, σε ποια συναισθηματική στιγμή. Μπορεί να δεις μια ταινία και να μην σου πει τίποτα και να την ξαναδείς μερικά χρόνια αργότερα κάτω από άλλες συνθήκες και να σε σημαδέψει με ποικίλους τρόπους ή το αντίθετο. Να ξαναδείς μια ταινία που σε είχε σημαδέψει και να διαπιστώσεις πως πλέον δεν σου λέει τίποτα. Ο βασικός άξονάς μου πάντως είναι από την παρατήρηση του κόσμου γύρω μου αλλά και του εαυτού μου μέσα σε αυτόν. Η ανάγκη να μοιραστώ μια απορία μου με τον κόσμο. Μια ιστορία που θα βάλει το μυαλό στη διαδικασία μιας ερώτησης. Γιατί η ερώτηση είναι έρωτας. Σε εξελίσσει.
Τι είναι αυτό που σε ελκύει στα κείμενα του Ερίκ Eμανουέλ Σμιτ;
'Οτι είναι ένας συγγραφέας που καταπιάνεται με αξίες που απασχολούν τον άνθρωπο διαχρονικά. Καταπιάνεται με το διαφορετικό και σε κάθε του έργο δείχνει πόσο εύκολα μπορούν όλα όσα μας διχάζουν και μας χωρίζουν να γίνουν αυτά που μας ενώνουν και, ακόμα και αν δεν συμφωνεί τελικά κάποιος με την αντίθετη άποψη, μπορεί τουλάχιστον να καταλάβει και να σεβαστεί το δικαίωμα ενός ανθρώπου στο διαφορετικό. Το σημαντικότερο από όλα είναι ότι ο Σμιτ καταπιάνεται με όλα αυτά τα θέματα σε βαθιά φιλοσοφικό επίπεδο, με μια γραφή που κάνει τα έργα του κατανοητά και προσβάσιμα για όλους.
Στον «Επισκέπτη» έχουμε το φάντασμα του φασισμού να καραδοκεί πάνω από μία φιλοσοφικών διαστάσεων ιστορία, με ήρωα τον Φρόιντ. Μπορείτε να μας αναπτύξετε λίγο το πώς προσεγγίσατε σκηνοθετικά αυτό το υλικό; Ποιες ήταν οι προκλήσεις;
Δυστυχώς το φάντασμα του φασισμού μόνο φάντασμα δεν είναι στις μέρες μας. Τόσο η σκηνοθετική μου προσέγγιση όσο και η ερμηνευτική προσέγγιση απέναντι στο ίδιο το κείμενο ήταν αυτή ακριβώς. Να αναδείξουμε ότι οι ήρωες του έργου είναι τοποθετημένοι τυχαία στη συγκεκριμένη περίοδο και ότι αυτό που πραγματεύεται το έργο είναι διαχρονικό. Στο πρόσωπο, λοιπόν, των ναζί φωτογραφίζεται κάθε είδους ολοκληρωτική σκέψη ανεξαρτήτως χρονικής περιόδου και στο πρόσωπο των Εβραίων κάθε άνθρωπος που βάλλεται για κάτι ο οποίος δεν ευθύνεται. Την καταγωγή, το φύλο, την εθνικότητα, τη σεξουαλική ταυτότητα. Στο τέλος της ημέρας ρατσισμός τι είναι; Να μισείς κάτι που κατά τύχη δεν είσαι.
Ξεκίνησε ο τρίτος κύκλος της σειράς «Έτερος Εγώ: Νέμεσις», που θα είναι και η τελευταία. Πώς θα προσεγγίσετε αισθητικά και αφηγηματικά το μυστήριο και την εξέλιξη της ιστορίας σε αυτά τα 8 επεισόδια;
Η αισθητική της σειράς παραμένει η ίδια όπως και στους προηγούμενους κύκλους. Τα σενάρια αυτή τη φορά έχουν κάποιες διαφοροποιήσεις ως προς την πλοκή, είναι αρκετά πιο σύνθετα, αλλά το σημαντικότερο είναι ότι πρόκειται για τον πιο ανθρωποκεντρικό κύκλο από άποψη γραφής που έχουμε γράψει μέχρι τώρα.
