Πολλές φορές οι σκέψεις μου τριγυρνούν σε μονοπάτια που δεν με αφήνουν να σταθώ, να ξαποστάσω, να πάρω βαθιές αναπνοές για τη συνέχεια και να στοχαστώ, παρ’ όλο που γνωρίζω πως ο στοχασμός δεν είναι πάντα καλός αγωγός σκέψεων, όταν η ύπαρξή μας περιβάλλεται από συννεφιές και σκοτεινούς ορίζοντες...
Έρχονται στιγμές που επιθυμώ να εκθέσω τις σκέψεις μου για τη βαθύτερη «περιουσία» της χώρας μας, που δεν είναι άλλη από τον πολιτισμό της (τον πολιτισμό μας) και ό,τι απορρέει απ’ αυτόν. Σκέφτομαι παράλληλα πως, για άλλη μια φορά (και κάθε φορά), όταν αναφέρομαι σ’ αυτό το θέμα, έχω την ανάγκη να αναρωτηθώ πόσο ο πολιτισμός (τα έργα, δηλαδή, κάθε είδους τέχνης) επηρεάζει τους ανθρώπους και τις συμπεριφορές τους. Το μόνιμο ερώτημα: ο πολιτισμός κάνει τον κόσμο καλύτερο και δικαιότερο; Πώς να απαντήσεις καταφατικά; Εδώ οι άλλοι σκότωναν ανθρώπους υπό τους ήχους του Μπετόβεν και του Μπαχ! Το ζήτημα είναι σύνθετο και πολυσήμαντο, βέβαια. Παράλληλα, θα επιθυμούσα να προσδιορίζω, όσο μπορώ, την έννοια και το περιεχόμενο του πολιτισμού, στον οποίο αναφερόμαστε όλοι με τόση ευκολία και άνεση.
Το ερώτημα που πρυτανεύει εντέλει είναι εάν ο πολιτισμός μετουσιώνεται σε ζωή. Στην καθημερινότητα!
Είναι αναγκαίο να δούμε κατ’ αρχάς εάν σκεφτόμαστε και ομιλούμε για το ίδιο θέμα... Μην ξεχνάμε πως διανύουμε την εποχή των προσδιορισμών και των «ετικετών» κάθε καλλιτεχνικού ρεύματος και προϊόντος (υλικού ή πνευματικού)· η εποχή μας δεν παύει να ανακυκλώνει, να επηρεάζεται, αλλά και να παράγει νέα προϊόντα για κάθε ανάγκη της αγοράς, κάποιες φορές αναγκαία, άλλες όχι.
Το διαπιστώνουμε εύκολα στη μουσική και στα συνεχή ρεύματα που γεννιούνται σε ολόκληρο τον πλανήτη. Άπειρα τα παραδείγματα, από τη στιγμή που τα μουσικά έργα βιομηχανοποιούνται έως το σημείο που απευθύνονται στον καταναλωτή και στην τεράστια ζήτηση. Καθένα απ’ αυτά μπαίνει κάτω από μια ετικέτα ώστε να προσδιορίζεται.
Όλα τα είδη τέχνης, όσα γνωρίζουμε και όσα μας είναι άγνωστα και απόμακρα, αποτελούν ένα μείγμα το οποίο η ανθρωπότητα, από αρχαιοτάτων χρόνων, δημιουργεί αδιάκοπα για να ακουμπήσει και να ζεστάνει την ψυχή της...
Και λοιπόν; Τι γίνεται με το θεμελιώδες ερώτημα; Ο πολιτισμός μετουσιώνεται στην ίδια τη ζωή ή τουλάχιστον την επηρεάζει δραστικά; Την κάνει καλύτερη και δικαιότερη;
Να αρκεστούμε απλώς στο ότι ο πολιτισμός είναι το διαχρονικό άθροισμα των επιμέρους τεχνών; Δεν με καλύπτει μια τέτοια οπτική, η οποία αφήνει κενό στην αποτελεσματικότητα, στην επιρροή και στην προσφορά του προς τον πολίτη, την πολιτική, τις ιδέες, την αισθητική, την ιστορική μνήμη των κοινωνιών, την καθημερινότητα της ζωής. Αυτό είναι το ζητούμενο!
Ωστόσο διαπιστώνουμε πως ο κόσμος ανακυκλώνει τους ιστορικούς κύκλους, επαναφέροντας την αρνητική πλευρά της ανθρώπινης πορείας, παρ’ όλη την παράλληλη πνευματική ανάπτυξη, η οποία είναι αναμφισβήτητη.
Ξέρω! Σας μοιάζουν πολύ στενάχωρα όλα τούτα. Αδιέξοδα, ίσως. Ωστόσο ο πολιτισμός δεν έχει αποδείξει ποτέ τη δυναμική και την ουσιαστική επίδρασή του σε κράτη και λαούς, έτσι ώστε να αποτελεί εξισορροπητική εσωτερική δύναμη στην πορεία προς την ισορροπία των ακραίων αντιθέσεων, αλλά και στην απώθηση της ριζωμένης μιλιταριστικής κουλτούρας της βίας, του φθόνου και της οικονομικής ισχύος, που βλέπουμε να μεγεθύνεται και να οξύνεται διαρκώς στη δική μας σκοτεινή εποχή...