Οι ιστορίες μυστηρίου, από crime stories μέχρι αστυνομικά θρίλερ, έχουν ανέβει σημαντικά στην εγχώρια παραγωγή. Πού οφείλεται αυτή η τάση κατά τη γνώμη σας και πώς βλέπετε το μέλλον της μυθοπλασίας στη χώρα μας;
Θεωρώ πως ο τρόπος που ο κόσμος αγκάλιασε το «Έτερος Εγώ» έπαιξε πολύ σημαντικό ρόλο όχι μόνο στην ανάπτυξη του συγκεκριμένου είδους, αλλά στην ανάγκη να ανοίξει πλέον ο ελληνικός κινηματογράφος και η ελληνική μυθοπλασία στα είδη, ώστε να πάψουν να είναι είδος από μόνα τους. Επίσης, ανέδειξε την πραγματική δίψα του κόσμου για καλές ιστορίες. Είναι πολύ σημαντικό να σεβαστούμε αυτή την τάση και να διατηρήσουμε το μέτρο. Να σεβαστούμε την ανάγκη του κόσμου για κάτι καλύτερο και όχι να την εκμεταλλευτούμε. Δεν κάνεις μια ταινία ή μια σειρά γιατί τώρα σου δίνουν τη δυνατότητα. Το κάνεις γιατί έχεις κάτι να μοιραστείς που έχει ουσία.
Μετά τον «Κοινό παρονομαστή» και την ταινία «Έτερος Εγώ» δεν είχατε άλλη κινηματογραφική απόπειρα. Σε μια εποχή που οι κινηματογραφικές αίθουσες αναζητούν τους θεατές που χάθηκαν τα προηγούμενα χρόνια και τις πλατφόρμες να καθηλώνουν τον κόσμο, έχετε τη διάθεση και το κουράγιο να επιστρέψετε στο σινεμά;
Φυσικά. Και τη διάθεση έχω, και το κουράγιο, αλλά και το σενάριο. Την κατάλληλη στιγμή θα το κάνω. Τίποτα δεν μπορεί να ξεπεράσει τη μαγεία μιας κινηματογραφικής αίθουσας. Να μοιράζεσαι ένα παραμύθι με δεκάδες άλλους ανθρώπους που, ενώ σου είναι άγνωστοι, γίνεσαι μαζί τους κοινωνός ενός ταξιδιού στον ίδιο χώρο και χρόνο. Άλλωστε η τάση αλλάζει. Σειρές με επεισόδια μικρής διάρκειας και ταινίες που ξεπερνούν τις 2 με 3 ώρες.
Πολλά έχουν γραφτεί για τον προορισμό του Netflix. Το «Maestro» έκοψε πρώτο το νήμα, αλλά και το «Έτερος Εγώ» διαθέτει τα χαρακτηριστικά για να περάσει σε μια διεθνή πλατφόρμα. Τι είναι αυτό που αναζητούν οι υπεύθυνοι;
Δεν το γνωρίζω, ειλικρινά. Αν δείτε τα περιεχόμενα, θα διαπιστώσετε ότι οι πλατφόρμες δεν είναι βραβεία ποιότητας. Είναι κάτι διαφορετικό, όπως και διαφορετικά είναι τα κριτήρια με τα οποία επιλέγουν τις σειρές που αγοράζουν ή χρηματοδοτούν. Για μένα το σημαντικό ήταν να μπει η ελληνική γλώσσα στις διεθνείς πλατφόρμες και χαίρομαι πραγματικά που ο στόχος αυτός επετεύχθη, όπως χαίρομαι πολύ και για τον Χριστόφορο, που είναι ένας δημιουργός που το άξιζε και με το παραπάνω.
Είσαι ένας από τους δημιουργούς που δεν κρατάς τη γνώμη σου κρυφή για τα πιο ευαίσθητα και ακανθώδη ζητήματα και παίρνεις θέση. Αυτό είναι κάτι που κόστισε;
Όταν λες στον κόσμο την αλήθεια σου και αυτή η αλήθεια έχει στόχο να συμβεί κάτι καλύτερο για τον ίδιο τον κόσμο και φυσικά για εσένα που ζεις μέσα σε αυτόν, δεν υπάρχει κόστος, υπάρχει τίμημα. Όταν είσαι αληθινός, είσαι και έτοιμος να δεχτείς αυτό το τίμημα, όποιο και να είναι. Το να προσπαθείς να είσαι χρήσιμος για τον εαυτό σου και τους συνανθρώπους σου είναι η μεγαλύτερη καριέρα που μπορεί να κάνει κανείς. Όλα τα άλλα είναι απλά λόγια να έχουμε να λέμε.
Θυμώνεις όταν πολλοί συνάδελφοί σου τηρούν ίσες αποστάσεις για διπλωματικούς λόγους ή δείχνεις κατανόηση για τη στάση τους;
Δεν θυμώνω, λυπάμαι. Σε μια αντιπαράθεση μεταξύ ενός θύτη και ενός θύματος τηρώντας ίσες αποστάσεις είναι σαν να υποστηρίζεις τον θύτη. Υποστηρίζοντας τον θύτη, στην ουσία τού στερείς το δικαίωμα στη μεταμέλεια και στη δεύτερη ευκαιρία.
Νέα παιδιά είναι στους δρόμους με πορείες και διαμαρτυρίες, διεκδικώντας να μην υποτιμηθεί η καλλιτεχνική τους κατάρτιση. Πώς στέκεσαι απέναντι σε αυτή την πρωτοφανή κατάσταση;
Ζούμε σε μια χώρα που περηφανεύεται ότι είναι η μοναδική που έχει τη λέξη «φιλότιμο» και παρ’ όλα αυτά έχει παρατήσει αυτή τη λέξη ξαπλωμένη στα λεξικά της και μόνο. Επίσης έχουμε πολιτικούς που αγνοούν πλήρως την έννοια της πολιτικής ευθύνης. Όταν στη χώρα που γέννησε τον Πολιτισμό παραιτούνται οι δάσκαλοι και όχι οι πολιτικοί, καταλαβαίνετε ότι κάτι συμβαίνει που είναι τραγικά λάθος.
Ποια είναι η μεγαλύτερη πρόκληση για κάποιον που δουλεύει στον Πολιτισμό στην Ελλάδα του 2023;
Είναι πολλά και διαφορετικά πράγματα. Κυρίως είναι ότι όσοι προσπαθούν να παράξουν πολιτισμό, πρέπει να περάσουν από τις συμπληγάδες αυτών που κρατούν «τα κλειδιά του» και που κατά κανόνα είναι απολίτιστοι.
Υπάρχει η φήμη ότι το επόμενο βήμα σου θα είναι οι «Δεκαεπτά κλωστές», σε σενάριο Μιρέλλας Παπαοικονόμου. Ισχύει ή έχεις άλλα project στα σκαριά;
Ισχύει. Πρόκειται για τη νέα παραγωγή της Cosmote TV που είναι βασισμένη στο βιβλίο του Πάνου Δημάκη «Δεκαεπτά κλωστές». Το σενάριο είναι της Μιρέλλας Παπαοικονόμου και της Κάτιας Κισσονέργη και η εκτέλεση της παραγωγής θα γίνει από την Tanweer. Πρόκειται για μια αληθινή ιστορία, που στον πυρήνα της μας δείχνει πώς εμείς οι άνθρωποι δημιουργούμε τέρατα και όταν αυτά στέφονται εναντίον μας αναρωτιόμαστε τι φταίξαμε εμείς, όταν εμείς είμαστε αυτοί που έχουμε δημιουργήσει τις συνθήκες της εκτροπής των συνανθρώπων μας.
